Plus

Crisiskaart voor psychiatrische patiënt: 'Ik draag nu een vangnet bij me'

Antony van 't Einde is psychiatrisch patiënt. Hij heeft een Crisiskaart in z'n portemonnee, zodat hij in zijn donkerste dagen niet opnieuw in een isoleercel hoeft te belanden.

Antony van 't Einde: 'Ik durf nu de trein te pakken naar mijn vader.' Beeld Marc Driessen

De hele muur van zijn appartement nabij de Nassaukade is bedekt. Er hangen foto's van familie, plaatjes van Brigitte Bardot en Sophia Loren in hun pin-upjaren en afbeeldingen van naakte, gespierde mannen.

"Dat zijn al m'n exen," zegt Antony van 't Einde (49) grijnzend. Het is een grapje dat hij niet snel zal maken tegen z'n bijna 90-jarige vader, die grote moeite heeft met de homoseksuele geaardheid van zijn zoon.

Dat de muren van het appartement zijn bedekt, is om elke herinnering aan de kale wanden van de isoleercel uit te vlakken. Van 't Einde deed liefst dertien pogingen tot suïcide of ernstige zelfverwonding en kent vrijwel elke kliniek in Amsterdam en omgeving van binnen, maar de isoleercel maakte zo'n diepe indruk dat hij die nooit meer wil meemaken. Dat is één van de redenen dat hij een Crisiskaart bij zich draagt.

Van 't Einde pakt zijn portemonnee erbij. Naast zijn identiteitskaart prijkt het document. "Het is een handig formaat. Ik neem 'm altijd mee als ik de straat op ga. Hier, lees maar."

Kort en bondig staat er wie hij is en welk psychiatrisch ziektebeeld hij heeft. Van 't Einde is gediagnostiseerd met een borderline persoonlijkheidsstoornis - een aandoening met hevig wisselende stemmingen en symptomen als automutilatie, middelenmisbruik en suïcidepogingen. "Dat laatste is soms ook een schreeuw om aandacht," zegt hij.

Informatie voor behandelaars
Over het algemeen is Van 't Einde somber, maar hij kan ook wat manisch worden. Dan krijgt hij bijvoorbeeld de drang om het hele huis schoon te maken. Om in het gareel te blijven slikt hij twaalf soorten medicatie, die hij dagelijks moet afhalen om te voorkomen dat hij ze opspaart en wegspoelt met terpentine, zoals hij in de donkerste dagen deed.

Los van informatie voor behandelaars vermeldt de Crisiskaart hoe omstanders hem het beste kunnen benaderen als het mis is. "Ik ben niet agressief, eerder zachtaardig, dus mensen hoeven niet bang voor me te zijn," zegt hij.

Ook is er te lezen dat hij liever wil dat mensen naar hem luisteren als hij in de war is, in plaats van dat ze met adviezen komen. En als hij niet meer naar huis kan en zorg nodig heeft, wil hij het liefste naar het respijthuis Amerbos in Noord. "Die instelling mag wel een paar veren in de reet hebben, want de vrijwilligers daar doen geweldig werk."

Uiteraard zijn ook belangrijke telefoonnummers terug te vinden op de Crisiskaart: van de behandelend psychiater en een vertrouwenspersoon, die een sleutel heeft van het huis van Van 't Einde. "Als ik niet thuis kan zijn, moet iemand de planten water geven en de vissen voeren."

Soort vangnet
Van 't Einde draagt de Crisiskaart sinds 2015 bij zich, maar hij heeft er weinig gebruik van hoeven maken. In 2012 is hij gestopt met excessief drinken en zo komt hij minder in de problemen.

"Dat ik de Crisiskaart heb, geeft me meer zekerheid," zegt hij. "Ik durf nu bijvoorbeeld wel de trein te pakken naar mijn vader in Deventer, omdat ik weet dat ik een soort vangnet bij me draag."

Van 't Einde heeft een lange historie van psychiatrische problemen. Hij wil niet in detail treden, maar op z'n achtste had hij al momenten waarop hij met het hoofd tegen de muur bonkte. Hij is veel gepest op school, desalniettemin is hij bijna afgestudeerd. Vóór zijn eerste suïcidepoging in 2003 had hij verschillende banen op hbo-niveau.

Van 't Einde doorliep de mavo, de havo en het vwo. Hij probeerde de opleiding tolk-vertaler (Engels en Spaans), maar het lukte hem niet het eerste jaar door te komen. Op de Universiteit van Amsterdam kwam hij een stuk verder. Hij strandde in de scriptiefase van Europese studies.

Buiten psychiatrische problematiek kent Van 't Einde ook lichamelijk ongemak. Hij heeft ernstige rugpijn. Noodgedwongen houdt hij zich tegenwoordig vooral bezig met vrijwilligerswerk. "Ik heb, heel ouderwets, een postzegelverzameling," zegt hij met een glimlach.

"Daar word ik rustig van. Ook zit ik op een hobbyclub voor creatieve activiteiten. En ik ga geregeld op bezoek bij een oudere dame, een heel geestig en kras mens. Ze is bijna 90, maar wint nog altijd van me met Scrabble."

Bereik Crisiskaart nog niet groot

De Crisiskaart bestaat al twintig jaar. Het initiatief van de cliëntenbeweging om mensen uit eigen beweging zo'n kaart te laten dragen staat in de aandacht vanwege de stijgende problematiek rondom mensen met verward gedrag.

In Amsterdam hebben zo'n tweehonderd mensen een Crisiskaart. Daarmee is het bereik nog niet groot: de stad telt circa 10.000 mensen met zware psychiatrische problemen.

Mensen met een Crisiskaart hebben vaak ziekte-inzicht. Personen met terugkerende psychosen zonder ziektebesef zullen hem niet snel gebruiken.

"Wij stimuleren het gebruik van de Crisiskaart en kijken met Cliëntenbelang Amsterdam hoe we het gebruik kunnen doen toenemen," zegt psychiater Jessica Wesselius van de Amsterdamse crisisdienst.

Namens de Amsterdamse politie zegt Frans van Gelderen: "Wij juichen de Crisiskaart toe, maar het gebruik is nog niet erg talrijk. We komen het in de praktijk niet vaak tegen."

In tien jaar tijd is het aantal psychiatrische patiënten dat gedwongen werd opgenomen enorm gestegen, zo becijferde de Raad voor de Rechtspraak. Spoedopnames stegen met 35 procent, gedwongen opnames zonder spoed met 80 procent.

Amsterdam had in 2017 het hoogste aantal acute dwangopnamen in de historie: 963. Vijf jaar eerder was dat aantal 736.

Het aantal acute dwangopnamen daalt niet door gebruik van de Crisiskaart, bleek uit onderzoek. Wel is er in 2015 een daling geconstateerd van het aantal gedwongen opnamen zonder spoed als gevolg van de Crisiskaart. Zo'n opname gebeurt als iemand voorwaarden schendt over bijvoorbeeld het gebruik van medicatie of het verschijnen op afspraken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden