PlusInterview

Colum McCann over roman Israël-Palestina conflict: ‘Ik was fucking scared’

In Apeirogon toont Colum McCann de vele kanten van het Israëlisch-Palestijns conflict, aan de hand van twee vaders die hun dochters verloren door de strijd. 

Schrijver Colum McCann: ‘Ik wilde dichtbij de waarheid van die twee mannen blijven.’Beeld Rosa Snijders

“Als ik hierna niets meer kan schrijven, is dat ook goed.” Tegen het einde van het gesprek lijkt Colum McCann (54) te schrikken van zijn uitspraak. Hij herpakt zich snel: “Maar vraag me dat vier maanden nadat het boek gepubliceerd is nog maar eens.”

De Ierse schrijver, die al jaren in New York werkt, is in Amsterdam ter promotie van zijn nieuwe boek Apeirogon, dat deze week verschijnt. Hij vindt het leuk om over het boek te praten, zegt hij. Nog wel. “Ik ga een jaar lang de wereld rondreizen voor de promotietour van dit boek. Dit is zo’n beetje het eerste wat ik erover ga zeggen, ik hoop dat ik eind volgend jaar niet ­alleen nog maar op de automatische piloot ga.”

McCann heeft een speciale band met Amsterdam. “In 1994 was Nederland het eerste land waar mijn debuut in vertaling werd uitgegeven. En ik wandel graag door Amsterdam, je voelt de verhalen zich onder je voeten ontvouwen.”

Zelfmoordaanslag

Vier jaar deed hij over Apeirogon. Het is een ‘grote roman’, vindt hij. En hij is niet alleen: Steven Spielberg heeft de filmrechten al gekocht vóór het verschijnen van het boek. “Maar daar kan ik nog niet zoveel over zeggen, helaas.” Eerst maar eens over die titel dan. “Ja, daar heb ik met mijn uitgever behoorlijk over gediscussieerd. Maar deze titel is echt noodzakelijk.”

Een apeirogon is een wiskundig model, met een oneindig aantal zijden. “Ik kende het woord zelf ook niet. Het is in eerste instantie een ­afschuwelijke titel. Pas als je het hebt gelezen, en er een tijdje op hebt gekauwd, snap je waarom ik ’m heb gekozen.”

Apeirogon is een fragmentarische vertelling, waarin McCann aan de hand van flarden (militaire) geschiedenis, natuurbeelden, losse zinnen en afbeeldingen het verhaal van de Israëlische Rami Elhanan en de Palestijnse Bassam Aramin verweeft, en daarmee het hele conflict.

Zij lijken op het eerste gezicht elkaars tegen­polen: Elhanan is Israëli, Bassam Palestijn. Toch richtten ze samen de Parents Circle op, een organisatie waar vijfhonderd ouders bij betrokken zijn:­ ­Israëlisch én Palestijns, verbonden door het feit dat ze een kind zijn verloren in het conflict. De ­Parents Circle stelt zich ten doel ­wederzijds begrip te kweken, vanuit de gedachte dat alleen zó het conflict kan stoppen.

“Rami’s dochter kwam om bij een Palestijnse zelfmoordaanslag, Bassams dochter door een Israëlische rubberkogel. De mannen zijn al ­jaren bevriend, op een bepaalde manier verbonden door de dood van hun dochters.”

Gekunsteld

McCann ontmoette hen vier jaar geleden in Beit Jala (Palestina). “Binnen een half uur nadat ik ze had ontmoet, was ik totaal ontregeld. In tranen. Ik wist dat alles anders werd vanaf dat moment.” Terug in New York besloot hij over zijn bezoek aan Israël en Palestina te schrijven. “Maar ik wist echt he-le-maal niets over het conflict. Om dat te omzeilen, had ik bedacht dat ik een roman zou schrijven over een Ier in Israël, wat mijn onwetendheid zou goedpraten.”

Maar na een aantal hoofdstukken was hij ontevreden. “Het was shit. Veel te gekunsteld.” Daarom besloot hij over Rami en Bassam te gaan schrijven. “Ik was, en ben, doodsbang – super fucking scared – om over dit onderwerp te schrijven. Het is niet zomaar een conflict; het is hét conflict. Iedereen vindt er iets van, het is verbonden met de wortels van drie grote religies. En daarbij is het een verhaal dat je hart breekt.”

Daarnaast is hij zich bewust van zijn positie als buitenstaander. “Die biedt voordelen, omdat ik neutraal in het conflict sta. Tegelijk kom ik uit Ierland en kan ik me dus in een conflict verplaatsen. Maar ik ben ook bang dat mensen zeggen: wie is die arrogante lul die denkt dat hij hier zomaar over kan schrijven?”

Daarin zit een bepaalde tijdsgeest, meent hij. “Mensen trekken zich meer terug in hun eigen verhaal. We zeggen: dit is mijn wereld, zo definieer ik mezelf en waag het niet daar aan te komen. Volgens mij moeten we die kant helemaal niet op, er zit geen ruimte in voor empathie.”

Gedoseerd

McCann ging minutieus te werk. Hij sprak uitgebreid met de mannen en hun families en verdiepte zich in alle verschillende kanten van het Israëlisch-Palestijns conflict. “Ik wilde dichtbij hun waarheid blijven, en heb die waarheid alleen opgeofferd als dat het verhaal ten goede kwam. Ik had bijvoorbeeld een akkefietje met Rami, omdat ik hem op de verkeerde motor laat rijden in het boek.” Lachend: “Hij rijdt een automaat, maar ik vond het voor het verhaal goed als hij moest schakelen.”

Serieuzer: “Ik had een gesprek met de vrouw van Rami. Een intelligente Israëlische vrouw. Zij zei dat de moordenaars van hun dochter tenminste nog de waardigheid hadden zelfmoord te plegen, maar dat de soldaten die de dochter van Bassam doodschoten nog leefden. Een heel krachtige uitspraak, die toen begrijpelijk was. Maar die haar als personage in het boek zou ­saboteren.”

Bizar arrogant

Het verhaal van de twee door rouw verscheurde vaders wordt gedoseerd gebracht. “Anders verdrinkt de lezer. Tegelijk wilde ik dat de vorm ontregelend zou zijn: de lezer moest er in het ­begin niets van begrijpen. Pas gaandeweg ga je het verhaal ontwarren. De vorm moest aansluiten bij de omvang en tegenstrijdigheden van het conflict.”

Tot zijn spijt wordt het boek niet in Israël uitgegeven. “Terwijl het daar juist iets kan bereiken.” De suggestie die als basis onder het boek ligt, is dat we elkaar moeten leren begrijpen, met elkaar moeten praten. “Zo simpel is het. Dat doen deze mannen, anders zijn ze gedoemd.”

Hij is zich ervan bewust dat het een grote ambitie is. “Zeker. Maar ja, wat moet ik dan? Ik wil liever hierdoor ten onder gaan dan zo’n cynicus in een hoekje worden, die alles shit vindt. Ook al heeft hij gelijk. Alles is shit. Nou en? Wat ga je eraan doen?”

Hij erkent dat het boek uitdrukkelijk geën­gageerd is. “Of dat de rol van de schrijver is? Laat me heel duidelijk zijn: het is de rol van déze schrijver om over maatschappelijk onrecht te schrijven. Het zou echt bizar arrogant zijn te zeggen dat alle literatuur dat hoort te doen.”

Colum McCann

Op 22-jarige leeftijd nam Colum McCann (Dublin, 1965) ontslag bij The Irish Times waar hij als verslaggever werkte, en vertrok naar de Verenigde Staten. Hij schrijft romans, verhalen en reportages voor onder andere The New York Times en Esquire. Zijn boeken zijn in 35 talen gepubliceerd. Hij woont met zijn gezin in New York.

FictieColum McCann - Apeirogon. Vertaald door Frans van der Wiel, De Harmonie. €24,90, 416 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden