Plus

Chaja Polak reageert met eigen boek op Oorlogsouders

Chaja Polak vindt dat de Shoah wordt vergoelijkt in de familiekroniek Oorlogsouders van Isabel van Boetzelaer. De Amsterdamse schrijfster slaat terug met haar boek De Man Die Geen Hekel Had Aan Joden.

Chaja Polak: 'Lezers van Oorlogsouders hebben een verkeerd beeld van de oorlog voorgeschoteld gekregen.'Beeld Hanna Snijder

Ze heeft er een jaar slecht van geslapen: hoe kon er zo gesjoemeld worden met de feiten over de Holocaust en waarom kwam daar zo weinig kritiek op? Cahaja Polak (76) voerde denkbeeldige gesprekken met Ad van Liempt die de familiekroniek van Isabel van Boetzelaer aanprees.

"Ik werd er 's nachts wakker van. Van Liempt hielp met zijn loftuiging mee aan het vergoelijken van de Shoah. Ik hoop dat mijn boek een discussie op gang brengt over het gevaar van gebrek aan kennis, kritiek en onverschilligheid."

Van Boetzelaer schreef in Oorlogsouders over haar vader, Willem baron van Boetzelaer, die in 1940 vrijwillig dienst nam bij de Waffen-SS. Maar met de Jodenvervolging had hij, zo tekende Van Boetzelaer op uit de mond van haar moeder, niets te maken.

Eerste non-fictieboek
Polak was hevig ontdaan na het lezen van het boek. "Het beeld van de oorlog wordt in dat boek vertekend en de daden van de nazi's toegedekt" zegt Polak, geboren in november 1941.

Haar ouders werden in april 1944 op hun onderduikadres gearresteerd en gedeporteerd. Het verhaal over haar vader, die in het concentratiekamp in Dachau werd vermoord, en haar moeder, die terugkeerde uit Auschwitz, kende ze in grote lijnen. Ook wist ze dat haar vader tijdens zijn arrestatie geen afscheid van haar had durven nemen, uit angst door zijn emoties te worden overmand en zijn vaderschap te verraden.

Polak besloot als antwoord op Oorlogsouders haar eerste non-fictieboek te schrijven en ondernam een persoonlijke zoektocht naar haar verleden en dat van Van Boetzelaer. In het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging nam ze het dikke dossier door dat aan Van Boetzelaer is gewijd.

In Oorlogsouders had ze gelezen hoe politieagent Johannes Krom, die de arrestatie van haar ouders verrichtte, later de naaste medewerker werd van Willem van Boetzelaer in het naar hem genoemde Commando Van Boetzelaer, onderdeel van de Sicherheitsdienst.

In Jodenjacht, het boek van journalist Ad van Liempt, las ze over Krom, de man die haar vader Hans Polak had gemarteld. "Van Boetzelaer wist dat Krom martelde en liet hem begaan," zegt Polak. "Zijn eigen gedrag loog er ook niet om. Hij was een nazi, pro-Duits en kwam uit een fout nest."

Verdoezelen en vergoelijken
Dat Van Liempt zich, net als collega-journalist Alexander Münnighoff, lovend heeft uitgelaten over Oorlogsouders, vindt ze 'heel schadelijk'. "Zij maakten het boek groot. Lezers kregen een verkeerd beeld van de oorlog voorgeschoteld."

In haar eigen boek voert Polak imaginaire gesprekken met Van Liempt: 'Met uw hulp kon Isabel van Boetzelaer haar niet geringe bijdrage leveren aan onze tijd van verdoezelen en vergoelijken en vergeten."

Ze schreef Van Liempt werkelijk een brief waarin ze hem duidelijk probeerde te maken dat hij door zijn loftuiging aan Oorlogsouders de geschiedenis van de Shoah schaadt. "Ik heb hem gevraagd of hij publiekelijk afstand wil nemen van zijn eerdere stellingname door het schrijven van een open brief. Je kunt immers fouten maken, hele grote zelfs, maar die zijn recht te zetten."

Van Liempt schreef haar terug dat hij haar beschuldiging niet kon accepteren. Hij is niet van plan een open brief te schrijven. Bang dat hij haar een proces wegens smaad zal aandoen, is ze niet. "Als hij een proces begint, staat mijn onderzoek daar tegenover."

Het ondernemen van haar persoonlijke zoektocht was niet gemakkelijk zegt Polak. "Ik kon me niet meer verschuilen. Ik moest mezelf opofferen en ik kon dat omdat mijn boek een doel dient. Ik heb mezelf nog nooit zo blootgegeven."

Om Isabel van Boetzelaer persoonlijk gaat het haar niet echt. "Het gaat me om de grijstinten in de media en zelfs in de wetenschappelijke wereld, waardoor mensen niet meer op de hoogte zijn van de Shoah. Ik heb me lang beschermd tegen deze wat historica Evelien Gans nivellering noemt. Ik bleef het zien als incidenten en niet als iets structureels. Maar toen ik hoorde dat Van Boetzelaer haar verhaal ging vertellen voor schoolklassen, dacht ik: dit moet ik stoppen."

Gesjoemel met feiten
Ze belde naar het herinneringscentrum Kamp Westerbork, omdat Van Boetzelaer daar een lezing zou geven. "De daden van de nazi's mogen in Westerbork toch niet worden vergoelijkt," zei ze. "De medewerker liet weten dat er ook kinderen van foute ouders bij hen konden spreken. Waarop ik antwoordde: 'Maar dan mogen ze niet sjoemelen met de feiten en moeten ze eerlijk zijn over de rol die hun ouders in de oorlog hebben gespeeld.'"

Tegen Van Boetzelaer zou ze willen zeggen dat moet stoppen haar boek te promoten. "En ga alsjeblieft die klassen niet rond om de door u gefingeerde waarheid te vertellen aan onwetende kinderen."

Uit een kast haalt Polak de fotootjes die haar onderduikouders van haar hebben gemaakt. 'Lineke' staat er op de achterkant. Het is Polaks onderduiknaam. In haar woonkamer hangt een geschilderd portret van haar vader, in 1944 gemaakt door schilder Cees Hos, die samen met zijn vrouw Tine in juni 1942 de acht maanden oude Chaja Polak in huis had genomen.

"Zij verdienen het allemaal dat de geschiedenis recht wordt gedaan en dat het niet vergeten wordt. Als je de geschiedenis niet kent, kun je niets met het heden en de toekomst. Dan zit je op drijfzand."

Lees ook: Het boek Oorlogsouders bevat cruciale fouten

Beeld .

Geen lof meer

Ad van Liempt, journalist, tv-programmamaker en auteur van vele oorlogsboeken, laat desgevraagd weten dat hij al eerder zijn excuses heeft gemaakt voor het ongelukkige zinnetje over Oorlogsouders, het boek van Isabel van Boetzelaer. Verder wil hij niet op de uitlatingen van Chaja Polak reageren.

Zijn loftuiging die op de eerste druk van het boek stond vermeld, heeft hij inmiddels teruggetrokken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden