Plus

Burgemeesters over Amsterdam: 'Even dimmen nu!'

Amsterdam trekt zich steeds minder aan van de omliggende gemeenten, waarschuwen drie vertrekkende burgemeesters. 'Ik snap de belangen van Amsterdam wel, maar het plaatst onze inwoners voor een voldongen feit.'

Afzwaaiende burgemeesters Jeroen Nobel (Aalsmeer), Onno Hoes (Haarlemmermeer) en Bas Eenhoorn (Amstelveen). Beeld Erik Smits

Geen misverstand: de buurgemeenten hebben Amsterdam hard nodig. Zonder de power van de hoofdstad gaan ze het nationaal en internationaal echt niet redden, bezweren Onno Hoes, Bas Eenhoorn en Jeroen Nobel eenstemmig. "Maar wij steken nu even een vingertje op: ho ho, vergeet ons ook niet," verduidelijkt Eenhoorn als de drie afzwaaiende burgemeesters hun zorg hebben uitgesproken over de relatie met Amsterdam.

Want in de relatief korte tijd dat zij als waarnemers aan het roer stonden van Haarlemmermeer, Amstelveen en Aalsmeer, merkten ze dat de hoofdstad steeds meer op zichzelf gericht is. "Overal speelt de spanning tussen stad en ommeland, maar hier heb ik de overtreffende trap gevonden," zegt de ervaren bestuurder Eenhoorn, die ruim veertig jaar geleden begon als burgemeester op Schiermonnikoog.

In het Amstelveense raadhuis heeft Eenhoorn het meest verse voorbeeld op zijn bureau liggen van een probleem dat direct te wijten is aan de eigengereide manier waarop Amsterdam omgaat met de ommelanden. Het draait om een groot festival, waarvoor geen plek meer is in Amsterdam.

Ambtenaren op de Stopera hadden bedacht dat het festival dan wel terecht zou kunnen in het Amsterdamse Bos, een stuk grond dat wordt beheerd door Amsterdam, maar op het grondgebied van Amstelveen ligt. Een telefoontje vooraf kon er niet af, en dat stoort Eenhoorn.

"De huidige stemming in Amsterdam is dat ze het wat veel vinden, alle evenementen en festivals in de stad. Een paar daarvan gaan dus naar het Amsterdamse Bos," zegt hij. "Maar wij hebben ons eigen beleid over welke festivals we willen of niet. Ik heb de vergunning voor dit festival geweigerd." (Het festival in kwestie blijkt trouwens Vunzige Deuntjes.)

De grote trek
De manier van optreden doet denken aan andere tijden, toen Amsterdam echt de lakens uitdeelde in de regio. Door het grote verschil in inwonertal had de hoofdstad nu eenmaal de meeste deskundigheid in huis om ingewikkelde dingen op te pakken, herinnert Nobel zich.

"Toen ik als wethouder in de Haarlemmermeer een verbouwing van de passage voor vliegtuigen over de A4 moest beoordelen, waren we lang op zoek in ons archief naar de officiële bouwvergunningen voor die constructie. Die bleken in Amsterdam te liggen, want zij hadden het project toentertijd goedgekeurd. Terwijl het op ons grondgebied lag," vertelt hij lachend. "Dat zou nu niet meer mogelijk zijn."

Toen de grote trek vanuit Amsterdam naar de randgemeenten eind jaren negentig was voltooid, waren plaatsen als Amstelveen en Hoofddorp tot serieuze gemeenten uitgegroeid, die goed konden samenwerken met Amsterdam.

Solistisch optreden
En precies die verhouding dreigt nu te worden verstoord door solistisch optreden van de Stopera. Zoals de ambitie van Amsterdam om 500.000 vierkante meter aan nieuwe kantoren te laten bouwen binnen de stadsgrenzen. Op eigen initiatief, bij de planvorming was geen van de omliggende gemeenten betrokken.

Dat steekt, want toen er een surplus aan kantoorruimte was wilde Amsterdam ineens wel graag overleggen met de regio. Nobel kan zich nog goed herinneren hoe anders de omgangsvormen waren toen de kantorenmarkt nog op zijn gat lag.

Nobel: "We hebben toen na overleg in Haarlemmermeer veel leegstaande kantoorruimte afgeschreven, terwijl op andere plekken in de regio werd bijgebouwd. Dat heeft hier veel pijn gedaan, maar we kozen met z'n allen voor het belang van de metropoolregio. Nu het weer beter gaat, krijgen we uit Amsterdam een voltooid plan voorgelegd met het verzoek om te reageren." Hoes zit te knikken. "Is dit de nieuwe manier van werken?"

De waarnemend burgemeester van Haarlemmermeer was zelf verrast door een recente deal van Amsterdam met het kabinet om arrestanten uit de hoofdstad in een leegstaande gevangenis bij Schiphol te plaatsen. De afspraak moet Amsterdam 170 agenten opleveren, maar Hoes is er achteraf helemaal niet blij mee.

Ook niet met de manier waarop het allemaal ging. "Ik kreeg een belletje dat deze overeenkomst eraan kwam en dat was het wel," zegt hij. "Of dat arrogantie is? Nee, het was onwetendheid en een beetje naïef." Hoes voegt er meteen aan toe vorige week burgemeester Femke Halsema te hebben ontvangen voor een overleg en een etentje. Daar was hij blij mee. "Onder Eberhard van der Laan was Amsterdam erg van de regionale samenwerking. Daar zit inmiddels wat achterstallig onderhoud."

Amsterdam Beach
Eerlijk is eerlijk: de buurgemeenten profiteren ook van de nabijheid van de hoofdstad. Amsterdam is in de hele wereld een ijzersterk merk, en daar pikken de buren graag een graantje van mee. In Aalsmeer opent volgend jaar een bloemenpretpark dat de naam Amsterdam FloriWorld heeft meegekregen. In Amstelveen zijn in korte tijd vijf hotels opengegaan die zich in de naam als Amsterdams presenteren. Het outletcenter in Halfweg gaat Amsterdam Outlet heten.

Nobel: "Er zijn ook wel mensen die ervan gruwen, maar de meeste bewoners begrijpen de afweging wel die we in de regio hebben gemaakt." Hoes: "Ik vind de benaming van Amsterdam Beach voor Zandvoort persoonlijk te ver gaan, maar in de meeste gevallen is het volstrekt logisch."

Met de opvang van toeristen helpen de buurgemeenten op hun beurt Amsterdam met de aanpak van de drukte, net zoals veel Amsterdamse woningzoekenden neerstrijken in de buurgemeenten. In Amstelveen hoort burgemeester Eenhoorn in toenemende mate de roep om toch vooral voor Amstelveners te bouwen. "Maar laten we eerlijk zijn, het gaat om het geheel. Werk, wonen, openbaar vervoer: dat moeten we in de regio echt samen doen."

Ook omdat de inwoners van Amsterdam en de omliggende gemeenten niet veel van elkaar verschillen. Sterker nog, veel Amsterdamse middenklassengezinnen zijn in de afgelopen jaren neergestreken in Amstelveen, Aalsmeer en Hoofddorp.

Eenhoorn: "Ik heb bij de installatie van Femke gezegd: grenzen zijn de uitvinding van de duivel. Voor een bestuurder zijn ze misschien belangrijk, maar mensen weten vaak niet eens waar de gemeentegrens ligt."

Nobel pleit voor meer samenwerking binnen de metropoolregio. "Er moet een gemeenschappelijke visie komen op de toekomst van dit gebied. Waar willen we het groen houden en waar zetten we de nieuwe woonwijken neer? Dat zijn keuzes die we samen moeten maken. En daar dan ook samen in investeren."

Noord/Zuid-lijn naar Schiphol
Dat zo'n aanpak prima kan werken, bewijzen volgens Hoes de huidige gesprekken over het doortrekken van de Noord/Zuid-lijn naar Schiphol. "Daarin trekken we geweldig op met Amsterdam, Schiphol en de andere partners. En maken we dankbaar gebruik van de lobbykracht van Amsterdam in Den Haag, die natuurlijk groter is dan die van ons."

"Maar het is ook voor de toekomst van Amsterdam van belang: als wij straks doorgroeien naar 200.000 inwoners, heeft dat gevolgen voor de hele regio. Wij zitten hier ook zeker niet om te klagen, maar om op te roepen om te investeren in elkaar. Het is een kostbaar gebied."

Er is één uitzondering als het gaat om de Amsterdamse eigenzinnigheid in de regio: lucht­haven Schiphol. Waar onder burgemeester Job Cohen nog discussies waren of Am­ster­dam niet in elk geval de verantwoordelijkheid over de veiligheid op de luchthaven zou moeten krijgen, maakt de hoofdstad momenteel geen enkele aanspraak meer, zegt Hoes. "Daar houden zij zich wel gedeisd. Amsterdam bemoeit zich niet met Schiphol en dat is prettig voor ons."

Tarieven opschroeven
Opmerkelijk is dat de buren van Amsterdam elkaar steeds meer opzoeken. Hoes vertelt hoe hij met zijn collega's in Haarlem, Zaanstad, Almere en Hilversum in gesprek is over een gezamenlijk optreden. Dreigt er een blok tegen Amsterdam te ontstaan?

Glimlachend: "We hebben gezamenlijk de verantwoordelijkheid om Amsterdam op het goede spoor te houden. Een grote stad heeft nu eenmaal op te komen voor het eigen belang. Daar is alle begrip voor, maar het is ons belang om duidelijk te maken dat wij graag betrokken worden bij plannen die ons aangaan."

Eenhoorn: "Als Amsterdam de parkeertarieven opschroeft, merken wij dat meteen aan de andere kant van de Kalfjeslaan, omdat mensen daar hun auto gaan neerzetten. Het effect van beleid houdt niet op bij de gemeentegrens."

Hoes: "Blijf weg van politiek"

Onno Hoes (57) wordt in juni afgelost als waarnemend burgemeester van Haarlemmermeer. Hij is dan anderhalf jaar in functie geweest. Hoes was eerder burgemeester van Maastricht en gedeputeerde namens de VVD in Noord-Brabant. Over het vak zegt hij: "Je moet als burgemeester geen politiek willen bedrijven. Het maakt mij nooit uit wie een motie indient."

Eenhoorn: "Gezag verdienen"

Na anderhalf jaar vertrekt VVD'er Bas Eenhoorn (72) volgende maand als waarnemend burgemeester van Amstel­veen. Eenhoorn droeg eerder de ambtsketen in Schiermonnikoog en Voorburg en was waarnemer in ­Alphen aan den Rijn en Vlaardingen. Over het vak: "Gezag is niet langer vanzelfsprekend. Daar hebben veel bestuurders het moeilijk mee."

Nobel: "Laat dat getwitter"

Deze week zwaaide Jeroen Nobel (59) na vier jaar af als waarnemend burgemeester van Aalsmeer. Hij was van 2006-2014 wethouder voor de PvdA in Haarlemmermeer. Opvallend: zoon Jurgen is daar nu wethouder voor de VVD. Over het vak: "Ik zie tegenwoordig raadsleden twitteren over maatregelen van burgemeesters. Dan denk ik: bewaar dat voor de raads­vergadering."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden