Boeken: Carole Denninger - Amsterdam 365 stadsgezichten

Het aantal schilders dat Amsterdam heeft vereeuwigd, is groot. Dus zijn er ook voldoende afbeeldingen om er een lijvig boekwerk mee te vullen: 365 stadsgezichten groot.

Soms schilderden oude meesters de stad voor hun plezier, maar vaak kwamen de werken tot stand in opdracht van de welgestelde elite. Vanaf de zestiende eeuw werd in hoog tempo geproduceerd: Amsterdam in vogelvlucht, Amsterdam in detail en vooral Amsterdam in verandering. Stadsgezichten, alledaagse observaties, de soms 'vervallen schoonheid': geen deel van de stad bleef voor de schilders versluierd.

Wat maakt(e) Amsterdam tot zo'n gewild schildersmodel? Inderdaad, de prachtige zeventiende-eeuwse grachtenhuizen die zich spiegelen in het water, maar even zo goed de eigenzinnige, moderne architectuur die zich - langs het IJ- 'verweeft' met historische locaties langs het water. Oud en nieuw, zij aan zij. Geschilderd in romantische tot neorealistische stijl. Met thema's die uiteenlopen van fraaie stadspaleizen tot een glasbak in een oude volksbuurt.

Behalve de oude meesters krijgt de nieuwe(re) lichting schilders ruim aandacht in Amsterdam - 365 stadsgezichten. Het boek is dan ook een voortzetting, schrijft samenstelster Carole Denninger, van een eerder standaardwerk, Schilders van Amsterdam. Vier eeuwen stadsgezichten. Met de 'nieuwe' stadsschilderingen moet de lezer nu een nog beter beeld krijgen van de diversiteit aan Nederlandse schildersstijlen.

Uit al die afbeeldingen lichten we er een paar uit, in al hun verscheidenheid. Het portret van de vermaarde slager Rodrigues bijvoorbeeld. Op, aldus Denninger, 'bijna naïeve wijze' vereeuwigd voor zijn winkel op de hoek van Vijzelgracht en Derde Weteringdwarsstraat. Schilderes Lydia Teding van Berkhout (1948) vergat ook de vijf amsterdammertjes niet, die moesten voorkomen dat auto's voor de deur van de slagerij zouden parkeren.

Op een volgende pagina ziet de stad er weer volledig anders uit. Hier prijkt het toenmalige nieuwe stadhuis van Jacob van Campen, dat door Vondel het achtste wereldwonder werd genoemd, minutieus weergegeven door Gerrit Berckheyde (1638-1698). Denninger: 'Opvallend zijn de forse slagschaduwen die door de lichtval ontstaan. Het is vaak hartje zomer op Berckheydes schilderijen.'

Met grootheden als Vincent van Gogh, George Breitner, Willem Witsen en Isaac Israëls en bij het grote publiek minder bekende (moderne) kunstenaars als Peter Smit (1957), wiens vrolijke en alledaagse impressie van basisschool De Bron aan het Van Beuningenplein ook een prominente plek inneemt, is 365 stadsgezichten is een fascinerend kijkboek geworden, met bondige teksten, zonder te veel opsmuk, bekende beelden en nieuwe ontdekkingen.

En ook met het 'imaginaire' Amsterdam van magisch-realist Carel Willink. Vanaf zijn zolderkamer schilderde hij in de oorlog een vervreemdend Amsterdams uitzicht, waarboven zich een donker dreigende lucht met witte wolken aftekent. Twee 'aangevreten' beelden, van Hercules en Aphrodite, kijken vanaf een terras op de huizen en heuvels (!) in de verte. Het lijkt alsof ze horen bij een paleis of kasteeltuin, maar in werkelijkheid stonden ze in de tuinen van het Stedelijk Museum en het Rijksmuseum.

Zo kan Amsterdam ook worden vereeuwigd: als in een surrealistische droom. (CORRIE VERKERK)

Carole Denninger - Amsterdam - 365 stadsgezichten
THOTH (i.s.m. het Amsterdams Historisch Museum), 29,90 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden