Plus

Boekhandel L.J. Harri: een clubhuis voor waterratten

De nautische boekwinkel en kaartenspecialist L.J. Harri is sinds 1730 een baken voor zeevarenden. 'Na een zeereis keren klanten altijd bij ons terug om erover te vertellen.'

De nautische winkel L.J Harri (sinds 1730) is specialist in zeekaarten voor beroeps-en pleziervaart. Beeld Tammy van Nerum

Het is een van de drukste punten van de stad. Fietsers trotseren met rinkelende bellen de Prins Hendrikkade. Bussen spuwen dagjesmensen uit. Toeristen verdringen zich op de stoep.

Boven in de Schreierstoren is niets over van die drukte. Binnen de muren heersen de zee, de belofte van avontuur, de romantiek van kompassen, sextanten en gladgestreken zeekaarten. Daar huist L.J. Harri, specialist op het gebied van maritieme boeken, zee- en binnenwaterkaarten, navigatie-instrumenten en nautisch antiek.

Een klein uithangbord volstaat om liefhebbers duidelijk maken waar ze moeten zijn, al weten de meesten dat ­allang. Avonturiers maken in de eeuwenoude verdedigingstoren plannen die de vluchtigheid van alledag ruimschoots overstijgen: een zeilreis over de wereld, een rondje Atlantische Oceaan, de Golden Globe Race zonder navigatie.

Clubhuis
Ze delen het verlangen om oceanen te ­bedwingen, om zich, soms helemaal alleen, over te geven aan de grillen van de elementen. Gebogen over zeekaarten beraden ze zich, bijgestaan door Jan Maat (64), eigenaar van L.J. Harri, en zijn collega Klaas Jan Hoeve (64), die zelf vijf jaar lang de ­wereld rond zeilde. Onder de robuuste, houten balken leerde solozeiler Mark Slats navigeren op de zon en bereidde 'zeilmeisje' Laura Dekker haar omstreden reis voor.

"We zijn een soort clubhuis voor mensen die naar zee willen. Hier praten ze over hun ervaringen, ontstaan vriendschappen. Na een zeereis keren ze altijd bij ons ­terug om erover te vertellen," zegt Klaas Jan Hoeve, die de winkel beheert.

Twee tot drie uur bij L.J. Harri verpozen is niet ongewoon. "Met onze kennis en ervaring helpen we klanten bij de voorbereiding van hun reis en daar nemen we de tijd voor. Het gaat niet alleen om doorgewinterde zeilers, maar ook om mensen die bijvoorbeeld voor het eerst de Waddenzee op willen."

Italiaanse glasblazer
Ooit was L.J. Harri een familiebedrijf. Niet ver van de Schreierstoren vestigde zich in 1730 de Italiaanse glasblazer Leonardo Jiovanni Harri. Hij maakte kompassen, sextanten en andere nautische instrumenten. Trots toont Hoeve een door de Italiaan gemaakt octant, die altijd ­bewaard is gebleven. "Dit is het enige in de winkel dat we niet verkopen."

Een familiebedrijf is het inmiddels al lang niet meer. ­Eigenaar Jan Maat nam de Nautische Handelsmaatschappij L.J. Harri in 1997 over van Radio Holland, een bedrijf in maritieme communicatie en navigatie.

De firma Harri heeft daarnaast nog twee vestigingen in Rotterdam. De winkel Observator Watersport verkoopt ook kaarten, scheepsantiek en boeken, maar dan vooral op het gebied van koopvaardij en binnenvaart. Onlangs heeft Maat daar de Rotterdamse Scheepvaartboekhandel van Bas van der Zwan aan toegevoegd.

Toen die noodgedwongen moest stoppen, bood Maat hem aan om zijn antiquarische collectie bij hem in de zaak te gaan beheren. Zusterbedrijf Harri Trading in Rotterdam richt zich op het bijwerken en verkopen van boekwerken en zeekaarten voor de professionele scheepvaart.

Kaartenkamer
Hoewel klanten de winkels roemen als 'nautisch luilekkerland' en graag rondstruinen tussen de boekencollectie, komt het grootste deel van de omzet uit de verkoop van ­actuele zeekaarten voor de beroeps- en pleziervaart.

Een deel van de Schreierstoren is ingericht als kaartenkamer, waar correctoren alle Nederlandse zeekaarten en watersportkaarten handmatig bijwerken. "Dat gebeurt hier een paar keer per week. Bij Harri Trading in Rotterdam krijgen we echter wekelijks ongeveer negenhonderd wijzigingen binnen voor alle gebieden in de wereld. Drie correctoren zijn fulltime bezig om kaarten bij te werken. Sinds de nautische zee- en binnenvaartkaartenspecialist Datema er in Amsterdam mee is gestopt, zijn wij de enigen die dit nog doen," vertelt Hoeve.

Per kaart leggen ze een voorraadje aan en zo nodig werken ze er meer bij. Hoeve opent een envelop van de Dienst der Hydrografie van de Koninklijke Marine en haalt enkele papieren met cijfers, lijnen en symbolen tevoorschijn. "Elke week stuurt de marine ons alle wijzigingen op zee. Dat kan bijvoorbeeld een waddengeul zijn die dieper of ondieper is geworden, boeien die verplaatst zijn, een afgezonken datakabel of een scheepswrak dat ontdekt is."

Paul Schol (66), oud-stuurman van de Holland Amerika Lijn, werkt de kaarten al dertig jaar bij. "Ik wilde destijds aan wal gaan werken en dit leek me een mooi alternatief voor het varen." Hij strijkt een zeekaart glad en pakt de wijzigingen voor kaartnummer 1473, Noordzee, Aanloop Rotterdam, Hinder en Goeree, erbij.

Met een messing passer en een liniaal bepaalt hij de juiste plek. Vanuit de torenraampjes valt gebroken licht op het papier. De zeeman buigt zich geconcentreerd over de zee op de kaart. In zijn vuist een pennetje. "Er is een diepte van 4,9 gevonden."

Paul Schol werkt een kaart bij. Beeld Tammy van Nerum

Precies op de juiste plek zet hij een rondje. Het oogt eenvoudig, maar luistert zeer nauw. Schepen vertrouwen op deze kaarten. Schol hoeft er maar een paar millimeter naast te zitten om problemen op zee te veroorzaken.

Het tafereel met de zeekaart, de klassieke meetapparatuur en de ijverige tekenaar doet denken aan een lang vervlogen tijd, maar in de wereld van de scheepvaart is dit ­dagelijkse realiteit en bovendien van levensbelang. Het tempo van de wijzigingen ligt zo hoog dat een drukker ­altijd te laat zal zijn met een nieuwe kaart. "Schepen hebben geen tijd om lang te wachten. Het moet dus binnen een paar uur geregeld zijn," zegt Hoeve.

Natuurlijk bestaan er digitale versies van de zeekaarten, maar schepen zijn verplicht ook actuele papieren kaarten bij zich te hebben. "Een uitzondering daarop zijn grote schepen zoals olietankers en containerschepen. Die hebben twee gescheiden digitale systemen. Als het ene uitvalt, hebben ze het andere nog. Maar de zeilende beroepsvaart en kleinere schepen moeten actuele papieren kaarten hebben.

Via een satellietontvanger krijg je ook wel wijzigingen binnen, maar onze ervaring is dat de ouderwetse manier toch het betrouwbaarst is. Italiaanse en Russische kaartenmakers lopen soms jaren achter met wijzigingen. Je kunt daar niet op vertrouwen."

Aan de ketting
Het betekent dat Hoeve, zodra de kaart is bijgewerkt, met een kartonnen rol vol zeekaarten langs de scheepsagent rijdt om de papieren af te geven. Vaak ook gaat hij zelf op zoek naar het schip in de havens van Rotterdam, Amsterdam of IJmuiden. "Dan is het 'Hé schipper, heb je koffie?' en stap ik aan boord om verse kaarten te brengen."

Niet alle zeevarenden hechten evenveel waarde aan de actuele zeekaarten, die 50 euro per stuk kosten. "Studenten op de bruine vloot hebben ze meestal niet. Dat weet de scheepvaartinspectie, dus gaan ze controleren. Dan worden we in grote paniek gebeld of we nieuwe papieren kunnen regelen. Ik ben wel eens midden in de nacht naar een klipper gereden om een kaart van de kust van Oost-Engeland te brengen."

Soms moet L.J. Harri zelfs per boot naar schepen die wanhopig voor anker liggen, al doen de scheepsagenten dat in de meeste gevallen zelf. "Engelse vissersboten ­gebruiken bijvoorbeeld vaak kaarten uit het jaar kruik. Als de scheepvaartinspectie ze betrapt, moeten ze aan de ketting totdat ze nieuwe hebben."

Zulke tochten maakt de firma natuurlijk alleen voor de beroepsvaart. Straks, als het seizoen geopend is, verwacht L.J. Harri de talrijke watersporters en internationale gasten die aanleggen in de Sixhaven of de Amsterdam Marina. Zij weten het baken in de Schreierstoren blindelings te vinden om er nieuwe, betrouwbare kaarten te halen.

L.J. Harri staat van 6-10 maart op de Hiswa Amsterdam Boat Show in de RAI. Verschillende auteurs, onder wie Henk de ­Velde, zullen daar boeken signeren.

Beeld Tammy van Nerum
L.J. Harri-eigenaar Jan Maat (rechts) en beheerder Klaas Jan Hoeve. Beeld Tammy van Nerum
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden