Plus

Brievenboek toont decennialange vriendschap Koch en Reisel

De Amsterdamse auteurs Wanda Reisel en Herman Koch schreven elkaar jarenlang brieven. In het brievenboek Of Heb Ik Het Verzonnen? proberen ze hun gedeelde verleden te duiden. 'We waren verwend.'

Herman Koch en Wanda Reisel kennen elkaar van het Spinoza Lyceum Beeld Linda Stulic
Herman Koch en Wanda Reisel kennen elkaar van het Spinoza LyceumBeeld Linda Stulic

Een redacteur van uitgeverij Das Mag komt in bar Louie Louie in Amsterdam-Oost de eerste exemplaren van het zeer geestige Of heb ik het verzonnen? aanbieden. Wanda Reisel (62) en Herman Koch (64) reageren verheugd. Het brievenboek is een terugblik op hun gedeelde verleden. En wat daarvan waar is.

Herman Koch: "Er was aanvankelijk geen plan voor een boek. We zijn in 2011 een correspondentie begonnen om eens te kijken wat we nog van ons gemeenschappelijk verleden wisten. We kennen elkaar van het Spinoza Lyceum toen ik zeventien was en Wanda vijftien. Sindsdien zijn we bevriend gebleven."

Wanda Reisel: "We hebben op een gegeven moment ook onze correspondentie uit de jaren tachtig teruggevonden. Toen Herman in Barcelona woonde en we beiden aan onze eerste roman bezig waren. Ik aan Het Blauwe Uur, hij aan Red Ons Maria Montanelli. Ik herken mezelf nog heel goed in die brieven."

'Die en die'
Koch: "Met die brieven erbij laat je een beeld zien van de jaren zeventig en tachtig, en de ontwikkeling van een vriendschap tot nu toe."

Reisel: "We hebben ook de leeftijd om terug te gaan kijken. Vooral op wat we het Zeelandclubje noemden. Een intensieve periode op de middelbare school, met nog vijf, zes anderen, met wie we geregeld naar een huisje in Zeeuws-Vlaanderen gingen."

Koch: "Die briefwisseling die we in 2011 begonnen was ook bedoeld om elkaar aan te vullen in de herinnering. We zijn gewoon begonnen met: volgens mij ging het zo. We waren daar en daar, met die en die. Maar klopt dat wel?"

Reisel: "Zo begint het boek ook. Met de zin: 'Ik zie het zo:'. Met een tocht naar dat huisje in Zeeland en een boekverscheuring, en dat ik me dat anders herinner dan Herman. En met een referentie naar Julian Barnes' roman The Sense of an Ending dat daar ook over gaat. Iemand denkt een belangrijke rol te hebben gespeeld, maar dat is achteraf absoluut niet het geval. Dus: wat is echt en wat heb je verdrongen? Of wat heb je verzonnen? Of blijkt die periode een romantische illusie? Wat heel teleurstellend zou zijn."

Koch: "Die vraag komt in het boek vaak voor. Ging het zo en zo, of heb ik het verzonnen?"

Che Guevara
Reisel: "Toen hadden we een Titaantjes-achtig gevoel: we gaan het nu heel anders aanpakken. Maar wel met veel ironie en humor."

Koch: "Politiek was niet zo erg van belang meer, ik had mijn intolerante, maoïstische periode al gehad."

Reisel: "Al reflecteren we daar wel op. Je was vanzelfsprekend links en je had Che Guevara aan de muur hangen, maar of we er echt iets van af wisten was helemaal de vraag. Het hoorde bij de rebellie die heel vanzelfsprekend was."

Herman Koch (1953) brak door met de bestseller Het Diner (2009). Hij schreef in 2017 het boekenweekgeschenk. Zijn laatste roman is De Greppel (2016).

Koch: "We zochten het meer in andere dingen. Als we in Zeeland waren spraken we af dat er absoluut geen kranten gelezen zouden worden. Het nieuws werd buiten gehouden. We hadden ook geen muziek van buitenaf mee, geen lp's of cassettebandjes. Alleen een bandrecorder waar we zelfgemaakte muziek mee opnamen. En we maakten een wandeling naar het strand van vier uur en spraken af dat we gedurende die vier uur geen woord zouden zeggen."

Reisel: "Een groepje met licht sektarische trekjes. Maar dat is iets waar we nu pas, terugkijkend, achter zijn gekomen. We vragen ons ook af bij wie dat vandaan kwam. Niet bij mij, ik was nogal sceptisch en nuchter."

Koch: "Er werden ook opmerkingen gemaakt over iemand die een kruiswoordpuzzelboek had meegenomen. Dat vonden we idioot."

Reisel: "Burgerlijk. Maar het was een heel zorgeloze tijd. Optimistisch ook. Alle ellende was ver van ons. Het Midden-Oosten, Vietnam. Daar kon je wel je idealisme op loslaten, maar het was een makkelijk soort idealisme. Gratuit. Ook een eyeopener voor mij."

Eindeloos ouwehoeren
Koch: "We waren ook wel een beetje verwend, de meesten van ons kwamen uit Amsterdam-Zuid. Het echte gepieker ging over privédingen. Welk meisje vindt mij leuk? Wij waren een gemengd groepje, dat vonden we wel bijzonder. Maar er gebeurde niets, de eerste morning-afterpil is van veel later. We waren ook geen blowers en zopen ons ook niet helemaal lam."

Reisel: "Echte hippies waren we ook niet. Er kwam veel ironie en grappenmakerij bij kijken. Herman was een gangmaker. Het ging er meer om je eigen regels te maken. Dat was een kenmerk. Niets van de heersende orde overnemen."

Koch: "Eindeloos ouwehoeren, dat deden we ook. Dat werd dan opgenomen. Daar moet iemand van dat groepje nog banden van hebben. Misschien ga je je daar wel voor schamen."

Wanda Reisel (1955) schrijft romans en toneel. In 2008 kreeg ze de Anna Bijns-prijs voor haar roman Witte Liefde (2004). Haar laatste roman is Liefde Tussen 5 en 7 (2015).

Reisel: "Sommigen van ons interesseerden zich voor het spiritisme. Tot mijn verbazing Herman ook..."

Koch: "Ik las Waren de Goden Kosmonauten en De Dageraad der Magiërs. Van die zweverige dingen.

Sceptisch
Reisel: "Dat was heel erg van die tijd. Maar we waren eigenlijk gewoon tegen de consumptiemaatschappij. En: we gaan niet doen wat onze ouders hebben gedaan. We gaan niet zomaar een baantje nemen, dat gevoel heerste sterk."

Koch: "We zijn door die nieuwe correspondentie veel meer over elkaar te weten gekomen."

Reisel: "Ik was geneigd over die periode iets sceptischer te denken, maar Herman heeft er toch verdieping in aangebracht waardoor ik het ging herwaarderen. Bijvoorbeeld door te typeren dat we allemaal nogal zachtaardig waren, geen moeilijke en lastige karakters, of macho's. Dat vond ik een mooi nieuw inzicht. Dat we in die tijd een bijzondere vorm van saamhorigheid hadden."

Koch: "En Wanda heeft toch bepaalde dingen gezien die ik me niet heb gerealiseerd. Dat ik met mijn grappige kant mensen ook wel in een hoek kon duwen."

Reisel: "Hij was nogal scherp en kon alles en iedereen belachelijk maken, je was een beetje op je hoede bij Herman. Met hem kon je niet zo heel snel iets heel persoonlijks krijgen. In de jaren tachtig is dat juist heel erg veranderd."

Koch: "Door die duik in die ander fase heeft onze vriendschap zich ook verdiept."

Reisel: "We zijn na vijftig jaar vriendschap diepgaander dan ooit in gesprek geraakt. We blijken voor elkaar bij nader inzien een soort ­minibiografie te hebben geschreven."

Herman Koch en Wanda Reisel: Of Heb Ik Het Verzonnen? Das Mag, 322 blz, €21,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden