Amsterdamprijs

'Componeren gaat weer om schoonheid'

We stellen de negen genomineerden voor de grootste Amsterdamse cultuurprijs, de Amsterdamprijs voor de Kunst, aan u voor. Deel 1: componist Willem Jeths.

Beeld Rink Hof

De Amerikaanse criticus Alex Ross schreef ooit dat een componist 'een beetje gek moet zijn'. Hij doet zijn werk in afzondering en als hij klaar is, heeft hij alleen vellen papier met een gecodeerde boodschap. Pas als musici die codes in klank omvormen, is er muziek waar de mensen iets aan hebben.

Willem Jeths, componist, genomineerd voor de Amsterdamprijs wegens 'bewezen kwaliteit', spreekt het niet tegen. 'Daarom ben ik ook zo blij met mijn baan aan het conservatorium. Als je alleen maar thuis zit te componeren, zonder collega's met wie je kunt overleggen, wordt het een beperkt leven.' Als Jeths zou winnen, zou dit de eerste prijs zijn die hij in Nederland krijgt. Al in 1996 won hij in Wenen voor zijn pianoconcert Glenz een dikke prijs, die hem internationaal op de kaart zette.

Moeilijker
In Nederland is het bestaan als componist moeilijker geworden, zegt Jeths. 'Voorheen werd je een of meerdere jaren lang door het Fonds voor de Scheppende Toonkunst financieel ondersteund, waardoor je zelf een werkplan kon maken en invullen. Als een orkest een stuk van je wilde, keek je of dat in je werkplan paste. Dan maakte je het stuk en werd het gespeeld.'

'Nu is er eerst een enorme procedure en dan is het nog maar de vraag of het budget het toestaat dat zo'n opdracht kan worden gegeven. Ik heb al van verschillende collega's, onder wie componisten van naam, gehoord dat ze die opdracht uiteindelijk toch niet kregen. Voor de ontwikkeling van het componeren is dat niet goed. Een componist kan zo'n stuk natuurlijk wel schrijven, maar als hij er niet voor wordt betaald...'

Prestige
We gaan terug naar de toestand van vóór het Fonds van de Scheppende Toonkunst, toen componisten er iets naast moesten doen om te kunnen leven, ook musicus waren, of docent, of zelfs criticus. Ik vind dat geen goede ontwikkeling. En om hoeveel geld gaat het nou eigenlijk? En dat in een land met de meeste miljonairs ter wereld. Er zou, zoals in Amerika, meer prestige moeten zitten aan het kunstmecenaat.'

In Chicago doneerde de familie Zell 17 miljoen dollar aan het plaatselijke symfonieorkest om 'de toekomstige chefs van te betalen'.
'Dat bedoel ik. Waarom krijgen die dirigenten zulke krankzinnige salarissen? Dat is toch idioot eigenlijk? Terwijl wij, de componisten, die ervoor zorgen dat er überhaupt iets te spelen is, met niks worden afgescheept. En dan ook nog door de politiek in de hoek van linkse hobbyisten worden weggezet. Daarom is het goed dat het Fonds voor de Kunst deze Amsterdamprijs in het leven heeft geroepen en dat daar nu ook een componist voor is genomineerd. Want we zitten volkomen ten onrechte in het verdomhoekje.'

Ivoren toren
Jeths verklaart het met een geschiedenislesje over de tijdgeest en over de modernistische componist in zijn ivoren toren. 'Als je zijn individuele taal wilde volgen, moest je daar heel veel moeite voor doen. Die intellectuele voorarbeid willen mensen niet meer verrichten. Ik koppel dat aan de Tweede Wereldoorlog. Alles was destijds weg hier. Daardoor groeide er een nieuw elan, gevoed door een honger naar het nieuwe. Nu leven we eerder in een periode van overvloed.'

Toch wil Jeths er graag op wijzen dat Amsterdam nog steeds de beste muzikale infrastructuur ter wereld heeft. 'Alle studenten willen hier studeren. En zij zitten niet meer in een ivoren toren. Het ego is minder belangrijk. Er zijn geen dogma's meer. Daarom maken ze graag combinaties met andere disciplines: dans, theater, poëzie, film. Je ziet veel meer collectieven. Het gaat ook veel meer om de beleving en misschien minder om de compositie an sich.'

'Veel jonge componisten zijn ook geïnteresseerd in een herstel van de tonaliteit. Het gaat weer om schoonheid. En het moet vooral direct aanspreken. Er wordt ook erg nagedacht over de vraag hoe je het publiek naar je toe krijgt. Ik deel dat engagement van de jonge generatie. Ik voel me eigenlijk nu pas één met wat er leeft.'


Bekijk hieronder een video over de drie genomineerden voor 'Bewezen kwaliteit'. De uitreiking van de Amsterdamprijs is op 28/8 in de Tolhuistuin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden