Plus

Chronische stress te lijf: wees lief voor jezelf

In Nederland lijdt een miljoen mensen aan chronische stress door een overdosis aan zelfkritiek en perfectionisme. Om gezond te blijven moet je een beetje lief zijn voor jezelf. Maar hoe doe je dat?

In Nederland hebben 1 miljoen mensen chronisch stress. Mannen evenveel als vrouwen.Beeld Vuk Nenezic

Compassie is binnen de psychologie al een tijdje hét toverwoord. De sleutel tot geluk zelfs. Onderzoek toont aan dat lief zijn voor jezelf en anderen helpt om gelukkig te zijn. Maar wat als mild en tevreden zijn nu net niet je sterkste kant is? Als je juist altijd meer en beter wilt? Te hoge eisen stelt en daardoor moeilijk ontspant?

Geluksprofessor Ernst Bohlmeijer ontwikkelde als hoogleraar aan de Universiteit Twente het zelfhulpboek Compassie als sleutel tot geluk. Gezondheidswetenschapper Marion Spijkerman promoveert aan dezelfde universiteit op onderzoek naar het effect. Compassie kun je leren, blijkt uit de eerste resultaten.

Een belangrijke conclusie is dat je kunt leren aardig te zijn voor jezelf?
Marion Spijkerman: "Klopt. Voor mijn onderzoek doorliepen 120 personen het zelfhulpboek Compassie als sleutel tot geluk. Ze kregen ook online begeleiding bij verschillende schrijf-, ervarings- en visualisatieoefeningen. Na afloop van de cursus scoorde 85 procent beter op zelfcompassie en welbevinden. Ze zaten ook beter in hun vel dan de controlegroep en ervaren minder, stress, angst en negatieve emoties. Een mooi resultaat. Vervolgonderzoek moet aantonen of deze effecten aanhouden na zes en twaalf maanden."

Welke mensen kwamen in aanmerking voor het onderzoek?
"Mensen met een verminderd welbevinden, die we selecteerden via een oproep in diverse kranten. Ze gaven aan meer behoefte te hebben aan plezier en ontspanning in hun leven, maar worden daarin beperkt door stress en zelfkritiek. Van de geselecteerde deelnemers is 88 procent hoogopgeleid en 75 procent vrouw. Dat is opvallend. Het is bekend dat positief psychologische zelfhulpcursussen meer vrouwen aantrekken. En er zijn ook wel studies die aantonen dat vrouwen zelfkritischer zijn."

Hebben vrouwen daardoor ook meer last van chronische stress?
"Nee, mannen en vrouwen hebben er evenveel last van. En stress komt onder alle lagen van de bevolking voor. In Nederland worstelt een miljoen mensen met chronische stress. Dat is zorgwekkend. Als stress niet overgaat, kan het leiden tot depressie, angst en burn-out."

De bron van chronische stress ligt in onszelf, zegt u. Hoe komt dat?
"Door al te kritisch te zijn op jezelf ontstaat disbalans tussen de drie belangrijke emotiesystemen in onze hersenen: het jaag-, beschermings- en kalmeringssysteem. Het jagen is in onze maatschappij vaak te zeer doorontwikkeld. Ambitie en streven naar succes is goed, maar tot op zekere hoogte. De honger naar erkenning en bezit kan ook onstilbaar zijn. En dan raken de emotiesystemen uit balans. Zo moet het kalmeringssysteem op orde zijn om compassie en zelfwaardering te ontwikkelen. Pas dan vind je de rust die zorgt voor herstel en vitaliteit."

Is het moeilijk: compassie ontwikkelen als het niet je aard is?
"Het is niet iets wat je in een paar weken leert. Het verlangen naar erkenning en het idee niet te mogen falen is in onze maatschappij groot. Compassie trainen, lief leren zijn voor jezelf, is een heel proces. Maar uiteindelijk leidt het wel tot een andere mindset: het besef dat je mág falen en anderen net zo kwetsbaar zijn als jij."

Wat is een belangrijke eerste stap?
"Het begint met leven in het hier en nu. Compassietraining lijkt in die zin op mindfulness. In het boek staan oefeningen die je bewust maken van zelfkritische gedachten. Of de gewoonte jezelf te vergelijken met anderen. Wat helpt is gedachten opschrijven en ombuigen naar iets vriendelijks. Stel, je maakt een fout. O stom! Ik doe het ook nooit goed! denk je dan. Die gedachte kun je veranderen in: oké, niet handig. Dat doe ik voortaan anders. Liefdevolle zelfcorrectie noemen wij dat. Een andere oefening: benoem aan het eind van de dag drie positieve dingen die je meemaakte. Dat mag iets kleins zijn. Mensen hebben de neiging vooral bij het negatieve stil te staan. Dit is een goed tegengif."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden