Plus

Bouwvakkers stuiten op muurschildering in Tropeninstituut

Verrassing! Bij een verbouwing in het Tropeninstituut kwamen drie schilderingen van Hendrik Paulides (1892-1967) tevoorschijn. Zijn werk zat verstopt achter een muur van het oude restaurant.

Hendrik Paulides maakte in 1950 zijn muurschilderingen voor het restaurant van het Tropeninstituut. Beeld Carly Wollaert

Ze waren min of meer vergeten, de drie muurschilderingen die Hendrik Paulides in 1950 maakte voor het toenmalige restaurant De Kuil van het Koninklijk Instituut voor de Tropen, in die jaren nog het Indisch Instituut geheten. Het restaurant ging dicht, de zaal werd mettertijd een opslag voor boeken en de schilderingen verdwenen achter een nieuwe wand en uit het geheugen.

Tot vorige maand enkele bouwvakkers verbaasd kwamen vertellen dat ze bij de werkzaamheden in de zaal - gelegen onder de grote marmeren hal van het instituut - iets merkwaardigs waren tegengekomen. Het werk werd stilgelegd en een duik in de archieven leerde dat het hier ging om de muurschilderingen van dezelfde Hendrik Paulides van wie in de hal van het instituut nog een drieluik uit 1938 te zien is en een schildering in het trappenhuis.

Indonesische sagen
In het restaurant maakte Paulides verhalende schilderingen die waren geïnspireerd op oude Indonesische sagen. De in 1892 in Utrecht geboren kunstenaar had de liefde voor de decoratieve kunst opgedaan tijdens zijn studie aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunst. Daar had hij les gekregen van Antoon Derkinderen, die zelf onder meer de Beurs van Berlage onder handen had genomen.

Indië was het grote thema van Paulides, die in 1922 zijn eerste reis naar Nederlands-Indië had gemaakt en later nog eens Java en Bali zou bezoeken. Hij maakte enkele grote stukken voor wereldtentoonstellingen en kreeg in 1938 de opdracht de hal van het toenmalige Koloniaal Instituut met zijn werk op te sieren. Dat werden de Javaanse danseressen en de Balinese badende vrouwen die nu nog steeds te zien zijn.

Beierse bierkelder
In 1950 kwam de opdracht om de wand in het nieuwe restaurant te beschilderen. Daar was grote behoefte aan, want tijdens de oorlog was de ruimte door de Grüne Polizei omgevormd tot een Beierse bierkelder waar de manschappen zich na werktijd konden ontspannen. Die nare smaak diende onder meer met ingetogen kunst aan de muur te worden weggespoeld.

In een bericht in deze krant schreef een kunstredacteur na de oplevering over het werk dat het niet storend aanwezig was - in zijn ogen de belangrijkste kwaliteit van een muurschildering. Een collega van De Waarheid vond het jammer dat de opdracht niet naar een Indonesische kunstenaar was gegaan.

Beeld Carly Wollaert

Het lauwe enthousiasme hoorde bij de jaren vijftig, zegt kunstkenner Peter Hammann, die twintig jaar geleden ter gelegenheid van een tentoonstelling in de Rotterdamse Kunsthal een monografie over Paulides schreef. "In de kunst zorgde Cobra voor grote opwinding. De lieflijke taferelen in zachte kleuren van Paulides werden toch als wat oubollig beschouwd."

Tussen de kleurige karakters van de nieuwe schilderkunst viel de ingetogen en bescheiden Amsterdammer uit de toon. Maar ook het gedwongen afscheid van Nederlands-Indië speelde volgens Hammann een rol. "De kater was groot in Nederland. Men wilde van de weeromstuit helemaal niets meer met Indië te maken hebben."

Buizen door de schildering
De laatste jaren is er internationaal grote belangstelling voor de Nederlandse en Vlaamse schilders die zich begin vorige eeuw lieten inspireren door de Indische cultuur. "De nouveau riche in Indonesië betaalt astronomische bedragen voor de werken van bijvoorbeeld Willem Hofker. Het is jammer dat Paulides zo weinig heeft gemaakt. Hij had een baan als docent, en deed het schilderen er een beetje naast."

Dat maakt de ontdekking in het Tropeninstituut extra bijzonder. Het is jammer dat bij een vorige verbouwing een aantal buizen en leidingen door een van de schilderingen heen zijn aangelegd, maar nu is het plan om zo veel mogelijk werken te restaureren en op foto vast te leggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.