Bouwbesluit Amsterdam funest voor monumenten

Monumenten in Amsterdam worden onderhouden alsof het nieuwe panden betreft. Zo worden balklagen verstijfd, funderingen in beton gegoten en verdiepingshoogten aangepast. Dat beschadigt de monumenten, maar dit lijkt de gemeente onverschillig te laten.

Wijde Heisteeg 7 Beeld Ton Damen

Dit zegt Walther Schoonenberg, bureausecretaris van de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad. De VVAB vindt dat monumenten onnodig worden vernield. "Het komt vaak voor dat in Amsterdam oude kelders worden vervangen bij funderingherstel, terwijl dat niet nodig is."

Als recent voorbeeld noemt Schoonenberg het monumentale pand op Wijde Heisteeg 7. "Van dat pand wordt zo ongeveer alles gesloopt op de voorgevel na, omdat het gebouw niet voldoet aan de eisen van het Bouwbesluit. De reden is dat het metselwerk niet volgens de hedendaagse normen werd gedaan. Dat is logisch voor een gebouw uit de zeventiende eeuw. Aan die eis voldoet geen enkel historisch pand. Als dat maatgevend zou zijn kunnen alle monumenten wel afgebroken worden."

Aangetast
Wat er achter zit, aldus Schoonenberg, is dat de eigenaren op die plek iets anders willen bouwen. Dan beroept men zich gemakshalve op deze reden, om vervolgens het monument te kunnen slopen. En zo worden veel monumenten aangetast.

Schoonenberg wordt er treurig van: "In de Wijde Heisteeg mag die eigenaar de zeventiende eeuwse achtergevel slopen. Hij wil de balklagen verwijderen om de verdiepingshoogte groter te maken en deze met beton verstevigen. Hij heeft daar toestemming voor gekregen omdat aangetoond kon worden dat de bestaande situatie niet voldoet aan het bouwbesluit. De gemeente wil graag dat alle gebouwen in de stad aan het bouwbesluit voldoen. Maar geen enkel monument kan daar aan voldoen."

Bouwbesluit
Dat is volgens Schoonenberg niet alleen irreëel, het is ook niet nodig. In het bouwbesluit staat immers ook een clausule die eigenaren van monumenten ontheft van de plicht altijd aan het bouwbesluit te voldoen, als monumentale waarde aangetast dreigt te worden. Maar de gemeente Amsterdam slaat volgens hem geen acht op die passage. "Hier wordt bijvoorbeeld overdreven omgegaan met de fundering, die al snel vernieuwd moet worden. Of er moeten stabiliteitsportalen komen, waarbij berekeningen worden gemaakt alsof Amsterdamse monumentale panden vrij staan op de hei, in plaats van ingeklemd tussen de buurpanden."

Als argument stelt de gemeente, aldus Schoonenberg, vaak dat het pand anders instort, maar dat gebeurt volgens hem eigenlijk nooit. Schoonenberg, die in een pand op de Herengracht woont, kan uit eigen ervaring spreken. "De achtergevel rust op een houten onderpui. Die was verrot. Een bouwkundige zei: er moet onmiddellijk een stempel onder, een ijzeren stut. Het kan elk moment instorten. Maar dat gebeurde niet. Krachten vinden toch op een bepaalde manier hun weg. Monumentenkenners zeggen dan: het blijft uit gewoonte overeind. Oude panden storten niet zomaar in. De enige voorbeelden die wij kennen waren bij bouwwerkzaamheden, waarbij dragende muren werden weggehaald of er op een andere manier onoordeelkundig met gebouwen wordt omgegaan."

In Amsterdam worden veel te strenge eisen gesteld aan monumenten, concludeert Schoonenberg. Men legt overdreven eisen op. Burgers worden nodeloos op kosten gejaagd, zegt hij. Men wordt gedwongen hun huis te verkopen.

Herstelprogramma
De gemeente Amsterdam verwijst voor een reactie naar de afdeling Monumenten en Archeologie. Diens woordvoerder, Daniëlle Klinkert verwijst naar de vakmedewerkers en laat Ellen van Kessel, beleidsadviseur, voor commentaar terugbellen. Van Kessel, die de vergaderingen van de in het Amsterdam-overleg betrokken monumentenclubs bijwoont en van de hoed tot de rand weet, zegt niets te melden te hebben en verwijst naar de woordvoerder van de Bestuurscommissie van het stadsdeel Centrum.

De woordvoerder van Boudewijn Oranje, dagelijks bestuurder van de Bestuurscommissie van het stadsdeel centrum, laat weten dat de stad verantwoord omgaat met haar 8000 monumenten. Volgens Oranje zijn er 1500 monumenten die gebreken vertonen aan hun constructie of aan de funderingen. In de jaren negentig bleken veel panden, aldus het stadsdeel, zo verwaarloosd dat een straf behoud- en herstelprogramma nodig was. Dat beleid loopt nog door.

Monumentaal karakter
Volgens Oranje houdt Amsterdam voldoende rekening met het monumentale karakter van de panden in de binnenstad. Hij ontkent daarmee de bewering dat aan monumenten overdreven eisen worden gesteld.

Vincent van Rossem, hoogleraar in ruste en oud-medewerker van Monumenten en Archeologie, bevestigt echter eerder de lezing van Schoonenberg. Volgens hem is vooral het nodeloze funderingsherstel een misstand die al jaren aan de gang is. Van Rossem vindt dat Amsterdam op deze manier bij sommige monumenten kelders laat vernielen. "Je moet alleen funderingen vernieuwen wanneer dat dringend noodzakelijk is."


Walter Schoonenberg van de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad Beeld Ton Damen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden