Plus

Biografie toont vele gezichten van Eberhard van der Laan

Burgemeester Eberhard van der Laan is geliefd en betrokken, maar kan ook keihard optreden en wordt op het stadhuis gevreesd. Zaterdag verschijnt zijn biografie.

De jonge advocaat Van der Laan (midden) rolt een sjekkie bij een bijeenkomst over wonen in de Admiralenbuurt, 1979.Beeld Sjoerd Holsbergen

Van der Laan kondigde vorig jaar aan dat hij in zijn tweede termijn als burgemeester van Amsterdam meer tijd wil vrijmaken voor zijn gezin. Wie zijn biografie leest, vraagt zich direct af: hoe dan in vredesnaam? Hij maakt mateloze werkweken van gemiddeld tachtig uur. Zelfs met een aandoening aan zijn oog onderhandelt hij, liggend op de bank, met de bezetters van het Maagdenhuis. Slechts de allersterksten op het stadhuis kunnen zijn tempo bijbenen.

Tijdens zijn nieuwjaarstoespraak kondigde Van der Laan aan dit jaar te stoppen met roken. Hoe dan in vredesnaam? Zijn leven is doorspekt van sigaretten. Menige onderhandeling is gladgestreken met een sigaretje op een balkon.

Knokploegen
Van der Laan wordt in 1955 geboren in het academisch ziekenhuis van Leiden, met een gebroken schoudertje. Hij is het zesde kind, een nakomertje, van het echtpaar Edzard en Jo van der Laan. Vader is huisarts in Rijnsburg.

Tijdens de oorlog fungeert het ouderlijk huis als uitvalsbasis voor de knokploegen van de broers Johannes en Marinus Post. De Van der Laans geven onderdak aan onderduikers en vrienden uit het verzet. Uiteindelijk moeten ze zelf onderduiken, met hun drie oudste dochters. Veel verzetsvrienden overleven de oorlog niet. Gerrit van der Laan, broer van Edzard, overlijdt in kamp Buchenwald.

Schoffelen
In 2014 refereert Van der Laan eraan tijdens de herdenking op de Dam. "Mijn moeder zat elk jaar na de dodenherdenking hard te huilen, mijn vader ging stil schoffelen in de tuin." Hij snapte het toen zijn moeder in 1985 een boekje schreef over de oorlog. "De tranen van mijn moeder, het schoffelen van mijn vader, ik begreep het."

Het beeld van de politicus Van der Laan is dat van een pragmaticus. Hij is vooral een probleemoplosser. Meer een politiek loodgieter dan een visionair. Hij trekt binnen de PvdA aandacht met zijn scherpe tong en zijn onderhandelingstechnieken. Zijn politieke leermeester Jan Schaeffer, befaamd wethouder, is vooral te spreken over Van der Laans vaardigheid om gewone mensentaal te spreken.

Gevreesd
De leerling schopt het tot fractievoorzitter van de PvdA, dan nog de grootste partij, en fungeert als schaduwburgemeester. Hij lost twisten op tussen wethouders en haalt Schelto Patijn in 1994 over burgemeester van Amsterdam te worden. In 1998 stapt hij op als fractievoorzitter. Saillant: ook dan kondigt hij aan meer aandacht te gaan schenken aan zijn gezin. Dat lukt niet. Op advocatenkantoor Kennedy Van der Laan maakt de naamgever weer werkweken van tachtig uur of meer.

De biografie toont aan dat Van der Laan als burgemeester veel gezichten kent: hij is betrokken en spreekt klare taal, hetgeen hem populair maakt bij Amsterdammers. Maar hij is ook gevreesd binnen het stadhuis. Hij heeft geen geduld voor medewerkers die niet hard genoeg werken of dossiers niet kennen. Die krijgen de wind van voren, desnoods in gezelschap.

Tegenspraak kan hij, met mate, waarderen, kritiek incasseren kost moeite. Hij is ijzersterk als het aankomt op praktische uitwegen uit heikele kwesties, zoals de stedenband met Tel Aviv en zwarte piet. Maar als het geduld op is, kan Van der Laan keihard zijn. De bezetting van het Maagdenhuis eindigde met een ontruiming, de actievoerders rond de groep uitgeprocedeerde vluchtelingen kregen de wind van voren.

Details opgediept
Van der Laan wilde niet meewerken aan zijn biografie, hij vindt dat een burgemeester zich daarmee niet moet bezighouden. Desondanks geeft het boek een goed beeld van het leven en de werkwijze van de burgemeester van Amsterdam.

Auteur Kemal Rijken heeft een bewonderenswaardige hoeveelheid mensen gesproken en details opgediept. Maar hij maakt geen keuzes. Hierdoor blijft hij regelmatig hangen in details en laat geen kwestie onbenoemd, ook al voegt die niets meer toe. Het is hierdoor vooral een boek voor de liefhebbers. Grote vraag: met welk gemoed gaat Van der Laan dit boek lezen?

Kemal Rijken: Van der Laan, biografie van een burgemeester. Ambo/Anthos, € 21,99.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden