'Burgerschap krijgt te weinig aandacht op school'

Beleidsmakers en scholen worstelen met de invulling van burgerschapsonderwijs. Bram Eidhof onderzoekt wat effectief kan zijn. 'Het helpt als leerlingen het niet zien als hobby van een individuele docent.'

Bram Eidhof Beeld Eva Plevier

Een democratische en sociaal veerkrachtige samenleving heeft niet genoeg aan alleen de aanwezigheid van democratische instituties. Burgers moeten ook democratische competenties hebben en deze weten in te zetten. Mensen worden echter niet democratisch vaardig en betrokken geboren. De roep om goed burgerschapsonderwijs neemt daardoor toe. Bram Eidhof (28), promovendus aan de UvA, verdiept zich in deze effectievere vorm voor dit onderwijs.

Is het zo slecht gesteld met de kennis van onze democratische samenleving?
"Nederland heeft een mooie democratische structuur, maar aan onze democratische cultuur kunnen we nog wel wat sleutelen. Van de Nederlanders voelt 62 procent zich politiek machteloos, die grote groep heeft het idee dat ze geen enkele invloed hebben op beslissingen van de overheid. Daarbij scoren Nederlandse leerlingen relatief slecht op burgerschapskennis."

"Scholen moeten die kennis aanvullen. Anders bestaat het gevaar dat er een generatie opgroeit waarvan leden die het gevoel hebben dat ze politiek machteloos zijn, naar minder democratische middelen grijpen. Er valt een wereld te winnen."

Bent u blij met het pleidooi van het Platform Onderwijs 2032 voor stevige verankering van burgerschapseducatie in het onderwijs?
"Het maakt een einde aan de vrijblijvendheid. Veel scholen worstelen nu met deze maatschappelijke vraag of hebben vaak nog geen helder uitgedragen visie op burgerschap. Burgerschapsonderwijs is effectiever wanneer het door de leerlingen niet wordt opgevat als een hobby van een individuele docent."

CV Bram Eidhof
Oldenzaal 21 april 1987

2008-2011 neurowetenschappen in Londen en onderwijs-wetenschappen in Groningen
2011 deelnemer Nationale DenkTank
2016 proefschrift Influencing youth citizenship, Universiteit van Amsterdam
2016 (actie)onderzoeker aan het Instituut voor Publieke Waarden

"We moeten er ook niet te makkelijk over denken. Zo wordt vaak gesteld dat de bereidheid om samen te werken zonder meer positief is. Mijn onderzoek laat echter zien dat deze neiging er ook toe kan leiden dat mensen samenwerken om een andere groep dwars te zitten. De spanning tussen groepen kan tot een conflict leiden."

Is goed burgerschapsonderwijs wel meetbaar?
"Ja. Er zijn al instrumenten die die competenties meten. Mijn collega Remmert Daas werkt bovendien aan nieuwe manieren om burgerschap te meten."

Hoe hangt taal samen met burgerschapshouding en -kennis?
"Mijn onderzoek bevestigt de positieve relatie tussen taalvaardigheid en burgerschapscompetenties. Uit eerder onderzoek weten we dat taalontwikkeling en bijvoorbeeld het lezen van literaire fictie leidt tot een verhoogd empathisch vermogen."

Dus scholen moeten extra geld krijgen voor taalonderwijs?
"Je kunt op basis van dit onderzoek niet concluderen dat alleen een extra investering in taalontwikkeling afdoende is. Juist een combinatie van zowel investeren in burgerschapsprogramma's als voldoende aandacht voor taalontwikkeling zal vruchten afwerpen."

Maar scholen en leerlingen kunnen hierover toch ook van mening verschillen?
"Daarom onderscheid ik twee soorten burgerschapsdoelen. De eerste, de consensusdoelen, zijn gebaseerd op onze Grondwet en algemene democratische waarden, en worden breed gedeeld. De doelen die ik 'contested' noem, bieden scholen ruimte voor een eigen invulling. Door beide type doelen op te nemen in hun visie, kunnen scholen leerlingen zowel normen en waarden bijbrengen vanuit hun eigen profiel als hen voorbereiden op een leven in onze maatschappij."

Dat kan spanningen opleveren...
"Spanningsvelden moet je niet ontwijken, maar juist opzoeken. Zorg dat leerlingen én docenten zich in de klas veilig voelen om ook lastige maatschappelijke thema's te bespreken, zoals de recente aanslagen of discriminatie op de arbeidsmarkt. Je ziet leraren hier vaak nog mee worstelen - dat geven ze ook zelf aan. Er is op de opleidingen onvoldoende aandacht voor het creëren van die docentenvaardigheid en het ontbreekt ook op daar soms aan een helder uitgedragen visie op burgerschap."

Pleit u nu voor herwaardering van het vak maatschappijleer?
"Specialistische docenten van vakken als maatschappijleer en levensbeschouwing zijn van grote waarde, maar voor deze vakken wordt relatief weinig tijd gereserveerd. Ook aandacht voor burgerschap als zelfstandig vak kan effect hebben, zo laten studies in Engeland zien. Dat voorkomt vrijblijvendheid. De effectiviteit van burgerschapseducatie zal verder toenemen als ook de docenten van alle andere vakken het weten te integreren in de lessen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden