Recensie

Boek over Duitse concentratiekampen is onthullend en intens treurigmakend (*****)

De Britse historicus Nikolaus Wachsmann schreef een 1163 bladzijden tellend boek over de geschiedenis van de concentratiekampen. Hij illustreert zijn verhaal met ontelbare persoonlijke lotgevallen.

Het hek van Auschwitz, dat als enige zowel vernietigings- als concentratiekamp was.Beeld Agencja Gazeta/Reuters

De Britse historicus Wachsmann publiceert een boek van 1163 bladzijden over de Duitse concentratiekampen met het simpele argument dat het de eerste decennia na afloop van de Tweede Wereldoorlog onmogelijk was het fenomeen Konzentrationslager te overzien, omdat er zo veel details ontbraken. En nadat er talloze boeken over waren verschenen waren, wist niemand meer hoe alle details in elkaar pasten.

Vernietigingskamp
Het vernietigingskamp en het concentratiekamp zijn bijvoorbeeld voor velen hetzelfde, maar niet voor de nazi's. Kampen zoals Sobibor, Birkenau en Treblinka, gebouwd tijdens de oorlog, hadden geen ander doel dan zo veel mogelijk mensen te vermoorden, terwijl de concentratiekampen, die al vanaf 1933 ontstonden, werkkampen waren om communisten, socialisten, zigeuners, criminelen, jehova's en vooral joden een toontje lager te laten zingen.

Wachsmann brengt een uitgebreid netwerk van kampen in beeld die voor het grootste deel zijn vergeten, zoals Ellrich, Holleischen, Klooga, Lieberose. 'Het waren proefterreinen voor wetteloze terreur, waar enkele van de radicaalste eigenschappen van het nazibewind werden geboren en verfijnd.'

SS'er
Er werden 27 hoofdkampen ingericht - Dachau was het eerste - maar ook 1100 Nebenlager. Elke SA'er of SS'er kon zijn eigen kamp beginnen. Alleen al Berlijn kende in 1933 meer dan 170 van deze 'vroege kampen'. Daar werd grof geweld gebruikt, vooral tegen SPD-politici en KPD-leden, zoals Hans Beimler, Erich Mühsam en Carl von Ossietzky.

De kamppopulatie leek een Who is Who van schrijvers, politici en kunstenaars. Er werd gemarteld en schijnexecuties waren aan de orde van de dag, maar het doel was niet de gevangenen te vermoorden - ook al gebeurde dat geregeld. Vroeg of laat kwamen de meesten vrij, en Wachsmann toont aan dat concentratiekampen bij de doorsnee-Duitser bekend moeten zijn geweest. Gevangenen werden in kampkledij door de straten gejaagd. Bovendien schreven veel ex-gevangenen hun ervaringen op en die illegale publicaties werden royaal verspreid. En dan was er nog de buitenlandse pers. In The New York Times verschenen in 1933 tientallen artikelen over de concentratiekampen.

Na 1934 was Heinrich Himmler de baas over alle concentratiekampen. Onder hem werden tot 1945 minstens 2,3 miljoen mensen opgesloten; 1,7 miljoen kwamen om.

Auschwitz
Het bekendste concentratiekamp, Auschwitz, was als enige zowel vernietigings- als concentratiekamp en er werden 1 miljoen joden vermoord. Toch is de meerderheid van de zes miljoen vermoorde joden niet in concentratiekampen omgekomen, maar in greppels doodgeschoten, in bossen geëxecuteerd en in de vernietigingskampen vermoord.

In 'normale' concentratiekampen was aanvankelijk ongeveer 30 procent joods en in 1942 slechts 6 procent. Een heikel punt, want de geschiedenis van de concentratiekampen wordt vereenzelvigd met de holocaust. Ten onrechte. Maar Wachsmann schuwt het taboe niet. Zo noemt hij de enorme populariteit van memoires van concentratiekampgevangenen die verzwijgen dat ze vanwege een criminele achtergrond waren vastgezet.

Wachsman beschrijft in grote lijnen de hele geschiedenis van de kampen, maar illustreert zijn verhaal met ontelbare persoonlijke lotgevallen. Dat maakt dit boek bijzonder, onthullend en intens treurigmakend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden