Plus

Cruquiuseiland: doodlopende weg wordt volwaardige wijk

Met de aanleg van Cruquius verliest Amsterdam een rafelrand. Forse, hoge gebouwen verrijzen langs de Entrepothaven. De eerste tekenen van het nieuwe Cruquius zijn al zichtbaar.

Rafelrand Cruquiuseiland. Veel oude gebouwen blijven gespaard Beeld Floris Lok

Lange tijd bestond de indruk dat Amsterdam voorbij de pakhuizen Maandag tot en met Zondag ophield. Totdat de Harbour Club zijn intrek nam in een voormalige wijnopslagplaats. Maar nu wordt er voorbij die club en de plek waar je je (chemisch) afval kunt storten toch nog een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan het Oostelijk Havengebied: Cruquius.

Als je de kaart bekijkt, is dit de ontbrekende schakel tussen oude havenbekkens, het Zeeburgereiland en IJburg. Als Cruquius over een paar jaar voltooid zal zijn, is het niet langer een stuk doodlopende weg maar een volwaardige Amsterdamse stadswijk. Niet louter gevuld met woningen, want voor bedrijfjes is er ook plaats, net als voor horeca en uitgaan.

Dat gaat ten koste van het rommeltje op de oever van het Amsterdam-Rijnkanaal, ondefinieerbare loodsen, vervallen bedrijfsgebouwen waarvan er één een grote gedaanteverwisseling moet ondergaan.

Dat is het gemeentelijk monument Sigma, voorheen Vettewinkel, de verf- en lakfabriek die wordt herontwikkeld tot een complex voor (kleine) startende ondernemingen en appartementen. Het ligt op een prachtige strategische plek, bij het sluisje tussen het Amsterdam-Rijnkanaal en de Nieuwe Vaart.

Buitenkamers
De eerste tekenen van het nieuwe Cruquius zijn al zichtbaar. Dit jaar wordt het eerste van vier appartementsgebouwen opgeleverd, ontworpen door het Haagse bureau Geurst & Schulze, in een vriendelijke lichte baksteen. Terwijl de toon van Borneo/Sporenburg voornamelijk donker is en het bouwvolume laag, overheerst de lichtheid op Cruquius - en dat is niet zonder reden.

De nieuwbouw is gericht op de noordkant, de Entrepothaven, en zal alle zon moeten vangen. Daarom zijn de platte daken uitgerust met zonnecollectoren en tuinen en hebben de hoogste etages grote terrassen, buitenkamers bijna.

Dit jaar wordt ook het eerste landmark opgeleverd, een kantoorvleugel die de Entrepothaven insteekt, een ontwerp van Rietveld Architects uit New York. Maar het hoogste gebouw - 15 etages - is gepland in de binnenbocht van de Entrepothaven en de Cruquiusweg. Daar verschijnt van LEVS Architecten een terrasvormig complex dat the best of both worlds lijkt te verenigen: uitzicht over de oude binnenhaven, de ondergaande zon en de scheepvaart op het Amsterdam-Rijnkanaal.

Het hart van Cruquius staat nu wat ontheemd op het bouwterrein: dat is het witte Huisje Insulinde, dat een eeuw geleden nog het hoofdkantoor was van de NV Oliefabrieken. Door een tekort aan dierlijke vetten was er een enorme vraag naar plantaardige alternatieven in de Eerste Wereldoorlog. Dat verklaarde het succes van kokosolie die uit Nederlands-Indië werd aangevoerd en werd verwerkt tot margarine.

Rafelrand Cruquiuseiland. Veel oude gebouwen blijven gespaard Beeld Floris Lok

De NV bouwde in korte tijd een imperium op met een vloot en vestigingen in Amerika, totdat de oprichter na de oorlog de macht over de onderneming kwijt raakte. Tot dat moment moet het een drukte van belang zijn geweest op Cruquius. Specerijen, koffie en thee werden opgeslagen in de pakhuizen Maandag t/m Zondag. Kranen en spoorrails op de kade herinneren aan de aanvoer en verwerking van de kokosolie.

Een van de kranen is ontmanteld en zal in gerestaureerde staat terugkeren, misschien wel als overnachtingsplek. Het hoofdkantoortje, het pompstation en het ketelhuis worden afgebroken en opnieuw opgebouwd als centrum van nieuwe bedrijvigheid.

Regie aan de ontwikkelaars
Amsterdam krijgt er een nieuwe uitleg bij en verliest een rafelrand: dat is de wet van de vooruitgang en de overspannen woningmarkt. De gemeente heeft bewust geen stedenbouwkundig plan opgesteld en de regie overgelaten aan verschillende ontwikkelaars. Die kiezen voor forse en hogere bouwblokken dan op Borneo/ Sporenburg.

Staande op de kade bij de nieuwe kantoren van Lee en Kipling besef je eens te meer dat Borneo een leefbare woonwijk is geworden, maar niet opgewassen tegen de omvang van de Entrepothaven. Bij Cruquius bestaat de kans die fout te herstellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden