Centraal station Amsterdam is 123 jaar oud

Station Amsterdam Centraal - tegenwoordig dagelijks goed voor zo'n 250.000 reizigers en daarmee een van Nederlands drukst bezochte monumenten - is vandaag 123 jaar geworden. De aanleg van het centrale station ging destijds niet bepaald zonder slag of stoot. Bouwtechnisch was het lastig en dé grote vraag: waar moest het komen?

Reizigers op perron 1 van Amsterdam CS in 1933. Beeld ANP

Het eerste station, vóór de komst van Amsterdam CS, was Willemspoort aan de westkant, zo staat beschreven op de site over het station. Het gold als het eindstation van de lijn naar Haarlem. Aan de oostkant lag station Weesperpoort, het eindstation van de Rijnspoorweg (Utrecht-Arnhem-Keulen). Het versnipperde spoorwegnet in ons land veranderde toen de de Spoorwegwet werd ingevoerd.

Niet makkelijk
In Amsterdam moest toen een centraal persoon- en goederenstation komen, waar reeds bestaande én nieuwe lijnen zouden samenkomen. Het was niet makkelijk om een geschikte locatie voor het omvangrijke project te vinden.

Eén van de geopperde voorstellen werd het Open Havenfrontplein genoemd. Het was de bedoeling dat er in het IJ, tegenover het Damrak, drie eilanden zouden worden 'aangeplempt' waarop het station zou worden gebouwd. Dat plan bracht een felle discussie in de stad teweeg.

Verzet
Tegenstanders meenden dat het station een barrière zou vormen voor de scheepvaart, waardoor havenactiviteiten zouden teruglopen. Maar volgens voorstanders zouden de komst van het station en verbeterde treinverbindingen juist gunstig zijn voor de economie. De Haagse regering hield uiteindelijk voet bij stuk: het station zou er op die plek komen.

In 1869 werd opdracht gegeven voor de aanleg van het CS op een kunstmatig aangelegd eiland in het IJ. Hiervoor werd zand gebruikt uit de duinen bij Velsen, dat vrijkwam bij het graven van het Noordzeekanaal. Twintig jaar was er voor nodig om het stationseiland, stationsgebouw en emplacement aan te leggen. Vooral het heien van bijna 9000 palen was een karwei: door verzakkingen liep het werk enkele jaren vertraging op. In 1875 kregen de architecten P.J.H. Cuypers (ook ontwerper van het Rijksmuseum) en A.L. van Gendt opdracht om het stationsgebouw te ontwerpen.

Vergroten capaciteit
Het stationsgebouw kreeg een rijk versierde, klassieke look. Op 15 oktober 1889 werd het station onder veel publieke belangstelling officieel geopend.

Tegenwoordig wordt er gebouwd om de capaciteit van het station te vergroten. De verwachting volgens ProRail is dat er de komende jaren op Amsterdam CS nog eens zo'n 50.000 in- en uitstappers per dag bij zullen komen. Dat komt mede door de komst van de hogesnelheidstrein (HST), de Noord/Zuidlijn (een nieuwe metrolijn) en de impuls van een nieuw busstation aan de IJ-zijde.

Reizigers op Amsterdam Centraal in 1933.
Een reizigster in 1933. Beeld ANP
Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden