Interview

Bioloog: 'Monogamie zit wél in onze natuur'

Is de mens geschikt voor monogamie? Ja, zegt bioloog Liesbeth Sterck, die daar maandag in de Centrale Bibliotheek over discussieert.

Beeld Catharina Glogowski

We zijn vol van Hollywoodideeën van die ene 'ware liefde', maar in de praktijk verslijten we heel wat partners, gaan we scheiden en in de tussentijd wordt er ook nog wel eens vreemdgegaan. Monogamie, kortom, leuk idee, maar eigenlijk past het ons niet. Het is de stelling die maandag centraal staat op een discussieavond van Spui25 in Spe, de jongerentak van het debatcentrum in de OBA aan het Oosterdokseiland.

Bioloog Liesbeth Sterck (Universiteit Utrecht) zal er vertellen dat ondanks het groeiende aantal singles in de stad en de vele echtscheidingen monogamie biologisch gezien nog steeds de meest gebruikelijke relatievorm is bij de mens.

Monogamie is onze natuurlijke staat?
'Dé natuurlijke staat klinkt alsof iedereen hetzelfde is. Er zijn ook mensen die vijf partners tegelijk hebben. Maar monogamie is de meest voorkomende manier waarop mensen relaties hebben, ja.'

Verandert dat met de komst van meer alleenstaanden en een toename in scheidingen?
'Als beide seksen economisch zelfstandig zijn, zullen mensen eerder uit elkaar gaan, maar relaties gaan we nog steeds aan. Het kan wel ongebruikelijker worden om een leven lang bij één partner te blijven. Seriële monogamie heet dat, dus monogame relaties maar dan meerdere achter elkaar. Het is nog steeds monogamie.'

Mensen gaan vreemd, verlangen naar een ander. Is monogamie aangeleerd? Cultuur in plaats van natuur?
'Cultuur speelt mee, maar biologisch neigen we toch ook het vaakst naar monogamie. Dat zie je in onderzoek naar huwelijksnormen onder volkeren wereldwijd. Geen enkel volk is promiscue, dus dat iedereen het met iedereen doet. Een derde is monogaam, waaronder de westerse culturen, de rest is bijna allemaal polygaam (een man met meerdere vrouwen, red.) en twee culturen zijn polyandrisch: een vrouw met twee mannen. Bij die laatste twee zijn er weliswaar meerdere partners, maar ook dat komt overeen met monogamie. Er is een min of meer exclusieve ­seksuele band voor een langere ­periode.'

Waarom is dat?
'Bij de meeste zoogdieren paren de mannetjes met zo veel mogelijk vrouwtjes. Dat geeft de grootste kans op nakomelingen. Bij ons loont het voor de man meer om bij een vrouw te blijven. Er zijn twee theorieën. De eerste is dat mannen in hun eigen kind willen investeren, omdat dat kinderen een betere overlevingskans geeft. Kijk hoe slecht scheidingen vaak voor de kinderen zijn. De andere theorie gaat over de menopauze. Vrouwen zijn vruchtbaar van ongeveer vijftien tot vijftig jaar. Dat betekent dat voor mannen de onderlinge concurrentie groot is, want mannen kunnen zich langer voortplanten. Er zijn meer vruchtbare mannen op een kleiner aantal vruchtbare vrouwen. Het loont daarom meer om bij een vrouw te blijven als je die eenmaal vindt.'

En de vrouw? Loont monogamie ook voor haar?
'Een vrouw zal ook uitgaan van het beste voor haar kinderen. Daarnaast kan de beschermende factor meespelen. Een vaste partner beschermt tegen andere mannen. Dus ja.'

Niet alleen de mens is monogaam. Er zijn een heleboel monogame diersoorten. Gibbons bijvoorbeeld, een mensaap. Maar er is verschil. De gibbon sjokt met man, vrouw en kinderen door het tropische bos en zoekt geen soortgenoten op. Er is weinig andere keus dan monogaam te zijn. De mens, stelt Liesbeth Sterck, heeft dan ook het meest van een vogel in een broedkolonie.

De mens als vogel?

'Veel vogels zijn monogaam, maar ze zijn het binnen een groep soort­genoten. Zoals wij. En vogels gaan vreemd. Uit dna-onderzoek bij verschillende vogelsoorten, waaronder de heggemus, blijkt dat kinderen vaak helemaal niet allemaal van de vaste partner zijn.'

Waarom gaan vogels vreemd?
'Zowel vrouwtjes als mannetjes gaan vreemd, maar vrouwtjes kiezen dan een vogel met betere genen dan de eigen partner. Dan krijgen ze sterkere kinderen. Een vrouwtje met een mannetje dat heel populair is bij andere vrouwtjes, omdat hij genetisch 'superieur' is, gaat bijvoorbeeld minder vaak vreemd. Zij hoeft niet.'

Het heeft dus niets te maken met emotionele redenen? Verveling na tien jaar huwelijk?
'Ook de vogel twijfelt weleens. De scholekster leeft heel lang en met één partner. Je hebt dat het niet goed loopt. Dan scheiden ze en zoeken ze een nieuwe partner. Het komt niet heel veel voor, maar het gebeurt. Maar evolutionaire theorieën hebben weinig met emotie te maken. Ze gaan over welk gedrag het beste resultaat oplevert.'

Geen romantiek in de biologie?
'Jawel hoor, want emotie bepaalt uiteindelijk hoe een keuze tot stand komt. Biologie en psychologie bestaan naast elkaar. Mensen denken vaak dat het of/of moet zijn, maar het kan ook en/en. Dat ik me leuk voel naast mijn partner sluit niet uit dat het ook nog eens goed is voor mijn kinderen.'

Het einde van monogamie: over liefde, biologie en samenleving, 16/11, OBA, Oosterdokseiland, 20.00 uur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden