Plus

Burgers en bestuur in Zuid botsen op klassieke wijze over kunst

De komst van het videokunstwerk Westland Wells zorgt voor hevige protesten rond de Theophile de Bockstrook in Zuid. Verslag van een klassieke botsing tussen bestuurders en burgers over kunst.

Beeld Femke Schaap

'Het is toch geen kerncentrale of asielzoekerscentrum," verzucht Femke Schaap in de galerie in de Laurierstraat waar een schaalmodel van haar werk Westland Wells staat opgesteld. De kunstenares maakte in opdracht van het stadsdeel Zuid een serieel kunstwerk voor de langgerekte groenstrook naast de Theophile de Bockstraat.

Drie groepen beelden, waarvan de hoogste bijna drie meter is, waarop na het invallen van de duisternis vanaf drie ruim vijf meter hoge lichtmasten beelden van een waterval, een bron en een fontein worden geprojecteerd, bij wijze van artistieke verbinding tussen de Schinkel en de Westlandgracht. Schaap: "Ik hoop dat we het werk snel kunnen plaatsen. Het gebied kan het goed gebruiken."

In de buurt zelf wordt daar anders over gedacht. Meer dan honderd bezwaarschriften kreeg het stadsdeel binnen van omwonenden, die om uiteenlopende redenen tegen de komst van het kunstwerk zijn. Een petitie tegen de afgifte van de omgevingsvergunning werd eind vorig jaar door honderden buurtbewoners ondertekend. "We willen dit ding niet," vat Hayke van Dommelen de strekking van de bezwaren samen. "Het lijkt mij een prachtig werk voor de NDSM-werf, maar het is niet geschikt voor een buurt waar mensen wonen en slapen."

Gevaarlijk
Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Kunst in de openbare ruimte maakt wel vaker protesten los, maar in het geval van Westland Wells gaan de zeeën wel erg hoog. Ook wat de toon betreft. Dieptepunt was de vergadering van de bestuurscommissie in januari, waarbij een buurtbewoner stadsdeelvoorzitter Sebastiaan Capel een ziekte toewenste. "Ik zal u persoonlijk niets aandoen, want ik vrees de wettelijke gevolgen. Maar ik zou ervan genieten, want u bent medeverantwoordelijk voor het beleid om de gezondheid van mij en mijn kinderen in gevaar te brengen."

Harde woorden van Ries Vriend, die nu in zijn woning op het Jacob Marisplein een kopje kruidenthee inschenkt. "Ik wilde duidelijk maken dat onze gezondheid op het spel staat." Hij werkt in de burgerluchtvaart en noemt zichzelf een nerd op het gebied van veiligheid. "Deze kwestie is onder mijn huid gaan zitten. Ik kan het niet verdragen dat het stadsdeel onze veiligheid niet serieus neemt."

De buurtbewoner noemt het kunstwerk gevaarlijk. "Een neuroloog uit de buurt bevestigt dat de videoprojectie epileptische aanvallen kan veroorzaken. En hier loopt een ontzettend druk fietspad, waar al geregeld mensen met een gebarsten schedel moeten worden opgehaald."

Advocaat
Het was Vriend die begin 2015 aan de bel trok toen hij een heimachine op de groenstrook achter zijn woning ontdekte. "Ik ben naar buiten gegaan om vriendelijk te vragen of de mannen wilden stoppen. Toen zij dat niet wilden, heb ik een advocaat in de arm genomen." Die heeft dezelfde ochtend met het stadsdeel gebeld, waarna de werkzaamheden alsnog werden stilgelegd.

Vriend vertelt dat hij met zijn gezin juist van de binnenstad naar zijn nieuwe woning is verhuisd vanwege de aanwezigheid van de groene weide achter zijn huis. "Ik heb nog een rondje door de buurt gemaakt. Niemand was op de hoogte van de komst van het kunstwerk. Er was alleen een vaag plan voor een virtuele fontein, maar dat blijken dus hoge betonblokken te zijn."

De procedure om Westland Wells te realiseren was op dat moment feitelijk al de laatste fase ingegaan. Al in 2008 had het stadsdeel drie kunstenaars gevraagd een ontwerp te maken voor het gebied. Het ontwerp van Femke Schaap, vermaard om haar video-installaties, kwam als beste uit de bus. Ook de onafhankelijke adviescommissie voor de kunst toonde zich enthousiast over het plan, en daarmee was de weg vrij om de procedure voor de plaatsing te starten. Toch duurde het nog tot 2012 tot officieel opdracht werd verstrekt om het kunstwerk uit te voeren.
"Een complex kunstwerk op een complexe plaats," zegt stadsdeelvoorzitter Capel over de lange aanloop.

"Het gebied was volop in ontwikkeling. Sommige plannen gingen door, andere niet. We moesten wachten tot de inrichting van de openbare ruimte was afgerond. Daarbij kwam dat het een ingewikkeld kunstwerk is. Het zijn eigenlijk negen verschillende kunstwerken." Schaap had bovendien een overvolle agenda. Het stadsdeel moest de kunstenares eind 2014 in gebreke stellen om het project weer vlot te trekken. Capel: "We hadden er al zo veel tijd ingestoken. Het moest er nu echt komen."

Al die jaren was niets gebleken van enige bezwaar van omwonenden tegen het kunstwerk. Dat veranderde toen de werkzaamheden begonnen en er binnen de kortste keren een petitie bij het stadsdeel werd ingeleverd. Daarbij werd soms van dik hout planken gezaagd. Zo wordt gesproken over stroboscooplicht met een psychedelische werking, terwijl het in feite om een subtiel schijnsel gaat. Capel: "Als iemand mij zou vragen of ik er bezwaar tegen heb dat iemand de hele nacht met een zaklantaarn in mijn woonkamer schijnt, zou ik ook meteen mijn handtekening zetten. Maar dat is een volstrekt vertekend beeld."

Bij de bewoners van de traditioneel strijdbare buurt treffen die woorden geen doel. Zij vertrouwen het stadsdeel niet. "Ik heb niets tegen de kunstenares," benadrukt Sandra Wagemans. "Maar de procedure heeft tot nog toe een doel gehad: de bezwaren van de bewoners tegen haar kunstwerk terzijde schuiven."

Neem de zitting van de bezwaarschriftencommissie waar buurtbewoners hun zegje konden doen. "Toen ik de notulen kreeg, was het alsof ik naar een andere bijeenkomst was geweest. Alle bezwaren waren afgezwakt of weggelaten. Het voelde als pure manipulatie, om voor de buitenwereld het beeld te kunnen neerzetten dat de stemming overwegend positief was."

Gymnastiektoestellen
De gang van zaken rond Westland Wells past in een patroon, zegt Hayke van Dommelen. "De groenstrook is lang geleden door de toenmalige gemeente Sloten aan Amsterdam geschonken onder de voorwaarde dat het groen zou blijven. Maar de oudste bewoners van de buurt kunnen al verhalen vertellen over alle plannen voor het weitje. Seniorenwoningen, een parkeergarage, wandelpaden, gymnastiektoestellen: er is altijd wel iemand die iets wil met dit stuk groen. En nu weer een kunstwerk waar niemand om heeft gevraagd en niemand op zit te wachten."

Het lijkt de cruciale vraag te zijn: van wie is zo'n strook groen tussen de huizen eigenlijk? Het stadsdeel ziet de plaatsing van Westland Wells als een belangrijke verbetering van de openbare ruimte: het kunstwerk als verbinding tussen Vondelpark en Rembrandtpark. De buurtbewoners zijn dik tevreden met het kunstwerk van de twee stadskoeien die nu op het weitje staan te grazen.

"Het is een heerlijke plek om in de zomer 's avonds met een glas rosé en een boek op een bankje neer te strijken," zegt Wagemans. "Kennelijk telt onze mening niet mee. Maar als vierhonderd mensen iets niet zien zitten, moet dat toch iets betekenen."

"Wij hebben alle bezwaren zorgvuldig bekeken," aldus Capel. "Het werk is aangepast en er zijn aanvullende onderzoeken uitgevoerd naar de veiligheid en de verlichting. We zijn in de hele procedure grondig te werk gegaan. Dat is ook het oordeel van de bezwaarschriftencommissie."
De vergunning kan nu worden verstrekt, maar voor die tijd wil het stadsdeel nog een bewonersavond houden, waarop het kunstwerk nog eens kan worden bekeken. "Wij denken dat de meeste bezwaren dan verdwijnen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden