Cy Twombly's nostalgische blik

Cy Twombly is vooral bekend als tekenaar, schilder en beeldhouwer. Huis Marseille toont nu de foto's van de tachtigjarige kunstenaar. Fotograaf Sally Mann kwam naar Amsterdam om Twombly's werk toe te lichten.

Ondanks zijn hoge leeftijd werkt de Amerikaanse kunstenaar Cy Twombly nog dagelijks in zijn atelier in Gaeta, onder Rome. Ook in zijn geboorteplaats Lexington in Virginia bezit hij een huis met atelier.
Sally Mann, die wereldberoemd werd met foto's die ze van haar kinderen maakte, woont in hetzelfde stadje. De twee kunstenaars leerden elkaar zo'n dertig jaar geleden kennen en volgen elkaars werk sindsdien nauwlettend.

Twombly is niet naar de tentoonstelling in Amsterdam gekomen. Daarom vroeg Huis Marseille Sally Mann om de opening te verrichten. ''Ik begrijp wel dat hij niet wilde komen; reizen is geen pretje als je oud bent. Bovendien houdt hij niet van groepen mensen. Ik ook niet, ik zou dit ook voor niemand anders doen.''

Net als zijn generatiegenoten en vrienden Robert Rauschenberg en Jasper Johns werd Twombly aanvankelijk sterk beïnvloed door het abstract-impressionisme. Later ontwikkelde hij een persoonlijke beeldtaal waarin het onderscheid tussen tekenen en schilderen bijna niet te maken is.

Met zijn fotografische oeuvre komt hij nauwelijks in de openbaarheid. Het zijn vaak intieme, verstilde opnames van interieurs, bloemen, details van zijn eigen werk op het atelier, een stilleven of een enkel zelfportret. De zee in Gaeta of het bos bij Lexington. Kleurige taartjes in een banketbakkerij, pluche poppen van SpongeBob SquarePants bij de Wall Mart.

De foto's getuigen, volgens Sally Mann, van zijn artistieke nieuwsgierigheid. ''Hij kijkt altijd heel alert om zich heen. Hij ziet dingen die de meeste mensen niet zien. Hij kan de proporties en de mogelijkheden van een kamer bijvoorbeeld razendsnel inschatten. Als ik met hem ergens rondloop, wijst hij me altijd op dingen die getuigen van een enorm gevoel voor stijl.''

Veel foto's in de tentoonstelling hangen in series van enkele afdrukken bij elkaar, waarbij het opvalt dat de afzonderlijke foto's eigenlijk niet zoveel van elkaar verschillen. De meeste fotografen maken meerdere opnames van hetzelfde onderwerp, maar kiezen uiteindelijk toch de allermooiste foto uit. Mann: ''Dat viel me ook op in de catalogus. Maar in de tentoonstelling vind ik het heel effectief. Je begrijpt zijn visuele manier van denken.''

Zoals de krabbels en hanenpoten op Twombly's schilderijen voor veel mensen wat naïef overkomen, zo zouden veel foto's door menige amateurfotograaf worden afgekeurd: te onscherp, te onduidelijk, rare kadreringen. ''Maar door de focus anders in te stellen, worden de foto's universeel. Wat deze foto's juist goed maakt, is dat ze bewust zo zijn gemaakt. Als het wel een foto zou zijn die per ongeluk zouden zijn ontstaan, dan nog heeft Twombly het vermogen om te zien dat iets een goede foto is.''

Volgens Mann is Twombly typisch een kunstenaar uit het Zuiden van de Verenigde Staten. ''Er komen niet veel beeldend kunstenaars uit het zuiden: Rauschenberg, Johns en Twombly zijn zo ongeveer de uitzonderingen. Toch kun je wel iets zeggen over een gemeenschappelijke factor. Een zeker bewustzijn van tijd, het besef dat dingen eindig zijn. Tegelijk getuigen Twombly's foto's van een extatisch plezier dat op de een of andere manier heel zuidelijk is. Ik denk dat mensen in het zuiden altijd wat expressiever en gracieuzer zijn dan noordelingen. Zuidelingen kunnen zichzelf makkelijker belachelijk maken.

Ook het ouderwetse karakter van Twombly's prints, die technisch allerminst perfect zijn, is volgens Mann typerend voor een zuidelijke kunstenaar. ''Nostalgie is voor zuiderlingen geen vies woord. Kijk maar naar Twombly's foto's. Dit zijn lieve, sentimentele werken.'' (KEES KEIJER)

Cy Twombly - Photographs 1951-2007.
Huis Marseille, Keizersgracht 401.
Tot en met 23 november.

Twombly is vooral bekend als schilder, tekenaar en beeldhouwer, nu is zijn werk als fotograaf te zien. Foto EPA/ Angel Diaz Beeld
Twombly is vooral bekend als schilder, tekenaar en beeldhouwer, nu is zijn werk als fotograaf te zien. Foto EPA/ Angel Diaz
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden