Plus

Caesars emoties stranden in een statig gebruik van taal (***)

Thrillerachtig zou het kunnen zijn, als de taal niet zo afstandelijk was. Het klassieketragediegevoel overheerst bij Julius Caesar van Orkater in het Amsterdamse Bos.

Mannen in zwarte capes hebben Caesar dodelijke dolksteken toegebracht. Op de achtergrond zwiepen bomen onheilspellend. Beeld Ben van Duin

Theatermakers die Shakespeare spelen, noemen vaak de actualiteitswaarde van zijn werk als legitimering voor hun opvoering. Bij zijn meest politieke stuk Julius Caesar (1599) zijn die lijntjes snel getrokken: de megalomane leider die hengelt naar de totale macht (Trump), de staatsgreep om een dictatuur te voorkomen (Turkije).

Regisseur Michiel de Regt kiest er in zijn enscenering in het Amsterdamse Bos voor die expliciete verwijzingen naar onze eigen tijd achter­wege te laten. Liever benadrukt hij de menselijke kant, waarbij hij Caesars vertrouweling Brutus opvoert als centrale figuur die moet kiezen tussen eigenbelang (zijn vriendschap met Caesar) en staatsbelang (Rome behoeden voor een totalitaire leider die het koningschap in ere wil herstellen).

Geen politiek pamflet dus, maar een voorstelling over morele ­dilemma's voor een breed publiek, want: "Shakespeare maakte volkstheater, geschreven voor iedereen."

Lef
Dat laatste gold misschien in 1599, anno 2017 is Julius Caesar behoorlijk highbrow theater. Een taai stuk, de emoties gevangen in statige taal. Een mannenstuk bovendien, doordrenkt met testosteron en machismo waarin vrouwen slechts aan de zijlijn figureren.

Het getuigt van lef zo'n toneelstuk te brengen in het Amsterdamse Bos waar het publiek, uitgerust met flessen wijn, toch vooral komt voor luchtig en opzienbarend vermaak.

Met een zelfbedachte proloog waarin wordt vooruitgeblikt op Caesars dood doet De Regt een geslaagde poging aan te haken bij die behoefte aan spektakeltheater. Via een hoge trap betreedt Caesar (Mattias Van de Vijver) in lange witte bontjas het toneel, muzikaal begeleid door koperkwintet K.O. Brass!.

Met zijn giechelige lachje en feminiene gebaren oogt hij als een Freddie Mercuryachtige popster - een kinderlijke potentaat die na wat omhelzingen met in zwarte capes gehulde mannen niet lijkt te bevatten dat hem zojuist een aantal dodelijke dolksteken is toegebracht.

Afstandelijk
Wat volgt is het stuk. Politiek gekonkel en achterkamertjespolitiek culminerend in de reeds voorspelde moord. Waarna in feite een nieuw stuk begint en een vertwijfelde Brutus tegen de achtergrond van een burgeroorlog ten onder gaat.

Thrillerachtig zou het kunnen zijn, als de taal niet zo afstandelijk was. Nu overheerst het klassieketragediegevoel, hoewel Erik van der Horst en Amarenske Haitsma in kleinere rollen voor komische momenten zorgen.

Julius Caesar

Door Orkater, Het Bostheater en Stadsschouwburg Amsterdam
Gezien 3/8, Amsterdamse bos
Te zien t/m 9/9 aldaar, 21/10 Meervaart, 1-4/12 Stadsschouwburg

Het toneelbeeld is strak gestileerd: een groot wit kruis met in het midden een soort altaar waarop een kleuterstoeltje fungeert als de troon waarnaar Caesar zo lonkt. Bomen zwiepen onheilspellend op de achtergrond, een toegift van de natuur.

Mooi is ook de muziek: vijf blazers, begeleid door de acteurs op drums en elektrische gitaren. Dit is het soort muziektheater dat Orkater groot heeft gemaakt.

Wat wringt is het stuk. De enorme speelvloer van het Amsterdamse Bostheater zorgt vanzelf al voor een afstand tot het publiek, de verheven dialogen leiden tot een verdere verwijdering.

Zowel Brutus (Matthijs van de Sande Bakhuyzen) als Caesar blijven personages opgetrokken uit taal met wie je nauwelijks compassie voelt. Zo brengt deze Julius Caesar weliswaar knap, maar koel en retorisch toneel, waarbij juist het menselijke aspect niet binnenkomt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden