Plus

Brimstone

Van lachen is amper sprake, van lijden des te meer: regisseur Martin Koolhoven toont zich bepaald niet behaagziek in de grimmige western Brimstone.

Carice van Houten (l) als Anna en Emilia Jones als Joanna Beeld Brimstone

Voor zijn verfilming van Jan Terlouws klassieke jeugdboek Oorlogswinter stond Martin Koolhoven te boek als een aanstormend talent, dat een voor Nederlandse begrippen opmerkelijke veelzijdigheid en productiviteit aan de dag legde.

Oorlogswinter werd de inlossing van een belofte. De zalen zaten maandenlang vol, critici waren vol lof en de maker leek klaar voor een doorbraak naar het internationale speelveld.

Het had heel wat voeten in aarde, maar acht jaar later komt Koolhoven alsnog over de brug. Zijn Engelstalige western Brimstone ging afgelopen najaar in première op de grote festivals van Venetië en Toronto.

Een bekroning bleef daarbij uit, maar de film deed nogal wat wenkbrauwen fronzen, dankzij een ongeremd grimmig karakter en een bloedserieuze toon. Het is een donderpreek in vier bedrijven, monumentaal in vorm en beklemmend in inhoud.

In vier naar Bijbelboeken vernoemde hoofdstukken schetst Koolhoven een periode waarin religieus extremisme een Nederlands exportproduct was, dat in de door God aan de Europeanen geschonken Nieuwe Wereld wortel kon schieten.

De film richt zich op een groep pioniers van Nederlandse afkomst, die onder leiding van een hel en verdoemenis predikende dominee in Amerika een zuivere vorm van het christelijke geloof nastreeft.

Nietige schapen
De maker toont de gevolgen vanuit een vrouwelijk perspectief en maakt de dominee tot een angstaanjagend monster dat in een horrorfilm niet zou misstaan.

Met een priemende blik en een fraai schurend Nederlands accent trekt de Australische acteur Guy Pearce bruut en genadeloos van leer, zoals het een klassieke westernschurk betaamt. Voor de dominee verschijnt, hanteert de regisseur het Godsperspectief, waarbij de camera van grote hoogte op de pioniers neerkijkt, als waren het nietige schapen.

Dat laatste wordt in de eerste donderpreek van de dominee ook letterlijk benoemd, wanneer hij waarschuwt voor de komst van valse profeten die zich als wolven in schaapskleren hullen. De dominee is een nieuwe voorganger in deze kudde, maar hij wordt meteen herkend door de lokale vroedvrouw Liz.

De jonge moeder kan niet spreken, maar dankzij de expressieve oogopslag van Dakota Fanning hoeft ze dat ook niet te doen: de angst is van haar gezicht af te lezen.

Brimstone

Regie Martin Koolhoven
Met Dakota Fanning, Guy Pearce, Emilia Jones, Carice van Houten
Te zien in Eye, Filmhallen, Kriterion, The Movies, Arena, City, De Munt, Tuschinski

De dominee (Guy Pearce) trekt bruut en genadeloos van leer Beeld Brimstone

In het eerste hoofdstuk van Brimstone draait Koolhoven de duimschroeven bij Liz steeds verder aan, waarbij de vraag rijst waarom de dominee het op deze vrouw gemunt heeft.

Het antwoord wordt stukje bij beetje onthuld in de loop van de film, waarbij de voorgeschiedenis en de afloop zich ver buiten het beschutte dal van het eerste deel voltrekken. Magistrale landschapsbeelden uit Duitsland, Oostenrijk, Spanje en Hongarije geven de film daarbij een epische grandeur, maar de beklemming overheerst.

In Koolhovens wrede universum krijgen alle vrouwen het zwaar te verduren. De dominee is niet de enige die gruwelijk tekeergaat: buiten de geloofsgemeenschap zijn er nog veel meer hardhandige kerels, die sadistische seks eisen of vrouwen alleen als handelswaar zien.

Het uniform drukkende karakter van de film getuigt van lef bij de maker. Wie na acht jaar absentie terugkeert met een donderpreek van dit kaliber is er bepaald niet op uit alle gezindten te behagen.

Het logenstraft de veronderstelling dat een uitgesproken cinefiele filmmaker per definitie een behaagzieke zendeling is, die een verguisd of zieltogend genre voor een breed publiek toegankelijk wil maken.

Tarantino doet dat met gevatte dialogen, ironie en een omgevallen platenkast vol toffe muziek. Koolhoven is ook een vurig pleitbezorger voor de western van Italiaanse makelij, maar zijn loodzware bijdrage aan het genre doet slechts incidenteel aan het werk van grootmeester Sergio Leone denken.

Frank's Inferno
Er zit een wrang-komische toiletscène voor twee kerels in Brimstone, die in een kolderieke Italiaanse western niet had misstaan. Maar bij Koolhoven wordt de komische werking goeddeels tenietgedaan door de verontrustende aanwezigheid van een minderjarige getuige. Gelachen wordt er nauwelijks in de film, behalve door beschonken hoeren en klanten in de bar van Frank's Inferno. Zelfs het bordeel in Brimstone heeft een Bijbelse connotatie.

Dankzij een over de hele linie uitstekend acteursensemble en de topprestaties van de Nederlandse filmploeg maakt Koolhovens western grote indruk. Pearce en Dakota Fanning zijn sterk in de hoofdrollen en Carice van Houten valt op in een ingetogen bijrol, die in het grote geheel veel gewicht in de schaal legt.

Brimstone overtuigt, tot er in het zicht van de eindstreep iets merkwaardigs gebeurd. Na de feitelijke ontknoping, die emotioneel en in de vorm beslist overtuigt, volgt er een lange epiloog die nodeloos verwarrend is. Het kan een poging zijn om het publiek opgewekt naar huis te sturen. Maar dat is een heilloze onderneming, na de monumentaal uitgesponnen narigheid die er aan vooraf gaat.

Lees ook het interview met Brimstone regisseur Martin Koolhoven: 'Ik heb een ziekelijke behoefte mijn mening te geven' [+]

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden