BRAAF: de happening is voorbij

Bellen in de trein: voor velen een bron van irritatie. Foto ANP

Wordt Amsterdam braver? Het Parool zoekt het uit. Vandaag de laatste aflevering: een cultuurpsycholoog en een socioloog over de openbare ruimte en zichzelf. 'Terug naar een normale omgang.'

De huiskamer van Herman Vuijsje is twee stappen verwijderd van de Nieuwmarkt, alleen dat al maakt hem tot een expert op het terrein van veranderde braafheid. Aan tafel bij de socioloog en publicist zit ook zijn vriend Jos van der Lans, ex-senator van GroenLinks. Samen hebben ze enkele boeken op hun naam staan. Vuijsje (64) meent dat hij altijd een nette sociaal-democraat is geweest en gebleven, Van der Lans (56) heeft een wat grotere slinger gemaakt.

Is Amsterdam braver geworden?

Van der Lans: ''Het is de herovering van een terrein dat twee decennia is verwaarloosd. De openbare ruimte, het gedoogbeleid, noem maar op, we zijn nu in een tegenoffensief gegaan. Maar is het een gevolg van overheidsinterventie of een psychische omslag bij de mensen zelf?''

Vuijsje: ''Het is de laatste fase van een beschavingsoffensief. Bij mij in de straat houden buren een buurtschouw, ze markeren vuile plekken, de mensen zijn zelf bezig met hun buurt. Nu er ijs op de gracht ligt, kun je zien wat mensen in het water gooien, nou dat valt reuze mee. Dat doe je kennelijk niet meer, iets in de gracht gooien.''

VdL: ''Maar diezelfde mensen staan wel keihard te bellen in de trein.''

V: ''Dat is niet je buurt. Toeristen en Tukkers misdragen zich hier, omdat het voor hen een anonieme ruimte is. Het zijn mensen zonder binding. Die spreek ik wel eens aan, maar ik ga niet iemand aanspreken omdat hij zonder licht rijdt, daar heeft de buurt geen last van. Maar ik zie wel een algemene verbravingstrend in Nederland, ja.''

VdL: ''Een hoopvol teken?''

V: ''Ik zie mensen bij het in- en uitstappen van de trein weer ruimte maken, mensen houden veel meer rechts op de roltrappen. We keren terug naar normaal menselijk gedrag, naar normale omgangsvormen. We hebben de gekte van de ?jaren zestig en zeventig, waarin we vergeten waren dat er controle moest zijn, achter ons gelaten. Dat is mijn stokpaardje natuurlijk.''

VdL: ''Nou, de je-eigen-gang-gaan-cultuur is zeker niet weg. Mensen die in vergaderingen, hoogleraren ook hoor, druk in de weer zijn met hun telefoon, dat is toch onfatsoen. Ik reis eerste klas in de trein; met name vrouwen houden daar voluit kantoor, dat is niks verbeterd.''

V: ''Als je er nu wat van zegt, stoppen mensen er eerder mee. Vroeger was het: wat mot je?''

VdL: ''Het moet eerst uit de hand lopen voordat het besef ontstaat dat er behoefte is aan een nieuwe omgangscultuur.''

V: ''In de zekerheid dat big brother achter je staat.''

VdL: ''Het fatsoeneren van de Wallen, waar ik een groot voorstander van ben, is alleen maar te doen als de overheid die wil heeft en de portemonnee trekt.''

V: ''De gewelddadige vrouwenhandel van die twee Turkse broers, dat wist iedereen allang. Je kon er niks aan doen, want we waren niet voor vertrutting enzo. Maar het was een conspiracy of silence, ook als gevolg van bedreiging. Lodewijk ?Asscher is mijn held, misschien ga ik weer PvdA stemmen.''

VdL: ''Je bent echt niet meer welkom. Maar inderdaad, de overheid zoekt bedreigde groepen weer op, dat zie je op veel terreinen. Je kunt eigen verantwoordelijkheid lang serieus nemen, maar dan loopt de rekening hoog op.''

Minder hondenpoep op straat en een groot offensief op de Wallen, hebben die ontwikkelingen met elkaar te maken?

V: ''Als de openbare ruimte beter wordt, gaan mensen zich beter gedragen, daar zie ik wel een overeenkomst. Als ergens een berg vuil ligt, gooi ik het mijne erbij. Ik woon hier dertig jaar, het is hier oorlogsgebied geweest hoor. En kijk naar de Zeedijk, wat een andere vormgeving van de openbare ruimte vermag! Al denk ik ook wel eens dat Iping doorsloeg met haar regeltjes. Kun je dan je mankracht niet beter benutten voor de echte criminaliteit?''

Ze zijn het er, zelf babyboomers, over eens dat de geest van de jaren zestig en zeventig veel te lang heeft kunnen naijlen.

VdL: ''Het werd heel lang als een ?bevrijding gezien, terwijl het een tussenperiode was, van één generatie.''

V: ''Daar horen wij bij. We hebben veel gefeest en er is ook veel misgegaan.''

VdL: ''Dat hele gedogen is voortgekomen uit de idee dat repressie verboden was. Op de Zeedijk was de hulpverlening aan junks dominant, het werd niet gezien als een kwaad dat bestreden moest worden. Overlast was helemaal geen issue, het moest kunnen, want iedereen had recht op een plekje onder de zon. En dat was niet links of rechts hoor, ook Ed Nijpels was altijd graag zichzelf.''

V: ''Er was een natiebrede beduchtheid om in te grijpen.''

VdL: ''Dat nu de rechten en plichten, de normen en waarden terugkeren is een aanwijzing dat de happening voorbij is.''

V: ''Al wil ik wel even kwijt dat de term 'braaf' iets laatdunkends heeft. In de jaren vijftig, toen waren de burgers braaf. Daar keren we niet naar terug - de mensen worden individualistischer, minder gelovig - maar het ging een beetje te hard.''

Vuijsje ziet meer mensen vegen als het gesneeuwd heeft. ''In Duitsland zijn alle stoepen sneeuwvrij, maar in mijn buurtje is dat ook sterk toegenomen hoor, ik denk dat wel veertig procent geveegd is.''

VdL: ''Ik heb niet zo'n schuiver.''

V: ''De beduchtheid om een brave hendrik te zijn, wordt wel wat minder. Ben je een uitslover als je je inzet voor het openbaar aanzicht of iemand aanspreekt op slecht gedrag? Het begint met afkeurende blikken, dat is vaak al heel wat.''

VdL: Ik spreek mensen wel aan, maar niet onder alle omstandigheden. Zou misschien toegenomen ergernis een hefboom voor toegenomen braafheid kunnen zijn?''

V: ''De mensen zijn lichtgeraakter. En de kans dat je een fysieke reactie krijgt is ook wel toegenomen. Een kleine minderheid is van God los.''

VdL: ''Antilliaanse en Marokkaanse jongerengroepen, daartegen houden we onze mond. Daar is nog weinig vooruitgang.''

V: ''Ik denk wel dat de komst van grote groepen allochtonen heeft bijgedragen aan een zekere Verelen?dung, en dus heeft bijgedragen aan wat jullie de Nieuwe Braafheid noemen, als reactie. De gedachte dat ook de autochtoon in de richting van gemiddeld acceptabel gedrag moest worden gedreven, was anders niet zo sterk geweest.''

Gevraagd naar hun eigen ergernissen komt Vuijsje met nieuwe no-go-area's - een vriendin van hem durft 's nachts niet rond CS te lopen - en met winkeliers die geen bescherming krijgen tegen gewelddadige overvallen.

Van der Lans zet z'n bellers op één, gevolgd door de behandeling die je (niet) krijgt van publieke diensten en de antivertrutters, die ongeacht het onderwerp altijd roepen ''Ja, maar dat hoort bij Amsterdam''.

VdL: ''Neem al die rottigheid op de Wallen. Er zijn mensen die menen dat de stad wordt aangeharkt tot een fatsoensveldje. Ik ben van GroenLinks, maar de helft van mijn partij ziet dat zo.''

V: ''Dat snap ik oprecht niet. Heb je dan je ogen dicht? Het is eerder verbazend dat het zo lang heeft geduurd voordat het stadsbestuur zich heeft vermand.''

VdL: ''Het is nog geen gelopen race hoor.''

V: ''Neem het preventief fouilleren. Er moest eerst een zware overval gepleegd worden voordat ze het in de Jan van Galenstraat ook mochten doen. Fuck off, waarom niet meteen in de hele stad? Als het mij overkomt, vind ik het alleen maar geruststellend, ze doen wat. Als je in een vliegtuig stapt, heb je er toch ook geen bezwaar tegen? Het gaat in beide gevallen om je eigen veiligheid.''

VdL: ''Het zijn discussies met het verleden. We waren in onze jeugd tegen elke vorm van autoriteit. Dat was te kort door de bocht, een fatsoenlijke samenleving kan niet zonder een aanwezige, sturende overheid.''

V: ''Ik ben meer van law and order, altijd geweest. Het geluk van een sociaaldemocratische opvoeding. Mijn idee van een verantwoorde overheidsaanwezigheid is altijd gelijk gebleven.'' (ALBERT DE LANGE)

Wordt Amsterdam braver? Wat vindt u? Reager per email.
Meer over de serie Braaf
.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden