Biografie van een zwaar verslaafde ex-schaatser

Jan Ykema in 1988. Foto ANP

Ineens bevond hij zich in het huis van zijn jeugdheld. Een verkeerd genomen snelwegafslag en herinneringen aan de schaatser die bij zijn oma inwoonde, brachten journalist Menno Haanstra in het huis van Jan Ykema in het Friese dorp Pingjum. Het tweetal sprak die julidag in 2004 uitgebreid met elkaar. Niet veel later zou de zwaar verslaafde ex-schaatser succesvol afkicken.

De gebeurtenissen staan los van elkaar, maar leidden uiteindelijk wel tot het schrijven van de biografie van Ykema door Haanstra. Sinds de eerste openbare biecht, in 2006, vertelde de voormalig sprintkampioen in vele media uitgebreid over zijn gevecht tegen de drugs.

Vooral het optreden in de serie Vaders & Zonen van Hugo Borst maakte indruk, met name het innemende optreden van zoon Jesper, die zo ontwapenend eerlijk sprak. ''Ik moet wel de waarheid vertellen. En niet dat ik alleen zeg: het was zo'n goede vader. Want hij is ook wel slecht geweest, een slechte vader.''

In de biografie wordt het levensverhaal van Ykema uit de doeken gedaan. Hoe hij als 15-jarige al Nederlands kampioen werd. Hoe hij werd ondersteund en begeleid door zijn trotse vader Douwe. En dat hij, passend bij overmatig getalenteerden, liever niet te hard trainde, maar dat juist in het seizoen van zijn zilveren olympische medaille op de 500 meter in Calgary wel deed. En dat juist in die race alles tezamen kwam: zijn ongekende explosiviteit gekoppeld aan een twee jaar eerder door bondscoach Henk Gemser ingeslepen, hernieuwde schaatsstijl.

Maar ook tijdens het sportieve gedeelte wemelt het al van de verhalen over drinkgelag, capriolen en goklust. Ykema had al jong een zwak voor uitspattingen. Of zoals schaatsmaat Frits Schalij het zegt: ''Jan zocht de grens door eroverheen te gaan.''

Het is opvallend dat velen de ontwapende bravoure van Ykema benadrukken. Een eigenschap die maakte dat je moeilijk kwaad op hem kon worden. Dat bleef zo tijdens zijn leven na de sport, waarin Ykema zich als een talentvolle makelaar ontpopte, maar ten gronde ging aan zijn groeiende verslaving: eerst aan de cocaïne, daarna speed.

Groot probleem volgens Ykema was dat hij te lang zijn verslaving ook voor zijn meest directe omgeving verborgen hield. Dit had een psychologisch effect (depressiviteit en schaamte) en stond bovendien contact met professionele hulp in de weg. Mogelijk was anders eerder duidelijk geworden dat Ykema ADHD-patiënt is. Die diagnose en bijbehorende medicatie vormden een belangrijke stap bij het afkicken. Hij gaat het menselijk lichaam intensief bestuderen. ''Er ging een wereld voor mij open. Ik zocht ook naar manieren om met voeding de gevolgen van ADHD te bestrijden.''

Ykema werkt nu bij schaatsploeg APPM, als assistent-coach en voedingsdeskundige. De relatie met Jesper is goed. Dat geldt ook voor hernieuwde banden met oude schaatsmaten. Ykema benadrukt de therapeutische werking van het maken van het boek. ''Sterker, toen ik meerdere keren per week mijn verhaal deed, had ik geen gang naar de psychiater meer nodig.'' Een mooier compliment kon de schrijver van deze puike biografie zich van zijn jeugdheld niet wensen. (ARTHUR VAN DEN BOOGAARD)

Menno Haanstra: Jan Ykema. Pikstart, verslaving en comeback van een hypersprinter. Uitgeverij Amstelsport, Amsterdam, euro 18,90

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden