Ten slotte

Dat Natan Rotenstreich (102) in het Rode Leger moest vechten, redde hem

Natan Rotenstreich had in zijn lange leven vier nationaliteiten. Alleen voor het Nederlanderschap koos hij zelf. Vorige week overleed hij op 102-jarige leeftijd, na een tumultueus leven.

Natan Rotenstreich na zijn komst naar Nederland. De foto is waarschijnlijk uit 1948. Beeld Privécollectie
Natan Rotenstreich na zijn komst naar Nederland. De foto is waarschijnlijk uit 1948.Beeld Privécollectie

Hij werd geboren in Budzanów. Nu ligt dat dorp in Oekraïne, maar in 1912 was het onderdeel van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije. Door de grenswijzigingen na de Eerste Wereldoorlog kwam het in Polen te liggen. En in 1939 werd Budzanów Russisch, na het pact tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie.

Vorige week overleed Rotenstreich, 102 jaar oud. In een overlijdensadvertentie vatten zijn nabestaanden, onder wie het schrijversechtpaar Mirjam Rotenstreich en Adri van der Heijden, het tumultueuze eerste deel van zijn leven aldus samen: 'Natan woonde, zonder te hoeven verhuizen, met dank aan resp. Franz Joseph, Stalin en Hitler achtereenvolgens in de Habsburgse monarchie, Polen en de Sovjet-Unie - tot hij zich na de oorlog in Amsterdam vestigde.'

In Budzanów groeide Rotenstreich op in een orthodox-joods milieu. Vanaf zijn derde volgde hij godsdienstonderwijs; voor spelen was vrijwel geen tijd. Als tiener zei hij het geloof vaarwel. De jonge Rotenstreich koos voor het communisme. Geld was er thuis nauwelijks, maar hij volgde wel een opleiding tot onderwijzer.

Enige overlevende
Zijn loopbaan in het onderwijs werd wreed verstoord door de Tweede Wereldoorlog. Hij moest in het ­Rode Leger vechten, maar dat werd zijn redding. Als enige van het gezin overleefde hij de oorlog. Zijn ouders en zussen werden vermoord door de nazi's.

Natan Rotenstreich bleef in het Russische leger tot de val van Berlijn in 1945. Maar de overwinning op de nazi's betekende in Oost-Europa geenszins het einde van het antisemitisme. Rotenstreich besloot niet terug te keren naar zijn geboortestreek, maar waar Joodse vrienden naar de Verenigde Staten en Palestina emigreerden, koos hij voor Nederland.

In Apeldoorn werkte hij aanvankelijk in een tehuis voor Joodse weeskinderen. Later trok hij naar Amsterdam, waar hij trouwde met de ook Joodse Louise Leezer, die in Nederland de oorlog als onderduikster had overleefd. Ze kregen twee dochters: Mirjam en Hinde.

Uitsmoes
In Amsterdam ging Rotenstreich ook weer naar de sjoel. Niet zozeer uit religieuze overwegingen, als wel om de sociale contacten die hij daar opdeed. Net als vroeger thuis kon hij er Jiddisch spreken. Het Nederlands maakte hij zich snel eigen, maar hij gaf daar soms wel een geheel eigen draai aan. Een uitvlucht werd bij hem bijvoorbeeld een uitsmoes.

De kost verdiende Rotenstreich in Amsterdam lang als kleermaker, of, zoals dat toen heette, loonconfectionair. Dagen zaten hij en zijn vrouw thuis in Zuid achter de naaimachine, vooral in de weer met het maken van regenkleding. Toen de kledingindus­trie zich in de jaren zeventig naar niet-westerse landen verplaatste, wist hij, min of meer tot zijn eigen verbazing, een baan te vinden in het verzekeringswezen.

De laatste jaren van zijn leven bracht Natan Rotenstreich, die overleed aan longontsteking, door in verpleeg­huis Beth Shalom.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden