Dankmonument uit het Weesperplantsoen weggetakeld, bouw Namenmonument kan beginnen

Het omstreden monument van Joodse Erkentelijkheid van wijlen Jobs Wertheim is zondagochtend in alle vroegte uit het Weesperplantsoen verwijderd. Het maakt plaats voor het Namenmonument met de 102.000 uit Nederland gedeporteerde Joden, Sinti en Roma. Een haast symbolische omwisseling.

In de Weesperstraat wordt het Monument van Joodse Erkentelijkheid weggetakeld om plaats te maken voor het Holocaust Namenmonument.Beeld Dingena Mol

De Amsterdams-Joodse gemeenschap, althans dat kleine deel dat de Holocaust had overleefd, liet kort na de Tweede Wereldoorlog een monument maken om hun dankbaarheid te tonen aan de Amsterdamse bevolking. Het door hen zelf betaalde monument bestaat uit vijf reliëfs van wit natuursteen, een davidster en de tekst: ‘Aan de beschermers der Nederlandse Joden in de bezettingsjaren’.

Bij de onthulling ervan in 1950 zei de toenmalige burgemeester Arnold d’Ailly destijds al: “De gemeente aanvaardt het met trots, maar ook met schaamte.”

Absurd gebaar

De Joodse kunstenaar Jobs Wertheim, die met zijn vrouw en kinderen in het kamp Therensienstadt zat, nam de klus dankbaar aan. Collega-kunstenaar Jaap Kaas had aanvankelijk de opdracht gekregen maar zijn ontwerp van een namenmonument werd afgewezen. Men zag zijn ontwerp niet als een dankbaar gebaar. Jobs Wertheim ontwierp vervolgens een kunstwerk bestaande uit vijf panelen met daarop figuren in reliëf.

“Het was de eerste opdracht na de oorlog. Mijn vader was er blij mee. Het monument was natuurlijk een absurd gebaar. Dat spreekt vanzelf,” zegt Lex Wertheim (77), voormalig hoogleraar cognitieve ergonomie en de zoon van de in 1977 overleden kunstenaar.

Het drieënhalve meter hoge en bijna zes meter brede monument dat voor de verhuizing in een stalen constructie is ingepakt, werd zondagochtend om 8.00 uur in zijn geheel opgetild en met een dieplader tijdelijk naar een werf overgebracht. Het wordt vermoedelijk in de maand augustus teruggeplaatst op het Weesperplein, de plek waar het oorspronkelijk stond totdat het moest verhuizen voor de aanleg van de metro in 1968. Daar wordt het hersteld en gerestaureerd tegelijk met de herinrichting van het Weesperplein.

Gevoelig dossier

Wertheim: “Dit monument moet bewaard blijven. Je moet het zien als een tijdsbeeld van toen. Koningin Wilhelmina vond dat de Joodse gemeenschap dank je wel moesten zeggen. Er komt straks wel een bord bij te staan met uitleg.”

Rob Vooren van de gemeente Amsterdam die als procesmanager is aangesteld, spreekt van een ‘gevoelig dossier’ en een ‘lastig en ingewikkeld’ verhaal. “Ik ben me in de achtergrond gaan verdiepen. Er wordt totaal verschillend over dit monument gedacht. De meningen lopen uiteen. Van: ‘Dat ding moet weg’ tot ‘Het is onderdeel van de geschiedschrijving’.”

Samen met burgemeester Halsema is Vooren met de erven Wertheim - Lex en zijn zus Dinca - gaan praten. “De familie is er zeer content mee dat het weer op het Weesperplein komt te staan.”

Subtiele bewoording

Bij het monument komt een verklarende tekst te staan die op de geschiedenis van het monument in gaat. Vooren: “Dit gaat aan de ene kant in op het gebaar van de dankbaarheid van de Joden aan de Amsterdamse bevolking maar op de andere kant dat er veel niet is gedaan voor de Joden in de oorlog. Een lastige uitleg. Het was een heel gepuzzel om de balans te vinden, maar het is gelukt. Het is geen vingerwijzing, want dat stuit groepen mensen weer tegen de borst. Het wordt op een subtiele manier verwoord.”

De bouw van het eveneens omstreden Namenmonument, dat ook voor- en tegenstanders heeft, kan nu beginnen. Hierop komen de namen van de 102.000 uit Nederland gedeporteerde Joden, Sinti en Roma en hun geboorte- en sterfdata te staan.

Buurtbewoners voerden jarenlang een juridische strijd tegen de komst van het Namenmonument. De Raad van State behandelt op 27 mei de bodemprocedure.

Monument van de Joodse Erkentelijkheid - Weesperstraat.Beeld Jakob van Vliet

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden