BV Nederland flink uitgekleed

Onder leiding van Cees van der Hoeven raakte Ahold, door gesjoemel met de boekhouding, aan de rand van de afgrond. Foto ANP/EVERT ELZINGA Beeld
Onder leiding van Cees van der Hoeven raakte Ahold, door gesjoemel met de boekhouding, aan de rand van de afgrond. Foto ANP/EVERT ELZINGA

De bv Nederland heeft de afgelopen vijftien jaar een deel van de kroonjuwelen van de Nederlandse industrie om zeep geholpen. Hoofdrolspelers mogen zich dit aantrekken.

De katholieke vakbondsman en latere staatssecretaris voor Sociale Zaken in het kabinet-Den Uyl (1973-1977), Jan Mertens, stelde in 1968 dat de bv Nederland wordt geleid door tweehonderd mensen. Zij vormen een 'old boys network'. De leden van dit netwerk, de zogenoemde Tweehonderd van Mertens, kennen elkaar van universiteiten en verenigingen en ontmoeten elkaar in de toppen van overheidsorganisaties en bedrijven, waarin zij elkaar banen toespelen.

Deze groep mag zich nu afvragen hoe de laatste vijftien jaar een belangrijk deel van Nederlandse sleutelindustrie in de uitverkoop werd gedaan of ten onder ging.

Cruciaal voor de jaren negentig is de parlementaire enquête in 1983 naar de ondergang van scheepsbouwer Rijn Schelde Verolme (RSV). Er was staatsgeld in de bodemloze put van de Nederlandse scheepsbouw verdwenen en zoiets mocht niet nog eens gebeuren.

Conjunctuurgevoelige bedrijven
In de jaren negentig zitten conjunctuurgevoelige bedrijven met een probleem. Er rust, als gevolg van de RSV-enquête, een taboe op overheidssteun. Concurrenten in het buitenland krijgen echter wel geld van de overheid. Frankrijk steunt zijn luchtvaartindustrie met miljarden, maar het Nederlandse DAF gaat onderuit. Met veel moeite lukt het curator Louis Deterink banken over te halen de vrachtwagenfabriek in 1993 te herstarten.

Drie jaar later gaat Fokker failliet. De marktvooruitzichten zijn echter uitermate gunstig; zo goed zelfs dat Brazilië besluit in het segment van Fokker een eigen vliegtuigindustrie op te bouwen. Deterink probeert Fokker nog te redden met hetzelfde trucje waarmee DAF werd gered, maar Nederlandse banken hebben geen belangstelling. En het 'Fokkermoede' Den Haag werkt ook niet mee. Het rijk doet de vliegtuigbouwer over aan het Duitse Dasa.

Nederlandse banken houden zich afzijdig, maar financieren tegelijkertijd wel het risicovolle Disney Parijs en de Kanaaltunnel. De bv Nederland brengt de luchtvaartindustrie naar de schroothoop.

In 1999 volgt de Nederlandse staalindustrie. Hoogovens verkeert in blakende gezondheid, maar Nederland is in de ban van een Europese fusieslag. Nederlandse bedrijven zijn goedkoop, want de gulden is vijf tot tien procent te goedkoop tegen de euro omgewisseld. Hoogovens wordt 'lean and mean' over gedaan aan het verlieslijdende British Steel. Nederlandse bestuurders worden kort daarna de laan uitgestuurd en investeringen in het moderne bedrijf worden gestaakt.

Carrière-perspectieven
Waar in het buitenland luiken gesloten blijven, staan Nederlandse managers te trappelen voor de wereldmarkt. Het vergroot carrière-perspectieven. Dubbele salarissen en pensioenen blijken onweerstaanbare lokkertjes. Ambtenaren en politici, die ooit een graantje mee wilden pikken, omarmen het nieuwe gedachtegoed.

Als FNV-voorzitter Lodewijk de Waal eind jaren negentig de strijd tegen de topsalarissen probeert te ontketenen, is hij kansloos. Nederland mag zich niet afsluiten voor mondiale ontwikkelingen. De Waals voorganger Wim Kok beweegt echter soepel mee met de opinie in de top van het bedrijfsleven. Als premier spreekt hij van zelfverrijking, maar als commissaris van ING staat hij achter een forse verhoging van de toch al hoge beloningen in de top van dat concern.

De uitverkoop gaat door. Air France, kleiner dan KLM, wordt eerst opgepompt met steun van de Franse overheid. Daarna krijgt Air France KLM met zijn landingsrechten op Schiphol in 2003 gratis. De prijs komt dankzij het meeverkochte pensioenfonds uit op nul.

Nederland stelt zich nog verder open voor buitenlandse overnames. De Commissie-Tabaksblat maakt korte metten met beschermingsconstructies, die aandelen minder waard maken en beursgroei belemmeren. Beschermingsconstructies worden afgebroken, vérder dan men in het buitenland doet.

Intussen heeft het superkapitalisme toegeslagen. Ondernemers gaan zelf op overnamepad en laten zich voor fusies, overnames en resultaten, en ook desinvesteringen vorstelijk belonen.

Boekhoudschandaal
In 2003 volgt de (bijna) ondergang van Ahold op het boekhoudschandaal rond het Amerikaanse energiebedrijf Enron. Ook Nederlandse managers blijken alles behalve onkreukbaar. Ahold-topman Cees van der Hoeven schuwt creatief boekhouden niet. Het is voor het eerst dat een bestuurder een groot Nederlands bedrijf naar de rand van de ondergang brengt door alleen te sturen op de koers van het aandeel.

De trein dendert voort. Spaarders worden verleid tot risicovolle beleggingen. Als zij het na 2000 niet meer aandurven, worden de ingewikkelde producten verborgen verkocht in verzekeringen en hypotheken. Het toezicht op de sector is zwak.

Overheidsbedrijven zijn inmiddels in hoog tempo geprivatiseerd. De Amsterdamse effectenbeurs is verkocht aan het Franse Euronext. En woningbouwvereniging zijn uitgegroeid tot grote corporaties. De overheid vertrekt uit de Nationale Investeringsbank. Uitgever PCM levert zich over aan opkoopfonds Apax, en gaat daar bijna aan ten onder.

Tegelijkertijd vormen de banken zich om van rentebedrijven tot zakenbanken en investment banks (bedrijven naar de beurs brengen). ABN Amro, vierhonderd jaar lang steun voor bedrijven over de grens, gaat sturen op de koers van het aandeel, gestimuleerd met optiepakketten voor de top. De aandeelhouder wordt oppermachtig en scheurt ABN Amro in drie stukken. Dan moet de kredietcrisis nog komen. De Tweehonderd van Mertens staan er met goed gevulde beurzen bij. (TON DAMEN)

Onder leiding van Cees van der Hoeven raakte Ahold, door gesjoemel met de boekhouding, aan de rand van de afgrond. foto EVERT ELZINGA
op overheidssteun

http://nl.wikipedia.org/wiki/Petrus_Joseph_Johannes_Mertens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden