PlusWereldstad

Britse yogasnuivers kunnen hun paspoort kwijtraken, roepen politici. Maar klopt dat wel?

Demonstranten voeren actie voor de legalisering van cannabis in Londen. Beeld ANP / EPA
Demonstranten voeren actie voor de legalisering van cannabis in Londen.Beeld ANP / EPA

In Amsterdam wordt het bezit van een kleine hoeveelheid drugs gedoogd, in Londen wil het stadsbestuur gaan experimenteren met ‘diversion schemes’. Cannabisgebruikers krijgen geen strafblad, maar hulp. Niet alle politici zijn daar blij mee, laten ze luid en duidelijk weten.

Sam de Graaff

Afgelopen december pakten de Britse media groot uit. The Sun, altijd goed voor een stevige kop, had de primeur: ‘Boris Johnson verklaart drugs de oorlog.’ De krant had de hand weten te leggen op het nieuw geformuleerde drugsbeleid van de regering, een tienjarenplan. ‘De premier heeft het voorzien op dealers, verslaafden en regelmatige gebruikers.’

Johnson, zelf ook de terughoudendste niet, kwam uitgebreid aan het woord. “We denken aan straffen met daadwerkelijke impact, zoals het afpakken van paspoorten en rijbewijzen.” Hij richtte zich expliciet tot wie hij omschreef als ‘lifestyle gebruikers’ – de mensen met een goede baan, die vinden dat een pilletje of lijntje op z’n tijd moet kunnen. De yogasnuivers, kortom.

Een maand later meldde niet alleen Johnson, maar ook Labourleider Keir Starmer zich bij de pers. De premier en de oppositieleider kwamen in verzet tegen een Londens voornemen om cannabis te ‘decriminaliseren’. Slecht plan, vond het duo.

Geen decriminalisering

Twee voorbeelden, hetzelfde patroon: Britse politici – rechts én links – spreken zich uit tegen drugs. Op zich niets nieuws, alleen: ze verdraaiden de boel. Decriminalisering ligt in Londen niet op tafel; burgemeester Sadiq Khan (Labour) zet in op een proef met ‘diversion’. “Johnson en Starmer hebben zich uitgesproken tegen decriminalisering,” zegt Katya Kowalski. Ze werkt bij denktank Volteface, die onderzoek doet naar drugsbeleid en meedenkt over het Londense plan. “Maar diversion ís geen decriminalisering.”

Wat is het dan wel? Een letterlijke vertaling bestaat niet, althans niet in deze context. Het best past misschien ‘koersverandering’ of ‘doorverwijzing’. Wie wordt gearresteerd met een kleine hoeveelheid (soft)drugs op zak, krijgt een keuze: vervolging of een hulpverleningstraject. Van voorlichting tot verslavingszorg – het kan van alles zijn, maar het doel is steeds hetzelfde: de kans op recidive terugdringen, de politie werk uit handen nemen en de arrestant een strafblad besparen.

Voor Londen wordt de pilot – de aanvangsdatum is nog onbekend – een eerste kennismaking met diversion. De schaal is beperkt. Er wordt getest in drie stadsdelen, en dan alleen bij jongeren tot 25 jaar. Op andere plekken in het Verenigd Koninkrijk wordt het systeem al toegepast. Het komt zelfs voor in het tienjarenplan van de regering. Inderdaad: het plan van Johnson, die zo foeterde op de Londense pilot.

Primaat bij volksgezondheid

Hoewel er in het Verenigd Koninkrijk nog weinig onderzoek is gedaan naar het effect van diversion, zijn de eerste resultaten veelbelovend, zegt Agnes Wootton. De organisatie waar zij werkt, We Are With You, organiseert op vier plekken programma’s voor jongeren tussen de 10 en 17 jaar. Jongeren zijn vaak aanwezig bij het programma en de kans op recidive gaat omlaag. Om erachter te komen wat precies effectief is en wat niet, evalueert de Universiteit van Kent de resultaten.

De standaardprocedure bestaat uit één of twee afspraken met een gespecialiseerde hulpverlener, daarna volgt een toegespitst traject. “We kijken naar hun hele verhaal,” zegt Wootton. “Wie zijn ze? Waarom gebruiken ze? Voor veel jongeren is het de eerste keer dat ze met een professionele hulpverlener spreken.”

Het primaat bij volksgezondheid, niet justitie. Volgens criminoloog en drugsonderzoeker Ton Nabben is die gedachte sinds de jaren zeventig leidend in het Nederlandse drugsbeleid. Wie met een kleine hoeveelheid drugs wordt aangehouden, de zogeheten gebruikershoeveelheid, hoeft niet te vrezen voor vervolging.

null Beeld ANP / EPA
Beeld ANP / EPA

“Bij zerotolerancebeleid dreigt stigmatisering van de gebruiker,” zegt Nabben, verbonden aan de Hogeschool van Amsterdam. “Door drugsgebruikers standaard te vervolgen, raken ze buitengesloten. Geïsoleerd. Het vinden van een baan wordt lastiger, de vaak nog jonge gebruikers zitten hun leven lang met een strafblad. Ook na een klein vergrijp.”

Systeem van wereldklasse

Ook in het Britse tienjarenplan is duidelijk meer aandacht voor gezondheid. De Britse regering wil een ‘behandel- en herstelsysteem van wereldklasse optuigen’ en trekt de komende drie jaar 780 miljoen pond (933 miljoen euro) extra uit voor zorg. Ter vergelijking: het bestrijden van drugscriminaliteit krijgt er zo’n 300 miljoen pond (360 miljoen euro) bij.

Toch hamerde Johnson in de media op het oprollen van drugslijnen en het aanpakken van gebruikers. Amper een woord over de miljoenen voor behandeling. “Het tienjarenplan is eigenlijk best progressief,” zegt Kowalski van denktank Volteface. “Maar politici willen niet slap overkomen, dus ging het de hele tijd over het afpakken van paspoorten. Terwijl dat in het plan slechts wordt genoemd als optie.”

En de Britse bevolking? Die is verdeeld, zo blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau YouGov. Waar drie op de tien Britten voorstander zijn van legalisering van cannabis voor persoonlijk gebruik, zou een kwart het liefst zien dat het strafbaar wordt gesteld. Bovendien is er sprake van een generatiekloof: jongeren tot 25 jaar beoordelen het beleid als te strikt tot ‘min of meer goed’, terwijl het volgens 53 procent van de 60-plussers best een tandje strenger kan.

Stevige uitspraken van Britse politici zullen we waarschijnlijk nog wel even blijven horen. Ook als het beleid in werkelijkheid langzaam verschuift.

De opmars van cannabis
‘We voeren de gecontroleerde verkoop van cannabis in voor recreatief gebruik.’ De nieuwe Duitse regering is in het coalitieakkoord duidelijk: meerderjarige Duitsers kunnen binnenkort – wanneer is nog onduidelijk – legaal een jointje roken.

Nou moet gezegd, wie op een warme zomeravond door een hippe Berlijnse wijk wandelde rook al regelmatig een wietwalm. Maar toch, de legalisering van cannabis geldt als een mijlpaal. En dan is Duitsland niet eens het eerste land, zelfs niet in de Europese Unie. Dat was Malta, dat recreatief gebruik van cannabis eind december legaliseerde.

Wereldwijd zijn er meer voorbeelden. Uruguay had in 2013 de primeur, later volgden onder meer Canada, Georgië en een aantal Amerikaanse staten. In veel andere landen is cannabis deels legaal. Zo staat Spanje, met name Barcelona, bekend om de ‘cannabis clubs’. Leden (wie dat zijn is aan de clubs) mogen er cannabis halen, al staat het systeem onder druk na een rechterlijke uitspraak afgelopen zomer.

Wordt Nederland – lange tijd het meest progressieve jongetje van de klas – voorbijgestreefd? “Met het legaliseren van cannabis zijn we zeker niet de snelste,” zegt drugsonderzoeker Nabben. “En dat is een understatement. Maar met onze gezondheidsbenadering lopen we nog steeds voorop, onderschat dat niet.”

Portugal gaat nog verder in die gezondheidsbenadering. In 2001 werd alle drugs gedecriminaliseerd, de nadruk kwam te liggen op – wederom – volksgezondheid. Met succes: met name het aantal heroïneverslaafden daalde hard, net als de hoeveelheid hiv-besmettingen door verontreinigde naalden.

Serie Wereldstad

Er is geen stad als Amsterdam, maar veel zaken waar wij ons druk om maken, spelen ook elders in de wereld. In de serie Wereldstad onderzoeken we hoe andere steden daarmee omgaan.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden