Plus

Criminoloog: 'Sociaal gezicht van deurwaarder helpt al veel'

Het contact tussen deurwaarders en mensen met schulden leidt steeds vaker tot conflicten. Rechtssociologe en criminologe Marjolein Odekerken onderzocht wat daar de redenen voor zijn.

'Als een deurwaarder haastig te werk gaat, wordt dat vaak ervaren als een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer.' Beeld anp

Waarom bent u onderzoek gaan doen naar deurwaarders en schuldenaren?
"Het aantal klachten van schuldenaren over het gedrag van deurwaarders bij de Kamer voor Gerechts­deurwaarders is in 15 jaar met een factor 8 toegenomen, tot 1200 per jaar. En gerechtsdeurwaarders behoren tot de beroepsgroepen die het vaakst in aanraking komen met ongewenst gedrag van burgers."

"Ik vroeg mij af waardoor die conflicten ontstaan. Heeft dat te maken met toenemende schuldenproblematiek of met de opstelling van deurwaarders? Bovendien is de hybride rol van de deurwaarder intrigerend, omdat zij niet alleen publieke ambtsdragers, maar ook ondernemers zijn. En de marktwerking is alleen maar toegenomen sinds de Gerechtsdeurwaarderswet van 2001."

Welk gevolg heeft dat?
"Deurwaarders worden betaald op basis van het aantal uitgebrachte exploten en zij moeten onderling concurreren. Ook zijn er prijsafspraken met hun opdrachtgevers, waardoor ze minder snel geneigd zijn betalingsregelingen te treffen. Daarnaast zijn er de preferente schuldeisers, zoals de Belastingdienst, die direct geld van de rekening van de schuldenaar kunnen afschrijven. Daardoor blijven de 'slechtste' schulden over voor de deurwaarder, veelal van mensen die hun schulden echt niet kunnen betalen. Het zijn allemaal factoren die de communicatie tussen deurwaarder en schuldenaar niet ten goede komen."

Dit alles leidt tot conflicten.
"Ja, de relatie is inherent conflictueus, doordat de belangen en de machtspositie tussen beiden nogal verschillen. Bij de ontmoetingen aan de deur heb je te maken met het spanningsveld tussen twee werelden, met elk een eigen logica: het rechtssysteem en de leefwereld."

"Een deurwaarder heeft vaak haast en is gericht op het incasseren van de schuld, terwijl de schuldenaar het aandringen van de deurwaarder al snel als een inbreuk op zijn persoonlijke levenssfeer voelt. Bovendien bestaat er bij een deel van de schuldenaren onduidelijkheid over de bevoegdheden van deurwaarders. Ook hebben schulden impact en ervaren schuldenaren veel stress door de contacten met deurwaarders, waardoor ze hun emoties minder goed onder controle kunnen houden."

En dan kan de boel escaleren?
"Escalatie heeft met verschillende factoren te maken: met de eerder genoemde tijdsdruk bij deurwaarders, met de frustratie over de schulden en eerdere ervaringen van schuldenaren met deurwaarders en schuldeisers. Toch kan de deurwaarder het verschil maken met de manier waarop hij de schuldenaar bejegent. Veel schuldenaren begrijpen wel dat een ontruiming niet meer te vermijden is, maar vinden dat zij niet serieus worden genomen als zij geen toelichting krijgen op wat hun te wachten staat."

"Deurwaarders horen het exploot persoonlijk aan de schuldenaar te overhandigen, maar dat gebeurt niet altijd, ook vanwege de tijdsdruk die zij voelen. Soms wordt niet eens de moeite genomen om aan te bellen. Als deurwaarders niet volgens het boekje handelen, gaat het vooral om onbehoorlijk gedrag: niet luisteren en niet meedenken om een oplossing te vinden."

Marjolein Odekerken. Beeld Tammy van Nerum

Wat kunnen deurwaarders nog meer veranderen?
"Van origine heeft een deurwaarder een belangrijke rol bij het oplossen van conflicten, maar door de nadruk op marktwerking is zijn sociale rol steeds meer naar de achtergrond ­verdwenen. Deurwaarders betreuren dat zelf ook. Schuldenaren willen een deurwaarder die die aandacht geeft en tijd heeft voor uitleg. Zij hebben er behoefte aan gezien en geholpen te worden."

"In België, waar men in tegenstelling tot in Nederland met een Code voor Gedragsregels werkt waarin de sociale rol is vastgelegd, blijken veel minder conflicten te ontstaan: nog geen honderd per jaar. We zouden in Nederland een code voor deurwaarders kunnen vastleggen waarin aandacht is voor de sociale rol, zoals het geven van een toelichting bij het uitbrengen van een dagvaarding."

Wat vindt u zelf een belangrijke conclusie?
"Er wordt vaak gesproken over agressie tegen een bepaalde beroepsgroep, zoals deurwaarders. Maar uit mijn onderzoek blijkt dat escalatie het gevolg is van interactie; dat zowel ontwikkelingen aan de kant van deurwaarders als schuldenaren belangrijk zijn. Deurwaarders zijn de eerste zichtbare vertegenwoordigers van het gezag waarmee de schuldenaar face to face contact heeft, hij komt bij de burger op bezoek. Met behulp van goede sociale en communicatieve vaardigheden kunnen zij escalatie voorkomen."

Marjolein Odekerken

Vught, 1 juni 1985

2003-2007
algemene sociale wetenschappen, Universiteit Utrecht
2007-2009 culturele criminologie, Universiteit Utrecht
2009-2010 onderzoek bedreigingen van journalisten, NVJ met Frank Bovenkerk
2010-2017 promotie rechts­sociologie, Universiteit Leiden/Utrecht
2015-heden zelfstandig yogadocent
2016-heden zelfstandig onderzoeker
2018 onderzoeker bij Verwey-Jonker Instituut

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden