PlusAchtergrond

Bloedbanken onderzoeken immuniteit: ‘Er is nog zo veel onzeker’

De Freedom Evolyzer (links), de robot waarmee het serum uit donorbloed op antilichamen wordt getest in het laboratorium van Sanquin. Uiterst rechts Ed Bakker, hoofd van het laboratorium. Beeld Marco Okhuizen

Hoe breed is het coronavirus al verspreid en hoe snel kan Nederland immuniteit opbouwen tegen de ziekte? Om die vragen te beantwoorden, is deze week bloed van duizenden donoren onderzocht. 

Om half zeven ’s ochtends is Ed Bakker (57), hoofd van het Nationaal Screeningslaboratorium van Sanquin, al present op het lab in de Plesmanlaan in Amsterdam-West. Op de derde verdieping trekt hij zijn witte jas en zijn knaloranje latex handschoenen aan. “Ik werk hier nu 35 jaar. Begin jaren tachtig was er commotie om hiv, maar zoiets als dit hebben we nog nooit meegemaakt. Voor de hele samenleving is er nog zo veel onzeker,” zegt Bakker.

Door de zogenoemde intelligente lockdown werken hordes mensen thuis. Bijeenkomsten van meer dan drie personen zijn verboden en we leven in een 1,5 metereconomie, met alle schadelijke en nare gevolgen van dien.

Om die reden wil iedereen in Nederland ­weten: hoezeer heeft het coronavirus zich inmiddels verspreid door het land en hoe snel kunnen we als samenleving immuniteit opbouwen tegen de ziekte?

Het antwoord op die vragen ligt besloten in de vele rekjes met buisjes met bloed die voor Bakker op tafel staan. “Onderin zitten de rode bloedcellen, dan volgt een laagje gel en bovenin zit het plasma. Als dat is gestold, noemen we het serum,” legt hij uit.

Bijgestaan door een robot

De buisjes zijn onderdeel van een onderzoek naar hoe het coronavirus zich door Nederland verspreidt en welk deel van de bevolking weerstand heeft opgebouwd tegen het virus. Drie mensen zijn fulltime met tests bezig.

Ze worden daarin bijgestaan door de Freedom Evolyzer, een robot. “Als je dit handmatig zou willen doen, heb je daar vijftig man voor nodig,” zegt Bakker. Aan de linkerkant is beweging. “Nu scant de robot de buisjes, daar zitten streepjescodes op die terug te voeren zijn op de donor, want je wil weten welk resultaat bij welke donor hoort.”

Na het scannen pakt de robot de plaat op en begint hij met pipetteren. Volautomatisch wordt uit alle buisjes een klein beetje van het gelige serum overgespoten in een kommetje van een andere plaat. “In het putje van die plaat zitten virusdeeltjes,” zegt Bakker, “daar doen we verdund plasma van een donor bij. Als die donoren antistoffen in hun bloed hebben, passen die precies op de antistoffen van de virusdeeltjes die in de putjes zitten. Er wordt natuurlijk maar een klein deel van het virus gebruikt, anders zou het veel te besmettelijk zijn.”

Er komt veel geduld kijken bij dit werk. De vloeistoffen gaan een uur lang in een zogeheten incubator, waar ze op een temperatuur van 40 graden worden gehouden. Bakker: “In dat uur hechten de antistoffen aan het virusdeeltje. Als er antistoffen aanwezig zijn, kleurt het putje geel, anders blijft het helder.”

In een week wordt zo het bloed van 7000 donoren onderzocht. Op één plaatje zitten 88 bruikbare putjes, dus dit hele proces moet zo’n tachtig keer worden doorlopen. “Hoe geler de uitslag, hoe meer antistoffen er aanwezig zijn. Door het bloed van alle donoren uit het land te testen en te vergelijken met het bloed dat we van die donoren hebben bewaard, en over een aantal weken weer te testen, ontstaat een beeld van de groeiende immuniteit in Nederland.”

Waarom dat belangrijk is? “Hoe meer mensen in Nederland Covid-19 hebben gehad, hoe eerder het misschien mogelijk is de veiligheidsmaatregelen te versoepelen,” zegt Hans Zaaijer, hoogleraar, arts-microbioloog en onderzoeker bij Sanquin.

Halverwege screening

Of hij al een tipje van de sluier kan oplichten? “We zijn halverwege de grote screening van een hele week bloeddonaties. Dus we hebben al wel een idee. Maar ik kan u helaas de resultaten nog niet vertellen. De overheid en het RIVM moeten die eerst horen. We hebben beloofd het puzzelstukje dat wij oplossen, eerst aan hen te geven.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden