D66 grootste partij in Amsterdam, PvdA bijna gehalveerd

De PvdA is in Amsterdam bijna gehalveerd bij de Provinciale Statenverkiezingen en onttroond als de grootste partij in de hoofdstad. D66 is juist gegroeid en is nu de grootste. De opkomst in Amsterdam daalde van 54,2 procent naar 41,1 procent.

Beeld JV / Het Parool

De PvdA haalde in 2011 nog 28,4 procent van de stemmen, maar blijft nu steken op 15,1 procent. D66 kreeg de vorige keer 15,5 procent van de stemmen en heeft nu 20,3 procent van de stemgerechtigden achter zich gekregen.

Het verlies is voor de PvdA de tweede dreun in korte tijd: bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 moest de PvdA al lijdzaam toezien hoe het voor het eerst niet langer de grootste partij in de hoofdstad werd. Bij de verkiezingen van gisteren werd dat signaal nog eens bekrachtigd: de PvdA halveerde en is er dus allerminst in geslaagd de Amsterdammer voor zichzelf te herwinnen.

De VVD, in de Amsterdamse gemeenteraad coalitiepartner van D66, moet het doen met de derde plek. Zij zagen hun aandeel in de stemmen licht dalen: in 2011 kregen de liberalen nog 15,3 procent van de stemmen, nu is hun aandeel 2,1 procent lager.

Opvallend is ook het resultaat van de PVV: tijdens de gemeenteraadsverkiezingen kon niet op de partij van Geert Wilders worden gestemd, maar nu konden Amsterdammers wel hun steun betuigen aan de PVV. Dat gebeurde echter niet massaal: slechts 7,7 procent van de Amsterdammers wil de PVV meer macht geven in de provincie.

De Partij voor de Dieren is er blijkbaar in geslaagd haar boodschap over te brengen bij de Amsterdamse kiezer, want de natuurpartij, met één zetel in de gemeenteraad, ziet haar verkiezingsresultaat stijgen, van 2,7 procent in 2011 naar 6,4 procent nu. In Amsterdam blijkt de Partij voor de Dieren dus bepaald geen eendagsvlieg.

De voorlopige uitslagen van de waterschapsverkiezingen worden in de loop van de dag verwacht. Pas maandag volgt dan de definitieve uitslag.

Landelijke uitslag
Het CDA wordt landelijk mogelijk de grootste partij bij de Provinciale Statenverkiezingen. Na telling van de stemmen in honderd gemeenten (21,9 procent van de stemmen), gaat het CDA aan kop met dertien zetels. De VVD volgt met twaalf, de PVV met tien, de SP en D66 krijgen er allebei negen. De PvdA staat op acht zetels. Dat blijkt uit de door de ANP Verkiezingsdienst verzamelde uitslagen.

Regeringspartijen VVD en PvdA en oppositiepartij de PVV verliezen zetels. Alle andere partijen winnen zetels of blijven gelijk, zoals GroenLinks en de Onafhankelijke Senaatsfractie. Van de elf partijen in de Senaat verliezen er drie, boeken er zes winst en blijven er twee gelijk.

Het verlies is het grootst bij de PvdA. De partij van Diederik Samsom houdt van de huidige veertien Senaatszetels er acht over. Voor Samsom is het het derde verlies op rij (gemeenteraadsverkiezingen en Europese verkiezingen), na de winst die hij boekte bij de Tweede Kamerverkiezingen in september 2012. Ook de VVD verliest: vier van de zestien zetels. De PVV is de derde verliezer: twee van de tien zetels gaan er af.

Bij de winnaars boekt D66 de grootste winst. Die partij verdubbelt, van vijf naar tien zetels. De SP boekt twee zetels winst (naar tien), het CDA boekt een zetel winst (naar twaalf) en is daarmee samen met de VVD de grootste partij. De combinatie ChristenUnie/SGP boekt ook flink winst: van drie naar vijf. 50Plus en de Partij voor de Dieren verdubbelen: van een naar twee. De Onafhankelijke Senaatsfractie behoudt haar zetel.

Lees hieronder het liveblog van de verkiezingsdag in Amsterdam terug.

Uitslag Amsterdam

D66: 20.3% (15.5%)
PvdA: 15.1% (28.4%)
VVD: 13.2% (15.3%)
SP: 12.7% (10.4%)
GroenLinks: 11.9% (12.6%)
PVV: 7.7% (8.3%)
Partij voor de Dieren: 6.4% (2.7%)
CDA: 3.3% (3%)
CU-SGP: 2.1%
50PLUS: 1.9% (1%)
Bekijk alle uitslagen

Alle uitslagen van de Provinciale Statenverkiezingen komen binnen op onze interactieve kaart.

Bekijk ook de uitslagen per stadsdeel.

Beeld anp
Beeld anp

De uitslag van Amsterdam is binnen. D66 wordt de grootste partij. De opkomst in de hoofdstad is 41,1 procent. Dat is dertien procentpunt minder dan in 2011.

D66: 20.3% (15.5%)
PvdA: 15.1% (28.4%)
VVD: 13.2% (15.3%)
SP: 12.7% (10.4%)
GroenLinks: 11.9% (12.6%)
PVV: 7.7% (8.3%)
Partij voor de Dieren: 6.4% (2.7%)
CDA: 3.3% (3%)
CU-SGP: 2.1%
50PLUS: 1.9% (1%)

De uitslagen van de Nederlandse gemeenten druppelen binnen op onze interactieve kaart.

Premier en VVD-leider Mark Rutte: 'Het is mooi te zien dat veel Nederlanders willen dat dit kabinet doorgaat. Bij de VVD-achterban wil bijna 90 procent dat het kabinet doorgaat en dat gaan we dus ook doen.'

En nu is zeventien procent van de stemmen geteld. Daarbij zakt CDA weer naar 13 zetels. Het blijft een nek-aan-nekrace tussen de VVD en de christen-democraten.

Beeld anp

Een voorlopige uitslag op basis van getelde stemmen (14 procent):

CDA 14
VVD 13
PVV 10
SP 9
D66 9
PvdA 7
GL 4
CU 3
50Plus 2
PvdD 2
SGP 1
OSF/overig 1

De cijfers wijken erg af van een eerder op de avond door de NOS gepubliceerde exitpoll van onderzoeksbureau Ipsos. Daarin stonden VVD en CDA allebei op twaalf zetels en haalde de PVV er acht. CDA, VVD en PVV scoren in dit zogeheten stemmingsbeeld beter dan in de exitpoll. SP, D66 en de PvdA doen het juist slechter dan in de exitpoll.

Bij het kleinste stembureau van Nederland, in buurtschap Marle in Overijssel, hebben woensdag 56 mensen gestemd voor de verkiezingen voor de Provinciale Staten. Dat zei Wim Westhoff, die samen met zijn partner Elly in Marle zijn huis beschikbaar heeft gesteld. De opkomst was daarmee ruim 112 procent.

De PVV kampt bij de Statenverkiezingen onder meer met de slechte opkomst in de grote steden. Ook speelt mee dat boegbeeld Geert Wilders evenals vorige keer niet op deze verkiezingslijst staat, waardoor zijn fervente aanhangers vaker zijn weggebleven bij de stembureaus.

Dat zegt Maurice de Hond na het bekend worden van de eerste uitslagen, waarbij de PVV een stap terug lijkt te doen.

Dat de PVV het bij de Provinciale Statenverkiezingen ook minder goed doet dan in de peilingen voor de Tweede Kamer heeft eveneens met deze beide zaken te maken, is het oordeel van de opiniepeiler.

Inhaalslag
De Hond vindt verder dat D66 het ondanks de mogelijke verdubbeling van het aantal Eerste Kamerzetels minder goed heeft gedaan dan verwacht. Dat komt volgens hem doordat leider Alexander Pechtold in de verkiezingsdebatten laag scoorde. 'D66 stond in de peilingen voor de Tweede Kamer ruim voor op de VVD, maar die heeft toch een inhaalslag gemaakt.'

De Hond denkt dat het door de lage opkomst tot aan het eind van de avond spannend blijft of VVD of CDA de grootste wordt.

PvdA-leider Diederik Samsom: 'Dit was al lang voorspeld, maar daarom doet het niet minder pijn. De uitslag is gewoon teleurstellend. Ondanks alle inzet in de campagne en ondanks ons optimisme en het prille herstel van de werkgelegenheid, de economie en de woningmarkt, zijn we er onvoldoende in geslaagd om het vertrouwen van de kiezer te herwinnen. Dat doet pijn en schept verplichtingen.'

'Morgen moeten we er weer staan. De mensen verwachten dat van ons. Verwachten dat wij strijdbaar doorgaan. Onze opdracht is nog niet af. We namen twee jaar geleden verantwoordelijkheid in moeilijke omstandigheden. Dat blijven we doen, ook als, nee, júist als het moeilijk is. Er is nog zoveel te verwezenlijken. Het vertrouwen in onze idealen is onverminderd groot. De opdracht is na vanavond nog groter. We hebben verloren maar zijn niet verslagen. De strijd gaat door met dezelfde energie en overtuiging en met nog meer inzet voor Nederland en onze idealen.'

Beeld anp
Beeld anp

CDA-leider Sybrand Buma: 'Dit wordt een avond die we niet snel zullen vergeten. Het is een spannende avond en het wordt een lange avond. Maar een ding is duidelijk. Nederland heeft grote steun gegeven aan het CDA. Steun voor onze keuzes, lagere lasten , meer banen, meer veiligheid. De CDA-vlag wappert weer in heel veel provincies in Nederland. Iemand vroeg mij: is het CDA weer terug? Mijn antwoord was: We zijn pas net begonnen.'

Beeld anp

De verkiezingsavond van de PvdA in Studio K in Amsterdam-Oost is via deze livestream live te volgen.

Alexander Pechtold, fractievoorzitter D66: 'Het eigen positieve verhaal heeft gewonnen. Tien zetels in de Eerste Kamer is een fantastisch resultaat. Dit is voor D66 de beste uitslag in 25 jaar. We hebben ingezet op lastenverlichting, om de werkloosheid omlaag te krijgen. De kiezer heeft dat herkend en beloond.'

De SP zou als grote linkse partij moeten aanschuiven bij de begrotingsbesprekingen van de regeringspartijen VVD en PvdA, die geen meerderheid hebben in de Eerste Kamer. 'Laat ze aanschuiven', zei vicepremier en PvdA-minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken).

Het ziet ernaar uit dat de SP met tien zetels voor het eerst groter wordt in de Senaat dan de PvdA, die er acht zou overhouden. Asscher feliciteerde de partij van Emile Roemer daarmee. Maar zo'n uitslag legt ook 'verplichtingen' bij de winnaars. 'Ik denk dat adel verplicht', zei Asscher. Als de SP iets voor z'n kiezers wil bereiken, moet de partij z'n invloed gebruiken bij het maken van de begroting en bijvoorbeeld het nieuwe belastingplan. 'Daar sta ik voor open.'

Lodewijk Asscher Beeld anp

Als we de eerste prognoses mogen geloven, krijgt SP er twee zetels bij. SP-leider Emile Roemer: 'Wat een geweldige avond. Een historische avond. De derde verkiezingswinst op rij van de SP is binnen. We winnen zo'n 25 procent, van acht naar tien zetels. We zijn definitief de grootste op links.'

Ruim 1,7 miljoen mensen hebben de afgelopen weken gebruik gemaakt van de StemWijzer. Veel mensen raadpleegden de stemhulp op de valreep. Volgens ProDemos vulden in de afgelopen 24 uur nog 700.000 mensen de StemWijzer in.

De afgelopen 24 uur zijn ruim 70.000 tweets verstuurd onder de hashtags #PS15 en #stemmen. Twitter Nederland maakte er een mooie animatie van.

De PVV levert met deze uitslag twee zetels in de Eerste Kamer in. PVV-leider Geert Wilders: 'Teleurstellend dat we een licht verlies lijden en dat de opkomst erg tegenvalt, waar de PVV altijd veel last van heeft. Ik hoop dat er in de loop van de avond nog een zetel bijkom.'

De opkomst van de verkiezingen van vandaag was 49 procent. Dat blijkt uit de exitpoll van onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS. Vier jaar geleden kwam de opkomst uit op 56 procent.

Beeld anp

Ipsos komt met een update voor de exitpoll. Achter de uitslag van die poll staat de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen in 2011.

VVD 15,8 % (19,6 %)
PvdA 10,0% (17,3 %)
CDA 15,5 % (14,1 %)
PVV 10,8% (12,4 %)
SP 12,3% (10,2%)
D66 12,3% (8,4%)
GroenLinks 6,1% (6,3%)
CU/SGP 7,1% (6,0%)
50Plus 3,1% (2,4%)
PvdD 3,5% (1,9 %)
Overige partijen 3,4% (1,5%)

En wanneer dat om wordt gezet in zetels in de Eerste Kamer:

VVD 12 (16)
PvdA 8 (14)
CDA 12 (11)
PVV 8 (10)
SP 10 (8)
D66 10 (5)
GL 5 (5)
CU/SGP 5 (3)
50Plus 2 (1)
PvdD 2 (1)
Overige Partijen 1 (1)

De partijen over de eerste exitpoll:

Vice-fractievoorzitter Mona Keijzer van CDA in Tweede Kamer: 'Dit is een mooie eerste uitslag. Ik ben zeer tevreden voor dit moment. Het CDA blijft goede voorstellen van het kabinet steunen en we zijn tegen slechte voorstellen.'

PvdA-partijvoorzitter Hans Spekman: 'De uitslag is zoals verwacht. We zijn er niet tevreden mee. Dit is buitgenwoon pijnlijk voor veel partijgenoten, maar het is zoals verwacht. We zijn eerder sterker geworden van verlies.'

Kees van der Staaij, SGP-leider in de Tweede Kamer: 'Wij zijn heel dankbaar met dit prachtige voorlopige resultaat. Als SGP zagen we de laatste jaren een al stijgende lijn. (...) Mooi dat niet alleen wij, maar ook ChristenUnie en CDA een plus laten zien.'

Op basis van deze eerste exitpoll lijkt de coalitie van VVD en PvdA zelfs met steun van D66, ChristenUnie en SGP geen meerderheid te krijgen in de Eerste Kamer. Zowel VVD (van 16 naar 12) als PvdA (van 14 naar 8) leveren zetels in.

D66 is de grootste winnaar. De partij van Alexander Pechtold stijgt van vijf naar negen zetels. De SP is nog net groter: tien zetels. De PVV daalt van tien naar negen.

Resultaten van de eerste exitpoll van onderzoeksbureau Ipsos. Tussenhaakjes de resultaten van de Provinciale Statenverkiezingen in 2011.

VVD 15,7 % (19,6 %)
PvdA 9,9% (17,3 %)
CDA 15,7 % (14,1 %)
PVV 11,0% (12,4 %)
SP 12,4% (10,2%)
D66 12,0% (8,4%)
GroenLinks 6,0% (6,3%)
CU/SGP 7,1% (6,0%)
50Plus 3,2% (2,4%)
PvdD 3,5% (1,9 %)
Overige partijen 3,3% (1,5%)

De partijen hebben op diverse locaties in Nederland hun intrek gekomen. De PvdA wacht de uitslag af in bioscoop/café Studio K in Amsterdam-Oost. Bij andere verkiezingsavonden was de partij altijd in Paradiso te vinden, maar nu is de concertzaal dus ingeruild voor een kleinere locatie.

Amsterdamse politici hebben ondertussen ook plaatsgenomen in diverse uitzendingen rond de verkiezingsuitslag. Wethouder Arjan Vliegenthart (SP) zit in de live-uitzending van de NOS, D66-wethouder Kajsa Ollongren neemt plaats in de studio van BNR.

Foutje in de verkiezingsuitzending van de NOS. Onder in het scherm staat achter de naam van oud-politicus Ed Nijpels dat hij lid zou zijn van het CDA. Dat moet natuurlijk VVD zijn.

Mensen die willen dat hun stem nog meetelt voor de Provinciale Statenverkiezingen en de Waterschappen, moeten snel zijn. Over twintig minuten gaan de stembureaus dicht.

Duizenden mensen gaan de komende uren stemmen tellen, waarna duidelijk wordt wat de uitslag is van de Provinciale Statenverkiezingen. Ook konden kiezers hun stem uitbrengen voor de Waterschapsverkiezingen.

Nog even terugkijken op de Provinciale Statenverkiezingen van 2011. Toen was in Amsterdam de opkomst 54 procent. De grootste partij met 28,5 procent van de stemmen werd de PvdA, op gepaste afstand gevolgd door D66 en VVD.

Beeld Het Parool

Onderzoeksbureau Ipsos meldt dat om 19.30 uur 42 procent van de stemgerechtigden gestemd heeft. Dat is zes procentpunt minder dan vier jaar geleden op datzelfde moment. De uiteindelijke opkomst was toen 55,9 procent.

D66-leider Alexander Pechtold ziet de uitslag met vertrouwen tegemoet.

Ook bij stembureau 127, Basisschool Louise de Coligny, in Oost staat zowaar nog een rij.

Beeld Paul Vugts

Je hebt de stemgerechtigde leeftijd behaald en je moet wat. 7758 Amsterdamse achttienjarigen mogen morgen voor het eerst stemmen.

Somayeh Yosefie (18), hbo rechten aan de HvA, Almere:
'Ik weet nog niet zeker of ik ga stemmen. Voor mijn gevoel is mijn stem niet echt heel veel waard. De stemwijzer heb ik ook niet gedaan: als ik zou stemmen, zou ik het strategisch doen, zodat het nut heeft. Ik zou een partij kiezen die voor studenten opkomt.'

'Volgens mij stemmen we op de Provinciale Staten, die de leden van de Eerste Kamer kiezen. Dat het ook om de waterschapsverkiezingen ging, wist ik niet. Ik kreeg wel twee stempassen, maar ik heb me er niet heel erg in verdiept.'

Beeld Mark van der Zouw

De opkomst mag dan wel niet zo hoog zijn, voor het stembureau op het Centraal Station staan nog steeds dikke rijen. 'Een gemiddeld stembureau krijgt vijf- tot zeshonderd kiezers, wij meer dan tweeduizend,' zei Peter Kuijmans, voorzitter van het stembureau, vanochtend in Het Parool. Stembureau CS opende vanochtend al om 06.30 uur.

De opkomst bij de verkiezingen ligt in Amsterdam voorlopig lager dan in 2011, toen er voor het laatst Provinciale Statenverkiezingen waren. Tot 18.00 uur had 24,6 procent van de stemgerechtigde mensen gestemd. Vier jaar terug was dat op hetzelfde tijdstip 29,4 procent.

Landelijk staat de opkomst om 17.30 uur op 31 procent. Dat is 4 procent minder dan bij de verkiezingen vier jaar geleden.

Bij de vorige Provinciale Statenverkiezingen, in 2011, lag het opkomstpercentage uiteindelijk op 56 procent. In Amsterdam was dat 54 procent.

Electoraal geograaf Josse de Voogd voorspelt in een kaart van Nederland op welke partij in welke regio het meest gestemd zal worden. Opvallend is dat de kleuren rood (PvdA) en oranje (SP) maar op weinig plekken terug te vinden zijn. In de Randstad scoort vooral VVD, terwijl de provincies CDA-groen kleuren.

Amsterdam kleurt volgens De Voogd donkergroen, wat zou betekenen dat D66 de grootste partij wordt.

Ook bij deze verkiezingen is het maken van een zogenaamde stemfie weer populair. Ruim 2.300 mensen deelden zo'n foto van zichzelf in of bij het stemhokje via social media, zo blijkt uit cijfers van Coosto.

Beeld Coosto

Lezers van De Telegraaf stemmen vandaag vooral op de PVV en VVD. Mensen die de Volkskrant of Het Parool lezen, gaan tijdens deze verkiezingen voor de PvdA.

Dat zijn enkele uitkomsten van het onderzoek dat Maurice de Hond dinsdag en woensdag heeft laten uitvoeren onder 9000 mensen die minimaal twee keer per week een krant lezen (op papier of digitaal).

Lees meer bevindingen uit het onderzoek hier.

Beeld anp

Er zijn echter ook redenen te bedenken om niet meer langs de stembus te gaan vanavond. Dit zijn er drie:

Gaat nergens over
De overheid geeft per burger 15.679 euro uit. De provincie neemt daarvan 442 euro voor zijn rekening, zo'n 2,8 procent. En dan zijn de uitgaven voor jeugdzorg nog meegerekend, geld dat sinds dit jaar is overgeheveld naar de gemeente. De provincie gaat eigenlijk bijna nergens over, zelfs al denkt u van wel. Zo lopen in Groningen de gemoederen over de gaswinning hoog op in de campagnes, maar daar gaat toch echt de rijksoverheid over.

Afschaffen
We gaan stemmen op de mannen en vrouwen die over twee maanden gaan stemmen op de mannen en vrouwen die stemmen of de mannen en vrouwen die het echt voor het zeggen hebben in Nederland, straks mogen blijven zitten waar ze zitten. Dat is zo bedacht in 1848, toen een nieuwe Grondwet tot stand kwam. Met moderne opvattingen over democratie heeft het weinig te maken. Partijen als D66, PVV, GroenLinks en de SP zijn dan ook voor afschaffing van de senaat.

Geen rol
We hebben geen idee op wie we stemmen en waarvoor. In de verkiezingscampagnes speelden de regionale kandidaten nauwelijks een rol. Hooguit stonden ze af en toe te flyeren op de markt, achter de brede rug van de echte partijkanonnen. Als morgen de Provinciale Staten zijn gekozen, horen we er vier jaar niets meer over.

D66-leider Pechtold brengt zijn stem uit in het bijzijn van diverse camera's, maar waar zijn de beelden van de kandidaten uit de provincie? Beeld anp

De meeste kandidaat-Statenleden komen uit Amsterdam, zo blijkt uit een inventarisatie van RTV Noord-Holland. Met maar liefst 126 kandidaten is de hoofdstad de absolute koploper.

De stembussen zijn nog tot 21.00 uur open. Op de nationale partijleiders kunt u niet uw stem uitbrengen. Drie goede redenen om toch nog de gang naar de stembus te maken.

Wegen en werk
De provincies gaan vaak over echte dingen voor echte mensen. Wie wil er een windmolen in zijn achtertuin? Nog meer van die vragen: waar moeten nieuwe wegen worden aangelegd en hoe wordt de overlast van het vliegverkeer binnen de perken gehouden - vliegverkeer dat op zijn beurt weer voor veel werk in de regio kan zorgen? Waar kunnen er nog kantoren bij, waar is ruimte voor meer landbouw, huizen of toerisme?

Tanden laten zien
De gekozen leden van de twaalf Provinciale Staten bepalen op 26 mei wie er in de Eerste Kamer komen. Die kan wetsvoorstellen, goedgekeurd door de Tweede Kamer, alsnog afkeuren. Vaak gebeurt het niet, maar soms laat de senaat wel degelijk zijn tanden zien. In de Eerste Kamer leunt de coalitie van VVD en PvdA op de gedoogpartijen D66, ChristenUnie en SGP om een meerderheid te halen. De verkiezingen van vandaag bepalen of die meerderheid behouden blijft.

Invloed
Deze verkiezingen zijn ook een graadmeter voor de Tweede Kamer. De VVD en de PvdA weten zich daar verzekerd van een ruime meerderheid. Dat zal straks niet anders zijn, maar wat zegt het over het draagvlak voor het beleid als de coalitie veel stemmen verliest? D66-leider Pechtold eist nu al meer invloed, volgens PVV-leider Geert Wilders hebben de kiezers nu 'de unieke kans om het kabinet naar huis te sturen'.

Dat de Provinciale Statenverkiezingen niet echt leven, merkt Paroolverslaggever Lorianne van Gelder zelfs bij campagnevoerende partijleden van de PvdA.

Halverwege de middag hebben meer dan 3000 mensen hun stem uitgebracht op de vier grote centrale treinstations in Nederland.

Dat meldt een woordvoerder van de NS. Het drukst was het in de ochtendspits, toen maakten al ongeveer 750 mensen gebruik van de mogelijkheid om op een van de stations hun stem uit te brengen voor de verkiezingen voor de Provinciale Staten en de waterschappen.

Beeld Rink Hof

Emilie Duijvestijn, student aan de UvA, heeft haar keuze juist laten afhangen van de stemwijzer. 'Ik stem vandaag voor de Provinciale Staten op de VVD en voor een nieuw Waterschapsbestuur op het CDA.'

'Ik ga voornamelijk naar de stembus voor de Provinciale staten. Ik heb gekozen om op de VVD te stemmen omdat deze partij het dichts bij mijn keuzes staat. Belangrijke thema's binnen mijn provincie vind ik bijvoorbeeld duurzaamheid, natuurgebieden en recreatie. Daarnaast stem ik ook deels strategisch op de VVD, om zo het huidige kabinet aan een meerderheid te helpen.'

Ze heeft het idee dat de verkiezingen wel leven onder de Amsterdammers. 'Ik heb het idee dat het meer leeft dan andere keren. Dat komt waarschijnlijk door de lange aanloop naar de verkiezingen toe, en het landelijk campagne voeren van veel partijen.'

Emilie Duijvestijn. Beeld Eva Segaar

7758 Amsterdamse achttienjarigen mogen morgen voor het eerst stemmen bij deze verkiezingen. Het Parool sprak drie jonge stemmers.

Simion Becker (18), zesde klas Cygnus Gymnasium, Amsterdam-Oost:

'Ik wil best stemmen, maar ik heb geen idee op wie. Door een examenweek heb ik me er nog niet in kunnen verdiepen. Uit de stemwijzer kwam dat de PVV het dichtst bij mijn idealen staat. Of de Piratenpartij. Daar klopt echt niets van.'

'Ik weet dat de Provinciale Staten iets te maken hebben met de Eerste Kamer, maar wat zij voor mij betekenen, weet ik niet. Ik wist niet dat we ook voor de waterschappen stemmen, daar heb ik nog nooit van gehoord. Ik heb trouwens nog geen stempas gekregen, daar moet ik nog achteraan.'

Simion Becker. Beeld Mark van der Zouw

Er wordt dit keer ook gestemd voor de waterschappen. In meerdere stembureaus is bij mensen sprake van verwarring. Als ze hun twee keuzes gemaakt hebben en die formulieren hebben dichtgevouwen, is er soms onduidelijkheid in welke bus welk formulier moet.

Die verwarring is er onder meer vanwege de kleurbanden van de formulieren. Het formulier van de waterschappen heeft een groene kleurband en die van de Provinciale Staten een groene. 'Dat is intuïtief gezien niet handig', zegt een woordvoerster van de Kiesraad.

Mochten mensen de stemformulieren per ongeluk in de verkeerde stembussen doen, is er niets aan de hand. Als de stembureaus sluiten, wordt eerst bekeken of alle formulieren in de juiste bus zijn gestopt. Is dit niet het geval, dan wordt dit gecorrigeerd. Pas daarna begint het tellen van de stemmen, aldus de woordvoerster.

Beeld anp

De opkomst bij de verkiezingen ligt vandaag voorlopig iets lager dan vier jaar terug, toen voor het laatst Provinciale Statenverkiezingen waren. Om 13.30 uur had in heel Nederland 18 procent van de stemgerechtigden zijn of haar stem uitgebracht. Dat is 2 procentpunt minder dan hetzelfde tijdstip op de verkiezingsdag in 2011, toen het opkomstpercentage uiteindelijk uitkwam op 56 procent.

Beeld anp

Waarom de waterschapsverkiezingen belangrijk zijn? Het Rijksmuseum laat dit recent aangekochte schilderij van Jan Asselijn zien als argument:

In de Biesbosch kan je een bever voorbij zien zwemmen tijdens het stemmen.

Om 13.30 uur had 18 procent van de stemgerechtigden in Nederland zijn of haar stem uitgebracht. Dat is 2 procentpunt minder dan bij de verkiezingen vier jaar geleden, melden onderzoeksbureau Ipsos en de NOS. Bij de vorige Provinciale Statenverkiezingen, in 2011, lag het opkomstpercentage uiteindelijk op 56 procent.

Waarom stemmen we in Nederland eigenlijk altijd op een woensdag? Het Belgische De Morgen heeft het antwoord.

De opkomst in Amsterdam lag om 13.00 uur op 9,7%, zo meldt de gemeente. Vier jaar geleden lag de opkomst op hetzelfde tijdstip op 9,9%. Toen brachten uiteindelijk 54,0% van de Amsterdammers hun stem uit.

Het is woensdag op de sites van Stemwijzer en Kieskompas erg druk. Veel mensen willen voordat ze naar de stembus gaan, advies inwinnen en kijken welke partij het beste bij ze past, meldt het ANP. Stemwijzer.nl is door bijna 1,4 miljoen bezoekers geraadpleegd en Kieskompas.nl door meer dan een miljoen mensen.

Bezoekers van Stemwijzer geven aan zorg het belangrijkste thema te vinden als het gaat om de Provinciale Statenverkiezingen. Het openbaar vervoer is ook een belangrijk thema, zeker in de provincies Noord-Brabant, Overijssel en Drenthe. In Groningen is aardgaswinning het belangrijkste onderwerp voor de mensen. In de StemWijzer voor de Eerste Kamer geven mensen aan de vrije artsenkeuze het belangrijkste item te vinden.

Tycho Hietberg is voorzitter van het stembureau in het P.C. Hoofthuis van de UvA. In dat stembureau komen vooral veel studenten. 'Het is natuurlijk ideaal dat er een stembureau op je faculteit zit. Zo kun je stemmen tussen je colleges door.'

Tycho vindt dat het drukker is dan verwacht. 'Nu is er dan net even niemand, maar straks komen ze wel weer.'

Beeld Eva Segaar

Het is tijdens deze verkiezingen gewoon toegestaan on een stemfie te maken, zo liet het ministerie van Binnenlandse Zaken eerder deze maand weten. Barry Paf van Radio538 is er blij mee:

Jan-Willem de Bruin is voorzitter van het stembureau in de Noorderkerk. 'Ik denk dat er op waterschap meer is gestemd, omdat ook mensen zonder Nederlandse nationaliteit daarop mogen stemmen.' Hij vertelt dat de opkomst nu één procent lager is dan in 2011, bij de vorige provinciale staten verkiezingen.

Jan-Willem denkt dat de SP en PvdA de winnaars zullen zijn bij de provinciale staten. 'Amsterdam is nogal een rode stad natuurlijk.'

Beeld Eva Segaar

GroenLinks raadslid Femke Roosma stemde op haar partijgenoot Vincent Koerse, die met de fiets 51 gemeentes in Noord-Holland bezocht.

Mevrouw Peu, docent op het ROC, is medewerker bij het stemlokaal in theater Frascati: 'Er zijn hier nu honderd mensen geweest en ik verwacht een opkomst van ongeveer vijfhonderd stemmers.'

Zelf gaat ze nog voor beide verkiezingen stemmen, alhoewel ze de waterschapsverkiezingen zonde van het geld vindt. 'Al dat papier is hartstikke duur, zonde van het milieu vind ik dat. Bovendien vind ik het onduidelijk. Sommige partijen worden niet vertegenwoordigd bij de waterschappen en je hebt ook geen idee op wie je stemt. Ik hoop maar dat de persoon op wie ik heb gestemd iets van water afweet.'

Ze vindt het leuk dat ze al een paar jaar bij het stemlokaal in Frascati werkt, zo leert ze de mensen die stemmen een beetje kennen. Wanneer er een wat oudere meneer binnenloopt zegt ze: 'Ah, die man kwam altijd met zijn vrouw. Ik denk dat ze nu overleden is.'

Beeld Eva Segaar

Remine Alberts van de SP krijgt op Twitter veel stembeloftes. Zoals van haar partijgenoot en fractievoorzitter in Amsterdam, Daniël Peters.

Jan Paternotte geniet blijkbaar van het stemmen: vanochtend vroeg deed hij het al voor het waterschap, zoals hij via Twitter deelde, zojuist stemde hij voor de provinciale staten.

Daar zijn ze weer, de veelbesproken appels van D66. Tweede Kamerlid Vera Bergkamp deelde ze uit vanochtend.

Peter Kwint, gemeenteraadslid van de SP, toont zijn keuze uit het stemhokje.

Marten Muis is voorzitter van het stembureau de Rode Hoed.
Marten: 'Ik tel al twintig jaar stemmen. Ik begon ermee omdat ik uit het onderwijs kom en daarom een vrije dag kreeg als ik bij het stembureau ging zitten. Nu ben ik met pensioen en vind ik het gewoon nog steeds erg leuk om te doen.'

Hij vindt stemmen op de waterschappen een beetje onzinnig, want er is weinig informatie over en je kunt moeilijk een stemwijzer vinden. 'Je komt er helemaal niet achter wat het verschil is tussen de partijen. Kan het niet fuseren?'

Een van de andere medewerkers van het stembureau in De Rode Hoed vind het leuk om stemmen te tellen, want je zit er bovenop. 'Bij de gemeenteraadsverkiezingen zag ik meteen dat D66 de grootste was.'

Marten stemt straks bij een ander stembureau. 'Dat scheelt voor ons weer telwerk!'

Beeld Eva Segaar

Jaap Zwaan staat met zijn draaiorgel op de Dam.
'Ik stem niet. Ik stop ermee. Ik stemde altijd PVV maar ik heb er geen vertrouwen meer in.'

Beeld Eva Segaar

Bij het stembureau bij het Leger des Heils op de Ouderzijds Achterburgwal hebben de medewerkers een poultje gemaakt van hoeveel mensen zij denken dat komen stemmen. De hoogste inzet is 520, de laagste 200. 'Wie verliest moet koffie halen!' vertelt één van de medewerkers van het stembureau. Soms is het drukker, en dan weer wat rustiger. Ze bereiden zich alvast voor op de avond. 'Een uur voordat de stembureaus dicht gaan is het altijd het drukst!'

Beeld Eva Segaar

Pieter Rietman (D66), die zojuist nog de stem van Jan Paternotte (D66) kreeg, deelt een selfie uit het stemhokje. Hij stemt op Wim Bakker van, uiteraard, D66.

De dames van het stembureau in de Openbare bibliotheek Amsterdam op de Oosterdokskade, Irma Roefs en Henriëtte Huisman: 'Het is best druk voor deze verkiezingen, we blijven wel bezig. Mensen lopen af en aan.

Maar de bibliotheek is normaal pas open vanaf 11. Hij is nu eerder open gegaan voor de verkiezingen. Het zal daarom straks wel drukker worden.'

Henriëtte: 'Of het saai is? Nee, we maken er iets leuks van! Ik doe dit al 15 jaar. Ik vind het belangrijk dat er gestemd wordt, daarom faciliteer ik het. We hebben al een aantal mensen gehad die alleen op waterschap kwamen stemmen, omdat je daarvoor niet de Nederlandse nationaliteit hoeft te hebben.'

Dan komt er een meneer met hele stapels stemmachtigingen aan bij het stembureau. 'Ah, een hand vol, dat zien we graag!'

Beeld Eva Segaar

Bartho Boer, oud-woordvoerder van de burgemeester en inmiddels werkzaam bij de NS, ziet zijn geliefde politiek gecombineerd met het openbaar vervoer.

Meltem Kaya (D66) kan een grapje van Paul Slettenhaar (VVD) over de zure appels van D66 niet waarderen.

Jan Paternotte, fractievoorzitter van D66 in Amsterdam, twittert een selfie uit het stemhokje.

Wijkagent Piet Smit van de Warmondbuurt maakt een rondje langs de stembureaus in zijn wijk, zoals het stemlokaal in de Generaal Vetterstraat (Zuid).

Ook Amsterdammer Lodewijk Asscher (PvdA) deelt op social media het moment dat hij zijn stem uitbrengt.

Amsterdamse politici zijn actief op deze verkiezingsdag, zoals Sebastiaan Capel (D66), voorzitter bestuurscommissie Zuid.

Het eerste relletje van de verkiezingsdag: De Piratenpartij heeft de de website van de PVV in Noord-Holland gekaapt. Wie www.pvvnoordholland.nl intypt, krijgt de website van de Piratenpartij te zien. De Piratenpartij zegt de domeinnaam te hebben geregistreerd om te voorkomen dat een familielid van een PVV'er dat doet.

De partij reageert hiermee op de ophef rond de PVV-lijsttrekker voor de Eerste Kamer Marjolein Faber. Zij liet haar zoon de website voor de Eerste Kamer-fractie bouwen. Eerder kwam ze al in opspraak nadat bleek dat haar zoon de website van de PVV Gelderland had gemaakt.

Op Amsterdam Centraal komt een stembureau op perron 2 bij Starbucks, die van 07.30 uur tot 21.00 uur geopend is. Het stembureau op Sloterdijk is van 06.30 uur tot 20.00 uur open, terwijl reizigers op Bijlmer Arena terecht kunnen op het Stationsplein, van 07.30 uur tot 19.30 uur.

Verder kan worden gestemd op bijzondere plekken in Amsterdam, zoals bij Het Leger des Heils, in Artis, de Rode Hoed, De Duif, de Noorderkerk, Het Hilton Hotel, de Openbare Bibliotheek op de Oosterdokskade en in restaurant Mazzo op de Rozengracht.

Talitha Koek op het CS heeft er nog niet echt zin in. Maar vooruit, ze stemt toch. 'Ik vind de waterschapsverkiezingen vrij zinloos, maar ik stem wel. Allebei op groene partijen. Ik stem op het station omdat ik straks de trein moet halen.'

Beeld Eva Segaar

Jonathan van Laaderen, op het Centraal Station: 'Ik stem op D66 voor de provinciale staten en op Groen Links voor de waterschapsverkiezingen. Waterschap heeft voor mij te maken met natuur en niet met economie, daarom stem ik daarbij op Groen Links.'

Beeld Eva Segaar

Persbureau ANP deed onderzoek naar de populariteit van Nederlandse politici. 11.000 mensen deelden cijfers uit en wat blijkt? De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan is de op één na meest geliefde politicus van Nederland. Hij moet alleen Ahmed Aboutaleb, burgemeester van Rotterdam en oud-wethouder in Amsterdam, voor zich dulden. Aboutaleb krijgt gemiddeld een 7,5, Van der Laan moet het met een 7 doen. Minst populair is Geert Wilders. Hij krijgt nog geen 3.


5. SCHIPHOL

De groei van de luchthaven Schiphol is al jaren onderwerp van discussie. De luchthaven zelf wil na 2020 het liefste doorgroeien naar ruimn 600.000 vliegbewegingen per jaar en een extra startbaan openen. In de komende jaren moet ook een besluit worden genomen over het verplaatsen van chartervluchten naar Lelystad en Eindhoven.

4. KERNENERGIE

Iets verder van huis, maar niet minder belangrijk: moet er een nieuwe kernreactor komen in Petten? Er is al geld vrijgemaakt voor het ontwerp, de aanbesteding en de vergunningsprocedure, de politieke discussie draait om de noodzaak van een nieuwe reactor. Tegenover een medisch belang (Petten levert isotopen) staan de risico's.

3. TOERISME

Willen we meer of minder toeristen in de binnenstad? Het gemeentebestuur heeft bij dit onderwerp de touwtjes in handen, maar op de achtergrond speelt de provincie een actieve rol. Het beschouwt toerisme als een economische sector die alleen maar belangrijker wordt, en Amsterdam is vanzelfsprekend het middelpunt van al deze toeristische bedrijvigheid.

2. JACHT OP WILDE DIEREN

In Amsterdam neemt de weerstand toe als de provincie toestemming geeft om op of rond Amsterdams grondgebied een damhert, vos of een gans af te schieten. Bestuurders die erover gaan, vinden de fanatieke inzet voor dierenwelzijn emotioneel en sentimenteel. De provincie bepaalt voor alle wilde dieren welke maatregelen worden getroffen om de soort in stand te houden, te stimuleren of af te remmen.

1. WINDMOLENS

Waar komen de nieuwe windmolens te staan? Het provinciebestuur trapte de afgelopen periode stevig op de rem. De Amsterdamse windmolenplannen bijvoorbeeld kregen allemaal nul op rekest. Gedeputeerde Jaap Bond zette in op een groot windmolenpark in de gemeente Hollands Kroon, in de kop van Noord-Holland.

De opkomst voor de Provinciale Statenverkiezing is traditioneel erg laag in Amsterdam. Waarom moet de Amsterdammer toch gaan stemmen? Wij zetten vijf redenen op een rij.

Dominique Smals in de rij voor het stembureau op Amsterdam Centraal
'Ik heb de stemwijzer gedaan en daarom ga ik gewoon stemmen, voor waterschap en de provinciale staten. Maar ik ga niet zeggen op wie ik stem. Dat is privé.'

Beeld Eva Segaar

Bea de Buisonje van de PvdA, kandidaat voor de waterschappen, is duidelijk: 'Ik heb er zin in.'

Beeld Eva Segaar

Op het Centraal Station staan de eerste mensen in de rij voor het stembureau bij Spoor 1.

Beeld Eva Segaar

Welkom in het liveblog van Het Parool over de Provinciale Statenverkiezingen in Amsterdam. Hier volgen wij de hele dag de verkiezingsdag in Amsterdam.

In het hele land zijn om 07.30 uur de stembureaus opengegaan voor de verkiezing van de leden van de Provinciale Staten. Op enkele plaatsen konden kiezers al woensdagochtend heel vroeg hun stem uitbrengen. De stemlokalen gaan om 21.00 uur dicht.

De gekozen leden van de Provinciale Staten kiezen op 26 mei de leden van de Eerste Kamer. Ook benoemen de Provinciale Statenleden het dagelijks bestuur van de volksvertegenwoordiging op provinciaal niveau: Gedeputeerde Staten.

Woensdag kunnen mensen ook hun stem uitbrengen voor de waterschappen. Het algemeen bestuur van een waterschap is vergelijkbaar met de gemeenteraad bij een gemeente. Dit algemeen bestuur stelt het beleid van het waterschap vast en controleert of het dagelijks bestuur dat beleid goed uitvoert. Het is voor het eerst dat de verkiezingen tegelijk met de Provinciale Statenverkiezingen worden gehouden. De hoop is dat de combinatie meer kiezers zal opleveren.

Eerder werden waterschapsbesturen nog per brief gekozen.
Bij de Provinciale Statenverkiezingen ligt de opkomst al jaren rond de 50 procent, de waterschappen trekken nog geen kwart van de stemgerechtigden.

De opkomst bij de Provinciale Statenverkiezingen was in 2011 met 55,9 procent in verhouding erg hoog. De opkomst kwam toen zelfs nog hoger uit dan die bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2010 (54,1 procent).

De opkomst bij de Provinciale Statenverkiezingen daalde daarvoor al jaren, in 1995 was die voor het laatst boven de 50 procent (50,2). De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen was de afgelopen keren wel boven de 50 procent: In 2014 maakte 53,8 procent van de kiezers de gang naar de stembus, vier jaar daarvoor was dat 53,9 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden