Review

Black swan *****

Foto GPD Beeld
Foto GPD

Regie: Darren Aronofsky
Met: Natalie Portman, Vincent Cassel, Mila Kunis, Barbara Hershey, Winona Ryder

In Black swan volgt filmmaker Darren Aronofsky een ballerina die de hoofdrol in Het Zwanenmeer ambieert en daardoor aan waanzin ten prooi valt. De film wordt geafficheerd als een psychologische thriller, maar dat is een Amerikaans marketingeufemisme voor een horrorfilm met artistieke pretenties. Wie van Aronofsky een genuanceerde of geloofwaardige dansfilm verwacht, komt bedrogen uit.

De regisseur beschouwt Black swan als het inktzwarte zusje van zijn vorige film, The wrestler, waarin een in het leven moegestreden worstelaar alleen in de ring zijn draai kan vinden. Ballet is bij Aronofsky ook een sport waarin lichaam en geest gesloopt worden. En zoals acteur Mickey Rourke in de voorganger herboren en ontketend leek, stijgt Natalie Portman als de zwanenkoningin ook boven zichzelf uit. De Oscar lijkt haar niet meer te kunnen ontgaan.

Aanvankelijk volgen Aronofsky en cameraman Matthew Libatique de hypernerveuze Portman zoals ze eerder met Rourke meeliepen, maar de documentairestijl voert de kijker dit keer een gruwelijk delirium binnen.

Alle registers worden onbevreesd opengetrokken: geen artistiek of freudiaans cliché blijft onbenut, er wordt op epische schaal geleden en het melodrama schurkt schaamteloos tegen kitsch aan. Het levert een unieke sensatie op, want hoe hysterischer Black swan wordt, hoe beklemmender het werkt.

De film volgt de Amerikaanse ballerina Nina Sayers, die met haar geboorte de danscarrière van haar moeder torpedeerde, maar het hoogste podium alleen kan beklimmen indien ze haar eigen seksualiteit omarmt. Bij mama slaapt ze in een kinderkamertje tussen knuffelbeesten, in het balletgezelschap schreeuwt choreograaf Vincent Cassel haar toe dat ze frigide is, al maakt de preutse ondertiteling daar kil van.

De Freudiaanse symboliek valt echter niet weg te moffelen. Black swan gaat over een ambitieus meisje dat de angst voor penetratie met de paplepel ingegoten kreeg, en door haar choreograaf annex surrogaatvader aangespoord wordt haar maagdelijkheid te verliezen. Het mag duidelijk zijn dat er bloed zal vloeien. De escalatie van waanbeelden en zelfverminking voert naar een catharsis die zowel voor Nina als de toeschouwer bevrijdend werkt.

In hun krankzinnige dans op het slappe koord putten Aronofsky en een drietal scenarioschrijvers niet alleen uit Tsjaikovsky's Zwanenmeer en de balletfilm The red shoes, maar ook uit horrorklassiekers als Roman Polanski's Repulsion, Brian De Palma's Carrie en Dario Argento's Suspiria.

Daarmee doen ze hetzelfde als de choreograaf, die met een klassieker als uitgangspunt ongekende hoogten hoopt te bereiken en een ster wil lanceren.

Dat het Aronofsky lukt, is te danken aan een sublieme vorm, een grenzeloos zelfvertrouwen en een actrice die alles geeft om de waanzin invoelbaar te maken. Black swan kan cynisme of afschuw oproepen, maar in het genre behoort dit gruwelballet tot de schaarse Amerikaanse meesterwerken die sinds de eeuwwisseling de revu passeerden.

Bravo! (BART VAN DER PUT)

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden