Plus

Bouwinfarct: vraag is groot, maar aanbod is vastgelopen

Juist nu Amsterdam meer woningen wil bouwen dan ooit, dreigt een bouwinfarct. Waar komen de problemen vandaan?

Braakliggend bouwterrein in Amsterdam-Noord, waar 600 woningen zouden komen Beeld Mats van Soolingen

1. Bouwinfarct
In Scheveningen moeten woningkopers maanden langer wachten op hun nieuwbouw­woning, omdat de aannemer de oplevering voor zich uit moet schuiven. Tilburg moest vorige maand de stekker uit de aanbesteding van zijn stadskantoor halen, omdat er geen interesse was om het voor de aanbevolen 38 miljoen uit te voeren. In Arnhem loopt de verbouwing van Museum Arnhem spaak doordat niemand wil inschrijven.

En Leeuwarden moet het nog even zonder nieuwe bioscoop doen. De ontwikkelaar die voor Pathé al aan de slag was, wil meer geld dan afgesproken, omdat het geen onderaannemers kan vinden die binnen de gehoopte prijs willen werken.

Amsterdam scheerde al langs de rand toen de cruciale aanbesteding van het nieuwe onder­komen van Europees medicijnagentschap EMA bijna faalde omdat na het afhaken van het Duitse Züblin, dat de financiering niet binnen het krappe tijdschema rond kreeg, er nog maar één aannemer overbleef.

Nu komt de bouw van 600 woningen in Amsterdam-Noord niet van de grond omdat de bouwkosten inmiddels de in 2016 afgesproken aanbestedingssom overschrijden.

Grote bouwconcerns als Volker Wessels en ­Dura Vermeer waarschuwen nu voor een aanstaande bouwinfarct omdat overheden maar blijven aanbesteden, zonder rekening te houden met sterk gestegen kosten.

2. 40-40-20
Amsterdam heeft stevig ingegrepen in de huizenmarkt om meer middeldure woningen te realiseren, opdat leraren en verplegers ook een plekje kunnen vinden. Van alle nieuwbouw moet 40 procent bestaan uit sociale huurwoningen, 40 procent uit middeldure huur en koop en dan is 20 procent voor de vrije markt.

Projectontwikkelaars moeten de midden­huren 25 jaar lang betaalbaar houden, in ruil voor een korting op de grondprijs.

Deze regels, vorig jaar ingevoerd, zijn 'weinig effectief', waarschuwen projectontwikkelaars en beleggers. "Het is in Amsterdam niet rendabel om woningprojecten te realiseren," zegt Frank van Blokland, directeur van de Vereniging van Institutionele Beleggers in Vastgoed (IVBN), namens beleggers, die de woningbouw moeten financieren.

Doordat huren begrensd zijn, kunnen ze minder rendement maken. De kortingen op de grond zijn te laag om dit te compenseren. Volgens Van Blokland zijn in Amsterdam hierdoor 'grote projecten met honderden woningen niet doorgegaan en ook kleinere projecten zijn gesneuveld'.

Wethouder Laurens Ivens kent de klachten over te dure bouwgrond. Volgens hem lopen er nu drie aanbestedingen voor projecten met middeldure woningen en staan ontwikkelaars nog in de rij. Als toch blijkt dat de grondprijs te hoog is, grijpt hij in. "We hebben inderdaad zware maatregelen genomen. Die evalueren we voortdurend. Maar als we niets hadden gedaan, zouden in Amsterdam alleen maar dure woningen worden gebouwd."

3. Werk
Tijdens de crisis zijn 60.000 banen in de bouw verdwenen. Nog eens 60.000 bouwvakkers gingen met pensioen of werden arbeidsongeschikt, terwijl in dezelfde periode in totaal 35.000 nieuwkomers instroomden. De personeels­tekorten zijn het hoogst in de woningbouw.

120.000
Tijdens de crisis zijn 120.000 banen in de bouw verdwenen; 60.000 na ontslag, 60.000 door pensioen of arbeidsongeschiktheid.

33
Wachttijden voor bouwmateriaal zijn opgelopen tot 33 weken. Voor heipalen is de levertijd nu 5 maanden.

87%
Veel bouwvakkers die tijdens de crisis aan de kant werden gezet, zijn voor zichzelf begonnen. 87 procent van de metselaars is nu zelfstandig.

En schot zit er niet in. De komende vier jaar komen er volgens onderzoeksinstituut EIB 55.000 arbeidsplaatsen bij in de bouw. Als alle leerlingen die nu een bouwopleiding volgen ook op de steiger komen, dan is nog maar voor 45 procent aan de behoefte aan bouwvakkers voorzien voor de komende vier jaar.

Specialisten laten zich alleen nog maar inhuren. Inmiddels is bijna de helft van het personeel op de bouwplaats zzp'er, veelal voor zichzelf begonnen toen ze in crisistijd aan de kant werden gezet en nu - door de hoofdprijs te vragen - hun revanche halend. Een metselaar in vaste dienst is zelfs nauwelijks nog te vinden - 87 procent is zelfstandig.

Tijdens de crisis riepen aannemers zowel projectontwikkelaars als gemeenten op de bouw aan de gang te houden, om te voorkomen dat aannemers zouden omvallen, of er te veel bouwvakkers zouden verdwijnen. De oproep was goeddeels tevergeefs. Zo hield onder meer de gemeente Amsterdam onverkort vast aan een bouwstop voor nieuwe kantoren.

4. Heipalen
Er is niet alleen een tekort aan bouwvakkers, ook aan bouwmateriaal. Omdat producenten - van beton tot kozijnen en trappen - tijdens de crisis hun productie hebben teruggeschroefd, kan er nu niet snel genoeg worden voldaan aan de groeiende vraag.

Wachttijden voor bouwmateriaal lopen op tot 33 weken. Overal zijn tekorten en oponthoud. Van betonnen trappen - 10 weken - tot heipalen (5 maanden).
Ook bij nutsbedrijven loopt het aantal opdrachten over de plinten.

Daardoor moesten onder meer in de Houthaven in West de oplevering van nieuwe woningen weken worden uitgesteld, omdat Liander (elektriciteit) of Nuon (stadswarmte) geen mensen genoeg hadden om de aansluitingen te verzorgen. Alliander, dat bouwprojecten op het elektriciteitsnet moet aansluiten, heeft vacatures voor 200 monteurs die het niet kan invullen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden