Plus

Centaur is veel meer dan een folkloristisch portret

Met Centaur, dat schitterende beelden van het steppen- en berglandschap bevat, zet Aktan Arym Kubat het pastorale en nomadische verleden van Kirgizië tegenover het moderne ­heden.

In Centaur steelt een zachtaardige man 's nachts renpaarden om ze vrij te laten. Beeld -

Zoals de koe eens een nationaal Nederlands symbool was, zo is het paard dat in Kirgizië. Begrijpelijk, want de bevolking van het Centraal-Aziatische land, dat sinds de val van de Sovjet-Unie in 1991 zelfstandig is, bestond eeuwenlang voornamelijk uit nomaden.

Met paarden dreef men kudden schapen en geiten over de steppen van het land, dat zes keer groter is dan Nederland, maar slechts zes miljoen inwoners telt. Maar de nomadische traditie staat ­onder druk, al leiden nog steeds veel mensen in Kirgizië een half nomadisch bestaan: in de winter op een vaste plek, in de zomer met een kudde in de bergen.

Het enorme traditionele respect
Zoals in alle moderniserende landen veranderen ook in Kirgizië tradities in nostalgische folklore. Tegen deze achtergrond speelt Centaur zich af, de vijfde film van de Kirgizische regisseur Aktan Arym Kubat. Dat de film begint met de Kirgizische uitdrukking dat het paard de vleugels van de mens is, zegt veel over het enorme traditionele respect voor dit dier.

Dat deze traditie onder druk staat leidt tot woede en verdriet bij een vroegere filmoperateur (Aktan Arym Kubt), die sinds de sluiting van oude bioscopen de kost verdient als bouwvakker.

Om zijn paardenliefde noemt iedereen hem Centaur, naar het mythische wezen dat half mens en half paard is. De met een doofstomme vrouw (Zarema Asanalieva)­ ­getrouwde zachtaardige man en leuke vader voor zijn zoontje, kan het niet verkroppen dat paarden nu door ­omhooggevallen rijkaards worden gefokt en getraind voor wedstrijden en niet meer vrij rondrennen op de steppen. Als een idealistische dierenactivist steelt hij 's nachts renpaarden om ze vrij te laten.

Verloedering van de maatschappij
Voor hem staat de opmars van geld in de paardenwereld symbool voor de verloedering van de maatschappij. De traditie van samen alles delen heeft plaatsgemaakt voor hebzucht en machtsbelustheid. In zijn woorden: "We zijn onze levenskracht kwijt, we zijn monsters geworden."

Natuurlijk loopt hij tegen de lamp. Dat hij ­betrapt wordt bij het stelen van een renpaard van zijn broer (Bolot Tentimyshov), een rijke zakenman, bezorgt de film een dramatisch familie-element. Dat de getrouwde paardendief vriendschappelijk omgaat met een weduwe maakte hem sowieso al verdacht in de ogen van veel dorpelingen, die ­vileine overspelroddels over hem verspreiden. De dorpsraad zal moeten oordelen over zijn lot.

Centaur

Regie Aktan Arym Kubat
Met Aktan Arym Kubat, Zarema Asanalieva
Te zien in Eye, Rialto

Met Centaur, dat schitterende beelden van het steppen- en berglandschap bevat, zet Kubat het pastorale en nomadische verleden van Kirgizië tegenover het moderne ­heden. Daarin heeft het land naast de wijdverbreide graaicultuur en corruptie te maken met de verspreiding van een radicaal-islamitische stroming. Kirgizië is sinds de val van de Sovjet-Unie een gematigd islamitisch land, maar het door Saoedi-Arabië gestimuleerde wahabisme vindt er steeds meer aanhang.

Actuele en relevante kritiek
Kubat bekritiseert de oprukkende radicale islam door drie islamitische scherpslijpers en religieuze ronselaars op te voeren, die de dorpsbewoners aanspreken op hun moskeebezoek. Dat de fanatiekste op hoge toon een vrouw het zwijgen op wil leggen, leidt tot een repliek van omstanders dat hij een toontje lager moet zingen, omdat moedige vrouwen vroeger het land regeerden en vijanden een kopje kleiner maakten. Zij bijten de moslimradicaal toe dat hij moet stoppen vrouwen van 'top tot teen te willen bedekken en hersenspoelen'.

Dat Kubat een scherp oog heeft voor de misstanden in Kirgizië bewees hij ook met zijn vorige film The Light Thief (2012), waarin een elektricien zich het lot van arme dorpelingen aantrekt en hen van gratis elektriciteit voorziet door te rommelen met stroommeters.

Ook die film bekritiseert de Kirgizische maatschappij, waarin het vroegere communisme is vervangen door een ruig kapitalisme. Het is deze actuele en relevante kritiek die van Centaur veel meer maakt dan een folkloristisch portret van een exotische cultuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden