Chinees dorp wil boeddha terug van Amsterdammer

Al ruim twee jaar ruziet een Amsterdammer met een dorp in China over een 1000-jarige mummie. De betrokkenen stonden vrijdag voor het eerst voor de rechter. De grote vraag: waar is de mummie?

Het beeld dat Van Overeem in de jaren negentig kocht en een scan waarop de menselijke resten duidelijk te zien zijn. Beeld Drents Museum

'Wat bedoelt u met een nette afwikkeling," vraagt de rechter aan de Amsterdamse kunstverzamelaar Oscar van Overeem in de zaak van de Chinese mummie. Of beter: de zaak over de tweeduizend Chinese dorpsbewoners die Van Overeem verwijten dat hij de ruim 1000 jaar oude restanten van hun heilige meester Zhanggong bezit. Die zijn verborgen in een boeddhabeeld dat uit een tempel is gestolen.

Het was halverwege de jaren negentig, vlak na de diefstal, dat Van Overeem het beeld kocht van kunsthandelaar Benny Rustenburg. Het gekke gouden beeld, van een man met een kromme rug en een naar verhouding veel te groot hoofd, vond hij niet zo interessant. Het kwam in een packagedeal met voorwerpen die hij wel wilde hebben, dus hij moest het kopen.

Touwtrekken
Een jaar later werd zijn interesse wel gewekt: toen het beeld in een restauratieatelier aan de Recht Boomssloot werd opengeschroefd vielen er dode kevers en een linnen tekstrol uit de bodem.

Vervolgens keek de restaurateur naar een paar zitbeenderen. Een röntgenscan bevestigde niet veel later wat ze al wisten: onder de vergulde lak zat een mummie in lotushouding. Vervolgtesten lieten zien dat het beeld uit de tijd van de Noordelijke Songdynastie (960-1127) moest komen. Al snel werd het het pronkstuk van Van Overeems collectie, en hij spendeerde duizenden euro's aan onderzoek.

Dat gebeurde jarenlang in de luwte. Tot 2015, toen hij het beeld uitleende voor de expositie Mummy world in het Hongaars Nationaal Historisch Museum in Boedapest. Beelden van de mummie in Hongarije bereikten Yangchun, een dorpje in Zuid-China. Die avond was er vuurwerk: meester Zhanggong was terecht.

Sindsdien is het vooral touwtrekken om de mummie. Vrijdag kwam de zaak voor het eerst voor de rechter, onder grote belangstelling van Chinese journalisten van onder meer tv-zender CCTV en persbureau Xinhua. De dag ervoor werd in Yangchun - 8000 kilometer van Amsterdam - door tientallen bewoners gebeden voor terugkeer.

Mediacircus
De belangrijkste vraag die gistermiddag op tafel kwam: wie is de eigenaar nu? Volgens Van Overeem heeft hij het beeld in november 2015 geruild voor vier andere beelden. "Geen mummies, daar ben ik wel even klaar mee." De ruil vond plaats op voorwaarde dat de nieuwe eigenaar anoniem zou blijven, zodat het 'mediacircus en de verdachtmakingen' hem bespaard zouden blijven, vertelde Van Overeem.

Daarom zijn er ook alleen mondelinge afspraken gemaakt. De kunstverzamelaar maakte het allemaal nog mysterieuzer door in een lange monoloog over de afgelopen jaren af en toe een aanwijzing te laten vallen.

Nette afwikkeling
Zo zou het om een 'gepensioneerde, rustige Chinese zakenman' gaan met een 'zeldzame boeddhistische kunstcollectie' verspreid over de wereld, omdat 'hij op meerdere plekken woont'. Van Overeem heeft de man beloofd er alles aan te doen de rechtszaak tot een goed einde te brengen, zodat het beeld niet langer is 'besmet'. Volgens Van Overeem is het beeld dat hij 20 jaar geleden kocht niet het beeld van de dorpsbewoners.

"Ah, dus met een nette afwikkeling bedoelt u dat ik in mijn vonnis zeg dat dit een ander beeld is," vat de rechter het verhaal Van Overeem samen. En de magistraat had er juist op gehoopt dat de partijen nog eens met elkaar zouden praten over een creatieve oplossing - eventueel met een tussenpersoon, zodat de nieuwe eigenaar mee kan meepraten zonder zijn anonimiteit te verliezen. De advocaat van de dorpsbewoners voelde daar voor, Van Overeem niet. Dus gaat het proces de komende maanden door.

Twijfels over ruil
Daarin moet duidelijkheid komen over de ruil van het beeld. De advocaat van de dorpsbewoners betwijfelt dat die echt heeft plaatsgevonden. Ook moet de rechter zich buigen over de vraag of het beeld dat Van Overeem kocht dat van het dorp is. Of, in de woorden van de rechter: "Het gaat nog wel even duren."

Mummie gaat viraal

In maart 2015 wordt het pronkstuk van de tentoonstelling Mummy world in Boedapest door de Nederlandse verzamelaar Oscar van Overeem teruggetrokken. De beelden van een CT-scan van het boeddhabeeld met daarin de mummie waren viraal gegaan, waardoor de mummie ineens wereldnieuws was. Daardoor bereikten de beelden ook het Chinese dorp Yangchun, waar de dorpsbewoners huilend de straat op gingen bij het zien van hun verloren gewaande meester Zhanggong.

Chinese journalisten halen vervolgens verhaal bij het museum. Een groep Hongaarse Chinezen houdt er een ceremonie en om zijn mummie 'te beschermen' haalt Van Overeem het beeld terug. Hij krijgt biedingen van 20 tot 30 miljoen euro, zegt hij, maar hij is best bereid het beeld aan China terug te geven. Alleen: dan wel aan een mooie tempel op een goede locatie, niet die in het dorp Yangchun.

De claim van de bewoners klopt niet, zegt hij: het is een andere mummie. De onderhandelingen lopen spaak. Zelfs premier Rutte, die in China is voor een handelsmissie, krijgt er tijdens een persconferentie vragen over van Chinese journalisten.

Een antwoord heeft hij niet voor ze. "Ik begrijp de emotie," zei hij. "Maar het is erg ingewikkeld."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden