Plus

David Kenning: 'Kruip in het hoofd van de radicalen'

De Ierse filosoof en psychoanalyticus David Kenning werd door burgemeester Eberhard van der Laan definitief op het schild gehesen als zijn belangrijkste radicaliseringsadviseur. Maar wie is hij? 'Ik ben beroemd, maar niet erg bekend.'

David Kenning werd geboren in Noord-Ierland, waar katholieken en protestanten elkaar met geweld bestreden. Beeld Mark van der Zouw

Voor een man die graag onder de radar blijft, is de Ierse radicaliseringsexpert David Kenning (62) een opvallende verschijning. Hij lijkt zo uit de negentiende eeuw te zijn weggelopen. Lange zilvergrijze haren, grote bakkebaarden, immer gekleed in stemmig zwart. Vriendelijke ogen, een zacht gezicht en dito stem.

Every inch a gentleman.

In Utrecht staat Kenning, filosoof en psychoanalyticus, liefhebber van blues en gitaar, in een van zijn spaarzame openbare optredens voor een zaal studenten van de organisatie Dare to be Grey om zijn theorie over radicalisering uiteen te zetten. Grijs is zijn kleur. Het radicale midden tussen het zwart en wit van de extremisten. Hij heeft de studenten hoogstpersoonlijk aan hun geuzennaam geholpen.

Kenning zegt: "Het draait om de islamisering van radicalen en niet om radicalisering van de islam. De radicale islam is niet de oorzaak, het is slechts een excuus." En: "De jihad is een adolescentenoplossing voor een adolescentenbrein."

Wenkbrauwen fronsen
Het jonge publiek luistert beleefd naar wat de Ier te zeggen heeft, maar lijkt er weinig van te begrijpen. Waar is de ideologie gebleven? En waar de achterstandswijken waarin veel moslimjongeren zouden opgroeien?

Burgemeester Eberhard van der Laan schoof Kenning naar voren als de man achter zijn nieuwe antiradicaliseringsplannen. Hij adviseert Van der Laan al sinds vorig jaar, maar lijkt nu definitief door hem op het schild gehesen. De nieuwe goeroe van het gemeentebestuur.

Dat heeft wenkbrauwen doen fronsen. Net nu de islamitische gemeenschap met mensen als jongerenimam Yassin Elforkani, PvdA-Kamerlid Ahmed Marcouch en de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb over de brug lijkt te komen met kritische zelfreflecties op hun geloof, komt Amsterdam aanzetten met het verhaal dat de islam helemaal niet de drijvende kracht is achter radicalisering.

Pilletje?
"Het is een risicovol signaal," zegt Marcouch, oud-woordvoerder van de Marokkaanse moskeeën in Amsterdam. "Om slechte ideeën te bestrijden heb je betere nodig. Of heeft deze man een pilletje uitgevonden tegen radicalisering?"

Ook in de gemeenteraad is er twijfel. VVD-raadslid Dilan Yesilgöz zegt rode vlekken in haar nek te krijgen van de man. "Hij biedt een theorie waar mensen zich prettig bij voelen, maar bij mijn mensbeeld past het niet."

Coalitiearchitect Jan Paternotte van D66: "Bij een theorie hoort onderzoek. Ik ken dat niet en ik wil van Amsterdam geen proeftuin maken. Als dit ertoe leidt dat de gemeente minder inzet op de religieuze netwerken in de stad, heb ik grote twijfels."

Charlatan
Radicaliseringsexperts in Nederland blijken Kenning voornamelijk te kennen van horen zeggen. Vorig jaar heeft hij voor het eerst de kranten te woord gestaan. De Amsterdamse hoogleraar Bert-Jan Doosje reageerde in NRC: 'Kenning richt zich op één type radicaal: de sensatiezoeker. Hij onderschat de ideologische factoren. Radicalisering afdoen als een puberbreinprobleem doet geen recht aan de complexiteit.'

Grote vraag: wie is hij? Een faalpsycholoog, aldus de vrienden van GeenStijl. Een charlatan. 'Een idioot die beter homeopathische mengseltjes aan kortpittige huisvrouwen kan gaan verkopen.' Een hele rij commentatoren zei het hem na.

Verbijsterend, aldus Kenning. Maar tegen zijn vrouw zei hij berustend: "In Belfast probeerden ze me op te blazen, in Bagdad ben ik beschoten. Uitgescholden worden in Amsterdam voelt als een vakantie."

Scherpe geest
Hij heeft een dik dossier met vertrouwelijke stukken meegenomen. Daaruit blijkt dat hij adviseert aan vele landen en organisaties, tot op het hoogste niveau. Mensen met wie hij werkte aan contraterreur in Irak bevestigen vanuit het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Amerika zijn status als radicaliseringsexpert. Zonder uitzondering zijn ze lovend: een man die met zijn scherpe geest zijn gelijke niet kent.

Ook de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid zegt via zijn woordvoerder dat hij regelmatig gebruik maakt van Kenning. In Londen bevestigt Julia Purcell dat hij een graag geziene gast is op Wilton Park, een landhuis van het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken waar besloten bijeenkomsten zijn over strategische vraagstukken.

Kenning met een lach: "Ik ben beroemd, maar niet erg bekend."

Verantwoordelijk
Hij is een man van de praktijk, zegt hij zelf. Naar wetenschappelijke publicaties van zijn hand is het tevergeefs zoeken. "Anders dan academici en onderzoekers," zegt hij, "zijn wij als praktijkexperts verantwoordelijk voor het vinden van oplossingen en niet alleen voor het adviseren over de vraag wat het probleem is."

Kenning werd in 1954 geboren in een klein vissersdorpje bij Belfast in Noord-Ierland. Zoon van de twee enige dorpsonderwijzers, vrijzinnige protestanten. Hij was vijftien jaar oud toen in Noord-Ierland The Troubles begonnen, het gewelddadige conflict tussen katholieken en protestanten.

"Ik heb toen voor het eerst mensen zien radicaliseren," zegt hij. "De snelheid waarmee dat ging, was enorm. Mensen die ik kende probeerden andere mensen te vermoorden, die we allebei kenden. Ik ben bijna opgeblazen in de bar waar ik mijn latere vrouw mee naar toe nam, ik heb diverse keren een pistool in mijn gezicht gehad. Gewoon omdat ik op het verkeerde moment op de verkeerde plek was."

Filosofie
Wat het hem heeft geleerd? "Dat het niet gaat om de moorden, maar om de ontwrichting van de gemeenschap. Om het veroorzaken van angst en stress. Dat is het echte verhaal van het terrorisme: het is een psychologische strijd. De katholieken die Ierland wilden verenigen? De protestanten die Brits wilden blijven? Onzin! Het was een spiraal van sadistische wraakacties. De ideologie werd slechts gebruikt om geld en strijders te werven."

Hij studeerde filosofie aan de universiteit van Ulster, deed promotieonderzoek naar de Amsterdamse filosoof Benedictus de Spinoza in Dublin. Uiteindelijk besloot hij op zijn 29ste belastinginspecteur te worden omdat er als filosoof geen droog brood viel te verdienen. Het bracht hem in 1987 voor het eerst naar Amsterdam, waar hij een aantal jaar op het hoofdkantoor van KPMG werkte.

Onderbewustzijn
Tussen 1993 en 2002 volgde Kenning een opleiding tot psychoanalyticus in Londen, al heeft hij nooit een praktijk gevoerd. "Spinoza," zegt hij, "wordt ook wel de filosoof van het onderbewustzijn genoemd. Psychoanalyse is alsof je gedichten interpreteert. Onze levens zijn gedichten. We zijn niet rationeel, we bestaan voor een groot deel uit verborgen betekenis."

In 2000 kwam hij als bedrijfsstrateeg en merkenexpert terecht bij Bell Pottinger, een multinationaal bedrijf in pr en marketing. Zijn klanten onder meer: de Bank of New York, Church of England, Nasdaq en KPMG. Na twee jaar vertrok hij er weer, maar in 2005 vroeg het bedrijf hem advies over een groot contract dat binnen was gehaald: de organisatie van vrije verkiezingen in Irak. Hij moest de Irakezen helpen uitleggen hoe democratie werkt.

Al Qaida
Zo raakte hij ook betrokken bij een volgend project: een van de grootste geheime communicatiecampagnes ooit georganiseerd om mensen te stoppen lid te worden van Al Qaida en uit naam van Allah andere moslims op te blazen.

"Ik ben de eerste geweest die Al Qaida heeft gedefinieerd als merk," zegt Kenning. "Een copernicaans moment, waarop je hele manier van denken verandert."

Nu is het gemeengoed.

'Nuttige idioten'
Merken, doceert hij, hebben twee verschijningsvormen: een formele, het merk zoals het bedrijf of de organisatie het zelf wil zien, en een informele, het merk zoals het op straat wordt gezien. Beschadig het informele merk en er blijft ook weinig van het formele over.

Met een verwijzing naar de Russische revolutionair Vladimir Lenin: "IS misbruikt de 'nuttige idioten', de populisten in het Westen die met hun islamofobie de jihad een aantrekkelijk alternatief maken voor adolescenten op zoek naar een tweede leven. Door er zo hysterisch op te reageren, de boodschap van angst te versterken en te roepen om harde maatregelen, maken ze zelf de grootste reclame voor de jihad."

Stoutmoedig
Hij stopt even. Dan: "Als je ooit een zelfmoordterrorist hebt geroken nadat hij zich heeft opgeblazen, als je ooit de slachting hebt gezien, realiseer je je hoe belangrijk ons werk was. Het vereist stoutmoedig denken. Het was alsof je een bosbrand onder controle moest krijgen, maar het werkte."

De combinatie van filosofie en psychoanalyse heeft hem geholpen in de hoofden van jonge zelfmoordterroristen te kruipen, zegt hij. "Het is een manier om het irrationele rationeel begrijpelijk te maken."

Zijn stelling: "Het gaat er niet om schade toe te brengen aan de tegenstander. Daarmee verander je zijn ideeën niet. Het gaat erom dat de ander de dingen vanuit jouw perspectief gaat zien. Laten we slim zijn. De verdediging van een bokser drijft op zelfdiscipline. Een boze bokser ligt zo op de grond."

Tegengif
Wat wij deden, zegt Kenning, was tegengif toedienen. "Wij waren als de goede dokter, op zoek naar manieren om jonge mensen af te houden van het plegen van aanslagen. Wij stopten een ander bericht in hun hoofd, zonder dat ze wisten waar het vandaan kwam. Niet door ze aan te spreken met de taal van ideologie, niet door propaganda te bedrijven, niet door ze te vertellen dat ze van ons moeten houden, maar door ze in een andere gemoedstoestand te brengen. Door ze een beter gevoel over zichzelf te geven."

Hoe?

Kenning: "Denk eens na over die vraag. Het zou een ramp zijn als ze dat zouden weten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden