Plus

Bouwt Amsterdam liever de lucht in, ook als het niet nodig is?

Met een ongevraagd, alternatief plan voor de hoogbouw in de Sluisbuurt zwengelt architect Sjoerd Soeters de discussie aan: wat voor stad wil Amsterdam bouwen?

Gemeente moet keuze maken tussen metropolitaan en intiem Beeld -

Het idee kwam van de Zweedse projectontwikkelaar Lars-Erik Magnusson. Bij Sloterdijk wilde hij een wolkenkrabber van 285 meter hoog bouwen.

Het was 1990 en het startsein van een jarenlange discussie over wat al snel de 'Larmagtoren' ging heten. Onder aanvoering van de stadsbeschermers en de milieubeweging kwam de halve stad in opstand. Na zeven jaar strijd werd de bouw van de toren - in loop van het proces ingekort tot 210 meter - alsnog afgeblazen.

Vijfentwintig jaar later heeft Amsterdam geen hoogtevrees meer. Bij de Zuidas, Overhoeks, Amstelkwartier en de Houthavens ontstaan de komende jaren nog meer 'hoogbouwaccenten', zoals het in de strategievisies, stedenbouwkundige concepten en bestemmingsplannen wordt genoemd.

Daarbij gaat het vooral om woningbouw op hoogte, geen kantoren. Zo wordt eind dit jaar de 100 meter hoge Amstel Tower, opgeleverd, met 192 tweekamerappartementen.

Over al deze hoogbouw is in de gemeenteraad opvallend weinig discussie. In september vorig jaar werd er zelfs een breed gesteunde motie ingediend door D66, GroenLinks en SP waarin het stadsbestuur wordt opgeroepen 'actief werk te maken van meer hoogbouw'.

Amsterdam groeit snel, jaarlijks moeten er minstens 5000 nieuwe woningen worden gebouwd en de ruimte is beperkt. Liever bouwen in de lucht dan in het groen, zo was de gedachte.

De raad werd op zijn wenken bediend, want een paar maanden later werden de plannen voor een hoogbouwwijk gepresenteerd: de Sluisbuurt, op de kop van het Zeeburgereiland.

Waar Cornelis van Eesteren studiereizen maakte naar ruim opgezette wijken in Stockholm en Kopenhagen, zijn de huidige stadsontwerpers van de gemeente inspiratie gaan opdoen in Vancouver, Chicago en Toronto. Het resultaat is een wijk die bestaat uit een ensemble van 28 smalle, maar vrij hoge woontorens tot 143 meter - acht meter hoger dan de Rembrandttoren.

Lange lijst met nadelen
In het 146 pagina tellende stedenbouwkundig plan voor de Sluisbuurt lijkt de hoogbouw het enige mogelijke antwoord op de huidige druk op de woningmarkt te zijn. De stad moet wel de hoogte in. Alleen: dat is niet zo.

Met een ongevraagd, alternatief plan toont architect Sjoerd Soeters aan dat hetzelfde aantal woningen mogelijk is met een klassiekere stadswijk met gesloten bouwblokken (zie onderaan artikel). Hoogbouw is geen noodzaak, maar een keuze. Een keuze die in het plan van de gemeente niet helder wordt onderbouwd.

Dat terwijl de lijst met mogelijke nadelen van hoogbouw fors is. De torens zullen in grote delen van de stad te zien zijn. Vooral voor de grachtengordel - Unesco-werelderfgoed - en landelijk Noord is dat problematisch. Hoogbouw is inefficiënt en duur, zowel de bouw als het onderhoud. Het zal dus lastig zijn betaalbare woningen te creëren.

Bovendien is het in strijd met eerder uitgestippeld beleid van de gemeente, vijf jaar geleden na veel discussie vastgelegd in een hoogbouwvisie en een structuurvisie. Daarbij heeft Amsterdam weinig ervaring met hoogbouw; het kan ook verkeerd uitpakken en het resultaat zal dan pijnlijk zichtbaar zijn.

Het zijn bezwaren die allemaal in de meer dan 300 ingediende zienswijzen staan. In de antwoorden, die binnenkort volgen, zullen praktische oplossingen staan. Wethouder Eric van der Burg heeft al laten weten dat de ingetekende torens zo gedraaid kunnen worden dat ze de zichtlijnen vanuit de grachtengordel niet verstoren. Bij de aanbesteding kan worden geregeld dat 30 procent sociale huur wordt en een minstens zo'n groot deel middelbare huur betreft.

De torens moeten nog worden ontworpen en zullen moeten voldoen aan hoge kwaliteitseisen. En of het in orde is dat er wordt gebroken met eerder beleid, zal aan de gemeenteraad worden voorgelegd.

Ruimte voor parken en water
Dan blijft nog steeds de vraag: waarom zou je überhaupt voor hoogbouw kiezen? Met zijn alternatieve plan zwengelt Soeters die discussie alsnog aan. In een reactie liet Van der Burg onlangs al weten dat hij 'fan is van het werk van Soeters' maar dat het hem 'geen goed idee lijkt als de hele stad op Holland Park gaat lijken'.

Met de Sluisbuurt voegt Amsterdam namelijk een heel ander soort wonen aan de stad toe. Neem het Westerdok: dat heeft ook een hoge dichtheid, maar vrij weinig openbare ruimte met stedelijke levendigheid.

Het is de bedoeling dat de dichtheid in de torens in de Sluisbuurt wordt gecompenseerd met groots opgezette openbare ruimte, zoals parken en water. En er is geen andere plek binnen de stadsgrenzen waar dat goed kan. Het is hier of nergens.

Sluisbuurt Beeld Jorris Verboon

Ook met de Sluisbuurt zal Amsterdam niet snel een Manhattan of [vul willekeurige wereldstad in] aan het IJ worden. Die richting had de stad decennia geleden moeten inslaan. Dat is niet gebeurd: er zijn nog steeds minder inwoners dan in 1959. En vanwege de groei van Schiphol geldt voor Amsterdam inmiddels een hoogtebeperking van 146 meter. Echte wolkenkrabbers, zoals het plan voor de Larmagtoren uit 1990, zijn niet meer mogelijk.

En over die toren gesproken: dat die nooit gebouwd is, had niet direct te maken met de grote weerstand die ontstond. De gemeenteraad was akkoord, de provincie ook. Het was uiteindelijk de projectontwikkelaar die het plan niet doorzette, uit angst dat de vierkante meters niet verhuurd zouden worden.

Toch heeft het idee zijn uitwerking op de stad gehad. Het proces rond de Larmagtoren maakte de weg vrij voor andere kantoortorens. Zo is het ook met de Sluisbuurt: de keuze voor wat Amsterdam daar wil gaan bouwen, is van invloed op hoe de rest van de stad zich gaat ontwikkelen. Ook als de torens niet worden gebouwd.

Sjoerd Soeters presenteert zijn plannen dinsdag bij het Debat Hoogbouw II in de Tolhuistuin, IJpromenade 2. Kaarten à 5 euro via arcam.nl

Plan-Hamfelt Beeld -

Plan-Hamfelt: 5500 woningen

De gemeente wil in de Sluisbuurt 5500 woningen in een hoogbouwwijk. Er moeten 28 torens komen, waarvan er vijf hoger dan honderd meter. Op het maaiveld komt veel openbare ruimte, met een paar grote parken en veel plantsoenen.

"Amsterdam is growing up," zegt architect Burton Hamfelt, die door de gemeente is aangetrokken als extern ontwerper bij de ontwikkeling van de Sluisbuurt. "Tot en met de jaren zeventig groeide en veranderde Amsterdam door de uitbreiding van de stad naar buiten. Vervolgens groeide de stad naar binnen door inbreiding. Om de stad nog beter te kunnen benutten volgt nu opbreiding van de stad naar boven."

Hoogbouw is volgens Hamfelt een goede manier om een hoge dichtheid te bereiken, met het voordeel dat er juist meer ruimte ontstaat. "De stad krijgt een nieuwe openbare metropolitaanse plek waar iedereen welkom is om van de indrukwekkende zonsondergang te kunnen genieten. De hoogte maakt ruimte voor bijvoorbeeld parken, water in de openbare ruimte en voorzieningen. In een wijk met een hoge dichtheid."

Bovendien spreekt het 'hoogstedelijk wonen' in de Sluisbuurt veel mensen aan, aldus Hamfelt. "Er worden verschillende hoogten van hoog- en laagbouw toegepast, in plaats van overal zes tot acht verdiepingen te maken. Hierdoor kan een meerderheid van de bewoners van de unieke kwaliteiten van de locatie genieten. Het uitzicht natuurlijk, maar ook de natuur, daglicht en de frisse lucht. Dus niet alleen de lucky few die aan de zonnige kade langs het IJ mogen wonen. "

Dat hoog- en laagbouw samengaan, moet de kwaliteit van de Sluisbuurt worden. Hamfelt: "Op straatniveau is er levendigheid en geldt de menselijke maat. Tegelijkertijd biedt de Sluisbuurt de metropolitaanse uitzichten. Misschien dat de stad met deze combinatie een nieuwe traditie kan ontwikkelen. Amsterdam als 's werelds eerste tiny big city."

Plan-Soeters Beeld -

Plan-Soeters: óók 5500 woningen

Dit is het alternatieve plan van Sjoerd Soeters voor de Sluisbuurt: ook 5500 woningen, maar dan gebouwd in dichte bouwblokken van zes of zeven lagen. De openbare ruimte is intiemer en alleen aan de rand worden de gebouwen iets hoger, tot vijftig meter.

Om aan te tonen dat het argument onzin is dat hoogbouw nodig is vanwege woningnood, heeft architect Sjoerd Soeters maar zijn eigen plan gemaakt. "Ik heb mijn modellen voor Java-eiland, Sydhavn in Kopenhagen en Holland Park in Diemen gebruikt om een nieuw plan te maken voor de Sluisbuurt. Het is snel en economisch te bouwen en hiermee kom ik op mijn sloffen aan die 5500 woningen. En dan heb je niet de nadelen van hoogbouw."

Al sinds de plannen voor de Sluisbuurt eind vorig jaar bekend werden, maakt Soeters zich boos over de geplande torens, die hij een vorm van 'architectengeilheid' noemt. "Kijk hoever ik kan plassen! Hoogbouw is inefficiënt en kostbaar. Terwijl de stad behoefte heeft aan betaalbare woningen in leefbare wijken. Hoogbouw leidt tot een gesegregeerde wijk. Bovenin wonen mensen met geld, beneden woont de rest in de schaduw en windhinder."

Het plan van de gemeente staat volgens hem vol met verkeerde uitgangspunten. Van dure parkeergarages onder de grond die in de toekomst nutteloos te zijn en ruime boulevards die nergens op uitkomen tot een grote overschatting van de stedelijke levendigheid die je kan creëren.

"Het aantal inwoners is goed voor anderhalve supermarkt! En voor de mensen die graag in een appartement met uitzicht willen wonen, hoef je echt niet hoger dan vijftig meter de bouwen."

Soeters pleit voor een nieuwe wijk in de traditie van de Hollandse stad, met veel laagbouw, smallere straten en intieme pleinen. "Ik doe een oproep aan de gemeenteraadsleden om hier nog eens een keer heel fundamenteel over na te denken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden