CIA-onderzoek raakt Bush en Cheney

Barack Obama veranderde zijn toon over de 'uitgebreide ondervragingsmethodes' drastisch vanaf het moment dat hij zelf president werd. Foto EPA Beeld
Barack Obama veranderde zijn toon over de 'uitgebreide ondervragingsmethodes' drastisch vanaf het moment dat hij zelf president werd. Foto EPA

Barack Obama, die zich in zijn verkiezingscampagne fel keerde tegen de zogenoemde 'uitgebreide ondervragingsmethodes' die de CIA in opdracht van de regering-Bush toepaste, veranderde zijn toon drastisch vanaf het moment dat hij zelf president werd.

Ook gisteren, nadat bekend was geworden dat minister van Justitie Eric Holder een speciale aanklager had benoemd om strafrechtelijk onderzoek te doen naar de CIA-praktijken, liet Obama via zijn woordvoerder weten dat hij 'vooruit wilde kijken, niet achteruit'.

De Amerikanen zijn al verdeeld genoeg - rond de hervorming van de gezondheidszorg woedt een ware oorlog - en de president wil de gemoederen niet nog verder laten oplopen door het strafrecht in stelling te brengen tegen de Republikeinen die de afgelopen acht jaar aan de macht waren.

Maar Obama moet ook de onafhankelijkheid van de aanklager respecteren, en na de publicatie gisteren van het rapport van de CIA-inspecteur-generaal uit 2004 - het zoveelste rapport over de mishandeling van terreurverdachten - had minister Eric Holder geen andere keuze meer dan een speciale aanklager te benoemen.

Holder, die eerder niet aarzelde de 'waterboarding'-methode 'marteling' te noemen, gaf die opdracht aan John Durnham, aanklager uit Connecticut. Het is nu uiteindelijk aan hem om te bepalen of strafvervolging moet worden ingesteld tegen CIA-officieren en hun superieuren, maar de eerste stap op die weg is al gezet.

Nog in april, na de openbaarmaking van vier geheime memo's over de ondervragingspraktijk uit de Bush-periode, verzekerden Obama en Holder dat de CIA niet met terugwerkende kracht zou worden aangepakt. ''We zijn door een duistere periode gegaan, maar we winnen er niets bij als we op zoek gaan naar de schuldigen van het verleden,'' zei Obama.

Weliswaar hield de president de mogelijkheid open voor vervolging van CIA'ers die de 'wettelijke voorschriften' van de regering-Bush hadden overtreden, maar wie zich aan de (overigens zeer versoepelde) regels had gehouden, hoefde niets te vrezen.

Waarom dat na gisteren is veranderd, is niet helemaal duidelijk. Obama, die op vakantie is op Martha's Vineyard, houdt zich via zijn woordvoerder op de vlakte. Holder zegt dat het niet anders dan zijn plicht is 'de feiten te onderzoeken en de wet toe te passen'. Maar dat was in april ook al zo.

Het nu vrijgegeven rapport, waarin sommige passages onleesbaar zijn gemaakt, bevat wel weer nieuwe voorbeelden van fysiek en psychologisch geweld: verdachten werd voorgehouden dat hun familieleden seksueel gemolesteerd zouden worden of dat hun kinderen zouden worden gedood en er werden schijnexecuties uitgevoerd.

In feite bevestigt dit wat uit eerdere bronnen al bekend was. Toch zegt Holder dat een speciaal justitieel onderzoek nu 'de enige verantwoordelijke keuze' is. Waarschijnlijk zijn het niet zozeer de details van de mishandelingen die daarvoor de doorslag geven, maar het voortdurende opduiken van dezelfde soort gegevens; er moet een streep onder deze geschiedenis worden gezet en dat kan alleen door alle feiten te onderzoeken.

Republikeinse kopstukken hebben in een brief aan Holder geprotesteerd tegen het onderzoek, dat volgens hen het werk van de veiligheidsdienst dreigt te verlammen. Maar veel Democraten en mensenrechtenorganisaties juichen het besluit van Holder toe, al tekenen zij wel aan dat het onjuist zou zijn de politieke opdrachtgevers buiten schot te laten.

''De werkelijke schuldigen in dit smerige verhaal zijn de topfunctionarissen, te beginnen met president George W. Bush en vicepresident Dick Cheney,'' schrijft The Washington Post vandaag. Of Durnham en Holder, met Obama op de achtergrond, het aan zullen durven Bush en Cheney voor de rechter te brengen, wordt in de Verenigde Staten alom betwijfeld. Maar vriend en vijand weet dat zij de verantwoordelijken waren voor een politiek die, in Cheneys eigen woorden, 'hard, gemeen en smerig' was. (STEVO AKKERMAN)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden