Plus

Carin Gaemers wil betere ouderenzorg: 'Waar al dat geld blijft? Zeg het maar'

Carin Gaemers (59) werd bekend doordat ze zich met columnist Hugo Borst hard maakte voor betere ouderenzorg. Donderdag brengt ze in Nieuwspoort verslag uit van haar tijd op het Binnenhof.

Carin Gaemers met Hugo BorstBeeld ANP

De titel van uw rapportage is Zorgneurose. Wat bedoelt u daarmee?
"Een neurose is een aandoening die te maken heeft met dwang en met wanen. Dat zijn de pijlers waarop het systeem voor langdurige zorg nu is gebaseerd. Er moet van alles en daardoor krijgen mensen ten onrechte het idee dat de zorg dan wel goed geregeld zal zijn. Het heeft ook iets ziekelijks hoe krampachtig het systeem heilig is verklaard."

Dat klinkt alsof het systeem voor langdurige zorg hartstikke rot is.
"Het systeem is niet rot, maar ziek. Het werkt niet zoals we allemaal vinden dat het hoort. Kwetsbare oudere mensen krijgen vaak niet de juiste zorg, geen liefdevolle zorg, of belanden in de bureaucratische molen als hun kosten moeten worden vergoed. En er zijn voor instellingen zo veel regels, dat het onmogelijk is om overal aan te voldoen."

De kritiek is vaak dat onduidelijk is hoe elke euro die we erin steken, wordt besteed. Waar blijft dat geld hangen?
"Zeg het maar, ik ben er nog niet achter. De zak geld die een instelling krijgt voor een verpleeg­huisplek ligt gemiddeld op 80.000 euro per jaar. Daarvan komt misschien de helft op de locatie terecht waar de dementerende oudere verblijft."

"Waar de rest van dat geld heen gaat? Naar managers of IT'ers? - ik weet het niet. Ik noem de langdurige zorg wel eens 'werkverschaffing voor hoger opgeleiden'. De top van een instelling rent bij elke verandering naar een dure consultant voor advies, terwijl ze zelf een staf hebben."

Gaemers raakte betrokken bij de langdurige zorg toen haar moeder een jaar of tien geleden in een Rotterdams tehuis belandde vanwege dementie. 'Het bleek een veel aangenamere omgeving dan we hadden verwacht,' schrijft ze in haar rapportage.

Al vrij snel werd ze lid van de cliëntenraad van het tehuis en later ook van de centrale cliëntenraad, die adviseert over het beleid van de hele instelling. Toen bleek dat de top alleen maar bezig was met management, nooit met zorg. Langzaam maar zeker zag ze 'een geweldig verpleeghuis veranderen in een zorgfabriek'.

Dus die topbestuurders gaan de fout in?
"Het gekke is: ze verkeren daar bovenin in de veronderstelling dat ze het goede doen voor de instelling. Zorgbestuurders zijn geen graaiers, hooguit ijdeltuiten. En ze dwalen rond in het systeem. Natuurlijk zijn er wel de kleine bureautjes die frauderen bij de vleet. Dat zijn de echte graaiers, niet die bestuurders."

Wanneer kreeg u het idee dat dit probleem niet alleen bij uw instelling speelde?
"Toen ik erover ging lezen. En tijdens een bijeenkomst met familie van onze bewoners kwam ik Hugo tegen, die daar was als zoon van een eveneens dementerende moeder. Hij had net het boek Ma uitgebracht en kwam in het hele land zorgmedewerkers en mantelzorgers tegen met schrijnende verhalen. Zo werd helder dat de oorzaak veel verder weg lag dan de bestuurskamer en besloten we er als een tandem in te gaan."

Hugo Borst publiceerde op 7 juli 2016 een open brief in het AD aan staatssecretaris Martin van Rijn, die destijds over ouderenzorg ging en toen zelf een demente moeder in een tehuis had. Borst schreef hem dat het systeem 'moreel failliet' is. Dat angst regeert. Dat verzorgers kapot gaan aan onderbezetting en administratieve plichten.

Tegelijkertijd ging het duo Borst en Gaemers met deze boodschap de boer op in politiek Den Haag. Daaruit kwam enkele maanden later het manifest Scherp op ouderenzorg voort, een oproep aan alle politieke partijen.

Waarom die oproep aan politici?
"Ik was in eerste instantie cynisch over Den Haag en dacht dat ze daar totaal niet wisten welk drama zich in de verpleeghuizen afspeelde. Toch troffen we overal open deuren aan. Ook merkten we in gesprekken dat er al veel eensgezindheid bestond over de oplossingen, maar daar werd tussen de politieke partijen niet over gecommuniceerd. We hebben ze toen aangespoord om bij elkaar te gaan zitten en het manifest over te nemen.

Geldtekort voor extra handen aan het bed was toen nog een groot probleem. Pas later kwam die 2 miljard euro extra voor de verpleegzorg. Wat merkten jullie daarvan?
"We hebben daar niet direct over gesproken, maar kwamen met een concrete aanpak. Stel nou eens vast hoeveel zorgpersoneel er nodig is om complete zorg te leveren en pas het budget aan bij die norm. Daarbij moest gelden dat aandacht net zo belangrijk is als verzorging en veiligheid."

U vindt dat ook parlementair journalisten hebben verzaakt de misstanden boven tafel te krijgen, schrijft u.
"Jullie zijn uitstekend in het volgen van incidenten en actualiteiten in de Kamer, maar komen onvoldoende toe aan onderzoek naar de onderliggende oorzaken. Waarom loopt het al dertig jaar fout op dit dossier? Waarom kan die langdurige zorg niet in een beter vat worden gegoten? Ik zie gemakzucht, terwijl de pers toch de waakhond is van de demo­cratie."

Uw verslag als Nieuwspoortrapporteur is een soort aanklacht geworden.
(Lacht) "Ja, ik had er eigenlijk 'Aan het Volk van Nederland' (beroemd pamflet tegen de heersende macht uit 1781, red.) boven willen zetten. Maar even serieus: dit is alarm slaan. Er komen alleen genoeg verplegers en verzorgers bij als die voortaan fatsoenlijk betaald krijgen, voldoende uren mogen draaien, goed worden bijgeschoold en ze niet bij een contract van twintig uur zes dagen per week beschikbaar hoeven te zijn."

Tot slot, wanneer moet de situatie in de ouderenzorg verbeterd zijn?
"Binnen twee jaar moet er een duidelijke ken­tering te zien zijn, dan is het over vijf jaar op orde. Mocht het tegen die tijd nog steeds fout gaan, dan hebben we een heel andere aanpak nodig. Ik ben natuurlijk geen Don Quichot die eindeloos tegen windmolens blijft vechten."

'Invloedrijkste vrouw van 2017'

Carin Gaemers is de meest invloedrijke vrouw van 2017. Dat is woensdagavond bekendgemaakt door het opinieblad Opzij.

Het blad is lovend over haar inzet voor betere ouderenzorg, waarvoor zij samen met Hugo Borst het manifest Scherp op ouderenzorg opstelde.

'Ze deed dit onvermoeibaar en niet uit hoofde van een betaalde baan, maar als logisch gevolg van haar lidmaatschap van de cliëntenraad van het verzorgingstehuis waar haar moeder en de moeder van Borst woonde,' meldt het blad.

Volgens Opzij staat Carin Gaemers bovendien voor 'feminisme 4.0'. 'Wij vrouwen kunnen de maatschappij niet veranderen als we niet die andere helft van de bevolking, de mannen dus, daarin meenemen en betrekken.'

Gaemers krijgt als beloning het hele komende jaar ruimte in Opzij om aandacht te geven aan haar onderwerpen.

In een reactie laat ze weten vereerd te zijn, maar ook een beetje beschaamd. Gaemers: "Het gaat namelijk niet om mij, maar om betere ouderenzorg. Ook wil ik benadrukken dat Hugo net zo'n belangrijke rol heeft gespeeld bij onze missie."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden