Plus

Cobra 'als lens voor het heden' in nieuwe tentoonstelling

Hedendaagse installaties, geluidskunst en video's geven de overbekende werken van Cobra contrast en verdieping. Eenvoudige ingrepen in de inrichting hebben groot effect.

Installatie van Raphaela Vogel, geflankeerd door een werk van Asger Jorn (l) en een van Karel Appel (r).Beeld Peter Tijhuis/Cobra Museum

Bij binnenkomst van de tentoonstelling Radicale Sociale Animale Talen zíe je Cobra: een woeste Appel, Constants New Babylon. Maar je hóórt iets anders.

De licht hysterische, overslaande stem van Erik van Lieshout, Maria Barnas die een gedicht voordraagt, en verderop een diepe bastoon. Het oor zet het oog op het verkeerde been. En andersom.

Dan valt meer op. Bij veel wanden ontbreekt een hap uit de onderkant, ze lijken op poten te staan. De uitgezaagde stukken zijn boven op de wanden geplaatst, als een soort kop. Ze staan schijnbaar slordig opgesteld.

Het tentoonstellingsontwerp is een kudde cartoonbeesten met schilderijen op verschillende flankhoogten.

Het is een betrekkelijk eenvoudige ingreep met groot effect. De doorkijkjes zorgen voor luchtigheid, de opstelling nodigt uit tot rondcirkelen. Maar het belangrijkste effect: niemand zal dit blasé afdoen als een collectietentoonstelling met een twist. Toch is dat wel wat dit is.

Het handjevol scherp gekozen hedendaagse kunstwerken is dominant - en niet alleen vanwege het geluid - maar het Cobra-werk is veruit in de meerderheid.

Hoe de collectie te activeren, is een vraagstuk waar musea al jaren mee worstelen. Het gaat om de kunstwerken die vaak de kern en kroonjuwelen van het museum zijn, maar waar niemand speciaal voor komt - tenzij je natuurlijk het Rijksmuseum bent en De Nachtwacht hebt hangen.

Er wordt volop geëxperimenteerd met manieren om dat te veranderen. De oase van Matisse (2015) in het Stedelijk Museum was een geslaagde poging: onderbelichte parels uit het depot liftten mee met de iconische werken van de publiekstrekker.

Spruitjeslucht
Xander Karskens, de nieuwe directeur van het Cobra Museum, doet het anders. Bij zijn aantreden stelde hij dat hij Cobra wilde gebruiken 'als lens voor het heden'. Dat doet hij in zijn eerste tentoonstelling die losjes is gegroepeerd rond kernthema's van de stroming.

Maar hij doet ook het omgekeerde. Hierdoor wordt Cobra meer dan een kunsthistorisch hulpstuk en lukt het zelfs die overbekende werken op te frissen. Cobra ging over levenslust en een drang naar vrijheid.

Actueel vlak na de Tweede Wereldoorlog, toen de spruitjeslucht verstikkend moet zijn geweest. Maar ook nu nog, vele emancipatiegolven verder, is de oproep het kind in jezelf vrij baan te geven valide.

Jonas Ohlsson bewijst het met een installatie van keramische borden waarop slogans en oneliners vrolijk over elkaar buitelen. Aan de wand hing hij een reus met uitgestrekte armen die uitnodigend de hele wereld omvatten, inclusief een paar Cobra-schilderijen.

De hedendaagse inbreng van Radicale Sociale Animale Talen bestaat uit installaties, videowerk, geluidskunst - alles behalve de traditionele schilderkunst waarbinnen Cobra haar revolutie verkondigde.

Dat zorgt voor zowel contrast als verdieping. De sectie over taal, waar de link tussen Cobra en de experimentele poëzie van de Vijftigers wordt belicht, bevat bijvoorbeeld de kalligrafie-achtige schilderijen van Christian Dotremont, het Cobra-lid dat de term peinture-mots (woordschilderingen) bedacht.

Maar in Richard Niessens grote blokkendoos met teksttabletten krijgt de taal een ruimtelijke vorm. En in het geluidswerk van Maria Barnas gaan de woorden zweven, rondtollen, zich in je hoofd nestelen.

Barnas' gedicht gaat over het geven van een voordracht en klinkt uit een speaker die aan een touw heen en weer schommelt.

Barbaar in barbaarse tijden
De tentoonstelling wil niet coûte que coûte alles naar het hier en nu trekken. De wereld was anders toen de hemelbestormers van Cobra er bijna zeventig jaar geleden hun stempel op drukten. Dat valt niet te ontkennen.

Materiaalexperimenten, zoals Asger Jorn met drukwerk en Karel Appel die verf rechtstreeks uit de tube op het doek smeerde, zijn nu academieleerstof. Het heeft bijna iets aandoenlijks Appels uitspraak 'ik schilder als een barbaar in barbaarse tijden' weer te lezen.

Zeker nu we in een tijd leven waarin de mens met zijn barbarij de wereld zo onherroepelijk heeft veranderd dat er zelfs een geologische benaming voor is: het antropoceen.

Navid Nuur levert er subtiel commentaar op. Hij bewerkte onder meer gefossiliseerde dinosaurusdrollen, materiaal van ver voor de mensheid. Verzonken in transparante tanks, alsof het proefjes op sterk water betreft, staan ze tentoongesteld als bewijs van onze destructieve kracht.

Maar het toont ook hoe mooi het resultaat daarvan kan zijn. Dat is een ander soort gevoel voor revolutie en verandering dan in die koortsachtige naoorlogse jaren.

Radicale Sociale Animale Talen. Tot en met 24/9 in het Cobra Museum in Amstelveen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden