Dam-demonstrant eist vervolging: 'Anders was het voor niks'

De man die tijdens de dodenherdenking op de Dam een spandoek met de tekst 'Churchill massamoordenaar' omhoog hield, eist dat hij vervolgd wordt. "Ik wil niet dat dit voor niks is geweest," zegt de 66-jarige Schiedammer.

Eerst kwamen de fotografen, toen de politie.Beeld anp

"Ik had een lange jas aangetrokken, waar ik het spandoek goed onder kon verstoppen. Toen het acht uur was, en iedereen op de Dam stil werd, voelde ik mijn hartslag omhoog gaan. Ik keek nog even om me heen, voelde of het spandoek nog onder mijn jas zat. En toen fluisterde ik: Dan moet het nu maar gebeuren.''

Met twee raadselachtige acties vestigde een 66-jarige Schiedammer vorige week, op 4 mei, de aandacht op zich. Hij betaalde 1800 euro om een reclamevliegtuigje de lucht in te sturen, met op het doek de tekst: 'Herdenk ook de Churchill-doden'. Een paar uur later stak hij op de Dam, tijdens de twee minuten stilte, een spandoek omhoog met de tekst 'Churchill massamoordenaar'. De politie hield hem aan wegens ordeverstoring.

Indoctrinatie
Een week later wil de zestiger zijn verhaal doen. Anoniem, omdat hij vreest voor de gevolgen voor zijn omgeving. "En omdat het niet over mij draait. Dit gaat over Churchill. Maar iemand moest de discussie een keer openen.''

Hij is arabist, werkte een groot deel van zijn loopbaan voor handelsbedrijven in Noord-Afrika, is nu gepensioneerd. Bleef ongehuwd en kinderloos. Reist en leest veel, heeft geen televisie ('pure indoctrinatie') en is activistisch. Zo is hij actief voor het Palestina-comité.

Maar niets kan hem zo verontwaardigen als de verering van Winston Churchill, de Britse premier tussen 1940 en 1945, algemeen beschouwd als een van de grootste staatslieden van de 20ste eeuw. Het gezicht van het succesvolle verzet tegen Adolf Hitler. Maar niet voor hem.

Hypocrisie
"Ik word misselijk van die hypocrisie,'' zegt de man, klein van stuk, gekleed in een wit overhemd met korte mouwen. "Churchills rol in de bevrijding van Europa wordt zwaar overdreven. Toen de Britten in Europa in actie kwamen, hadden de Russen Hitler al goeddeels verslagen. Churchill heeft ook nooit ingegrepen op de Holocaust. Waarom heeft hij de spoorlijnen naar Auschwitz niet gebombardeerd? Omdat het hem niet interesseerde. Maar toen de oorlog al zowat voorbij was, heeft hij nog wel gruwelijke bombardementen uitgevoerd op Dresden en andere Duitse steden.''

Steeds luider bespreekt hij de zwarte bladzijden uit de politieke loopbaan van Churchill. Zoals de hongersnood in het toen nog Britse Bengalen in 1943. "Hij negeerde alle verzoeken om voedselhulp. Toen andere landen die hulp wilden bieden, zei hij dat het niet nodig was. Hij heeft daar miljoenen de dood ingejaagd. Een afgrijselijke daad, voortgekomen uit zijn minachting voor niet-blanke volken. En zo'n man vereren wij. Daar kan ik niet mee leven."

Spandoek
Tientallen gemeentes schrijft hij de voorbije jaren aan, allemaal plaatsen waar een straat of plein naar Churchill is vernoemd. Veel raadsleden schrijft hij ook persoonlijk. En hij zoekt toenadering tot de Universiteit Leiden, die in 1946 een eredoctoraat uitreikte aan de Britse staatsman. Slechts een paar keer krijgt hij antwoord. "Ik kwam er gewoon niet doorheen.''

En na de zoveelste afwijzing denkt de Schiedammer begin april: dan moet het maar anders. Hij bestelt een spandoek, gewoon via internet, en regelt een reclamevliegtuigje. "Kostte me 1800 euro, maar dat had ik er graag voor over. 'Churchill massamoordenaar', die tekst wilde ik ook achter dat vliegtuigje. Maar die man van dat vliegtuigje zei dat hij alle teksten moet voorleggen aan de Rijksluchtvaartdienst, en dat dit er nooit door zou komen. Toen heb ik er maar van gemaakt: 'Herdenk ook de Churchill-doden'. Ook niet verkeerd.''

Op vrijdagochtend 4 mei staan plotseling twee agenten voor zijn woning. De politie, na een eerdere oproep bang voor ordeverstoringen tijdens Dodenherdenking, is getipt over het reclamevliegtuigje en wil weten of hij nog meer plannen had. "Ik heb ze gebak gegeven - goed gebak hè, niet van dat goedkope. Ik heb ze heel rustig en uitgebreid uitgelegd wie Churchill was, en waarom ik die avond naar Amsterdam wilde gaan. Ze vroegen of ik mijn boodschap niet beter met de burgemeester kon bespreken, of met het Comité 4 en 5 mei. Maar ik had een ander plan.''

Retourtje
Een halve dag later koopt hij een treinkaartje naar Amsterdam ('een retourtje, achteraf een beetje optimistisch'). Rond zeven uur 's avonds loopt hij naar de Dam. In stilte wacht hij op het grote moment. "Vlak voor acht uur zag ik wel ineens een vrouw naar me glimlachen. Ik dacht: dat is zeker een stille. Toen ben ik wat verderop gaan staan.''

Als de klokken slaan, en de menigte zwijgt, haalt de Schiedammer het spandoek onder zijn jas vandaan en steekt het omhoog. "Niemand zei iets. Al na een paar tellen zag ik fotografen naar me toekomen, die waren een stuk sneller dan de politie. Die kwam pas na een minuut.''

Vijf agenten trekken hem zonder iets te zeggen naar de zijkant van het plein. "Toen zei ik: Laat me nu maar los. Ik ben een oude vent, ik loop jullie er echt niet uit.''

Hij brengt de nacht door in een politiecel, slaapt slecht, en wordt de volgende ochtend verhoord. "Wel geschikte gasten, hoor. Ik ontkende natuurlijk ook niet wat ik gedaan had, dat had niet zoveel zin. Ik heb hen ook uitgelegd wie Churchill is. Volgens mij waren ze wel geïnteresseerd. Nou ja, ze weten nu in elk geval meer dan voordat ze mij spraken.''

Felle discussie
Heeft de 66-jarige demonstrant een punt? Hij staat in elk geval niet alleen, zegt historicus Felix Klos, auteur van Winston Churchill, vader van Europa. "In Engeland woedt al langer een felle discussie over hoe naar de oorlogshelden uit het koloniale tijdperk moet worden gekeken, nog een stuk feller bij ons. Churchill is allang niet meer heilig. Hij heeft 65 jaar lang op het hoogste niveau beslissingen genomen in zware conflicten, en daarbij zijn ook fouten gemaakt. En hij heeft dingen gezegd die wij nu zonder twijfel racistisch zouden noemen.''

Over Churchills rol in de Bengaalse hongersnood woedt onder historici een fel debat, zegt Klos. "Net als over de bombardementen boven Duitsland. Ik vind het ook goed dat we dat ter discussie stellen, dat we mensen niet te gemakkelijk op een voetstuk zetten. Maar dan moet je ook uitkijken dat je niet uitschiet naar de andere kant. Churchill was moedig, visionair en had een groot hart. Hij zag het gevaar van de nazi's ver voor het begin van de oorlog en heeft uiteindelijk met andere landen onze bevrijding bewerkstelligd. Hij wordt gezien als de redder van de westerse beschaving. En wat mij betreft is dat terecht.''

Spijt
De 66-jarige Schiedammer mag na zijn verhoor naar huis. Zijn advocaat denkt dat de zaak geseponeerd wordt - maar daar legt hij zich niet bij neer. "Als ze me niet vervolgen, dan begin ik een artikel 12-procedure, waarin ik vervolging eis. Ik heb natuurlijk niet voor niks 1800 euro voor zo'n vliegtuigje neergeteld en een spandoek laten maken.''

Of hij geen spijt heeft dat hij juist 4 mei uitkoos, een dag waarop zoveel mensen hun gevallen vrienden of voorouders gedenken? "Ik heb niet geschreeuwd, ik wilde alleen een debat op gang brengen. En dat debat vind ik belangrijker. Ik had geen beter moment kunnen uitkiezen. Als er niks verandert, dan doe ik het volgend jaar weer.''

Vijf agenten trokken hem naar de zijkant van het plein.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden