Plus

Cijfergoeroe Jan Latten: 'Try-outrelatie past bij het flexleven van nu'

Als iemand cijfers kan vertalen naar de huiskamer, is het UvA-hoogleraar Jan Latten (66). Bij het CBS is hij met pensioen gegaan, aan de universiteit zoekt hij door naar de trends in samenwonen. 'Sekspoppen in huis halen gaat hier ook gebeuren.'

Jan Latten: 'Mijn ouders zeiden nog wél: haal je schoenen van de bank.' Beeld Harmen de Jong

Toen Jan Latten in 1981 bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) begon, zag de wereld er anders uit. "In onderzoek zag ik dat ongetrouwde stellen modernere opvattingen hadden."

"Een journalist kwam daarover praten. Ik vertel alles, zegt hij ineens: 'Waar gaat het heen met het land.' Ik was in shock. Geen idee dat er ook mensen waren die ongetrouwde stellen erg vonden."

Goeie quotes
Goede uitleg van de demograaf hoort bij de cijfers, leerde Latten: "Je moet cijfers belangrijk máken. Anders ziet niemand het. Toen het CBS voorspelde dat er in Nederland een miljoen mensen bij zouden komen, dacht ik: groot nieuws! De krant schreef: ijsbeertje geboren!"

"Ik was ontstemd. Is dát nou belangrijker? Dan ontdek je dat je in een wereld vol cijfers leeft, die anderen totaal ontgaat. Bij cijfers horen dus goeie quotes. Want als journalisten vragen: waar gaan die miljoen mensen dan wonen? En je zegt: 'dat weet ik niet', is het al niet interessant meer."

Zijn CBS-afscheidsfeest was een formaliteit. Hij stopt en gaat door met lezingen en columns. Bij de Uva is zijn aandachtsgebied trends in samenwonen, inclusief de toename van het aantal alleenstaanden.

"Genieten van het leven is héél belangrijk sinds de jaren tachtig. Haast iedereen is goed opgeleid en kan wel voor zichzelf zorgen. Je bent happy single, je zoekt iemand om nog gelukkiger te worden en werkt dat niet, hup, ga je weer alleen verder."

"De try-outrelatie past bij het flexleven van nu, ook voor banen die je kunt wisselen omdat het kán: de academicus die meubelmaker wordt, want dan is ie gelukkiger. Zoeken naar geluk is een plicht geworden. Is dat onrustig? Je kunt ook zeggen: de onrustige lifestyle wordt gewoon."

Eerst kind, dan trouwen
Latten heeft de cijfers erbij. Het aantal huwelijken is in veertig jaar gehalveerd. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen ligt inmiddels lager dan de leeftijd waarop ze trouwen. Ongetrouwd kinderen krijgen, of in je eentje, of met je beste vriend in plaats van je liefje, het zal blijven toenemen.

"Dertig procent van de kinderen groeit niet meer op met eigen ouders," zegt Latten. "Het aantal gescheiden mensen groeit fenomenaal: 1,3 miljoen. Kan best zijn dat die weer opnieuw zijn gaan samenwonen, hè."

"Nog een leuk aspect: jonge mensen weten vaak niet eens meer of ze een relatie hebben. Dan vraag je: hebben jullie nou wat? Weten we eigenlijk niet, zeggen ze dan. Het is vaag. Soms wordt het nog vager, soms vaster, het is allemaal meer fluïde aan het worden."

Jobhoppen
Gaat het romantische 'voor altijd samen' dan verdwijnen? Jan Latten woont zelf al veertig jaar met dezelfde man en bleef 37 jaar bij één werkgever. Wat nou jobhoppen en fluïde relaties?

"Dat ligt aan mijn generatie. Mijn ouders zeiden nog wél: haal je schoenen van de bank. Ik ben opgevoed met het idee dat er allerlei beperkingen zijn. Terwijl in de jaren tachtig de opvoedingsstijl toch vooral was: kinderen moeten vrij zijn. En ik had een goed voorbeeld: mijn ouders zijn zestig jaar getrouwd geweest, nooit problemen."

"Ik zie alle veranderingen, maar ik benijd niemand. Ik denk altijd: ik heb het zelf eigenlijk prima voor elkaar. Laat je niet opjagen door al die alleenstaanden, als je twintig jaar samen bent en het gaat goed, lekker zo houden. Maar aan elkaar vastklampen en er het beste van maken, daar geloof ik niet in."

Permanente opgave
Latten springt 37 jaar vooruit: "Achter de helft van alle voordeuren woont in 2055 één iemand." Al die mensen gaan elkaar opzoeken: kleinere woningen, een gezamenlijke tuin, huiskamer, fitnessruimte, je ziet het nu al ontstaan.

"Zoeken naar connectie met anderen wordt een permanente opgave. Moet ook wel. Alleenstaanden hebben vaker depressies. Nee, ik zou het zelf niet willen, op mijn 80ste wéér zoeken. Ik ben blij dat mijn zoekmachine al lang geleden heel goed was afgesteld."

Neuzen, puzzelen, nieuwe trends vinden, daar houdt Latten van. "Nu zie je discussies over drie- of vierpersoonsrelaties omdat twee vrouwen en twee mannen een kind hebben. Dan moet het ouderschap anders geregeld worden. In de jaren negentig had ik statistisch uitgerekend dat als vrouwen hoger opgeleid worden, ze vaker alleen zullen zijn. Nou, dat zie je nu."

Hij filosofeert door: "Over toekomstige ontwikkelingen gesproken. Er is een Japans echtpaar, al wat ouder. Op een dag had hij ineens zo'n humanoïde sekspop in huis gehaald. Zij vond het niks, maar dacht: laat maar. Dus hij haalde er nog een paar in huis."

"De essentie: dat echtpaar is nog steeds bij elkaar. Dus ik denk: ja, dat gaat hier ook gebeuren. Op elkaar uitgekeken, pop cadeau geven, niet scheiden... Het aantal scheidingen zou weleens kunnen afnemen door techniek, internet, robots, klonen."

Latten popelt om het mee te maken, de komende 37 jaar: "Statistisch zit ik goed: ik ben hoogopgeleid, die worden het oudst, ik ben gezond, ik heb nog een vader. Ik kan 100 worden. Laten we het hopen."

Cv

Geboren
5 juni 1952, Eygelshoven

Opleiding
Urbane en rurale sociologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en demografie aan de Universiteit van Tilburg.

Loopbaan
In 1981 begonnen als demograaf bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), van 2008 tot 2018 hoofddemograaf. Sinds 2004 is hij als bijzonder hoogleraar sociale demografie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden