Plus

Bijzondere Collecties toont ontwikkeling grafische vormgeving

Met de expositie Modernism: In Print toont Bijzondere Collecties de ontwikkeling van Nederlandse grafische vormgeving.

Ontwerp van Karel Suyling, 1960 Beeld Karel Suyling

In oktober 1917 verscheen het eerste nummer van De Stijl, maandblad voor de moderne beeldende vakken, waarin kunstenaars, vormgevers en architecten vernieuwende ideeën publiceerden over een radicale hervorming van de kunst.

Die moest leiden naar een wereld van totale harmonie en een eenheid van kunst en leven. Hun theorieën over kleur en ruimte leidden tot een revolutionaire, volledig abstracte beeldtaal, die aan die harmonie uitdrukking moest geven.

Het eeuwfeest wordt gevierd met tal van exposities, onder meer in het Stedelijk Museum en het Gemeentemuseum Den Haag, waarin de meest uiteenlopende facetten van De Stijl worden belicht.

Bredere context
Maar Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam heeft toch nog een andere invalshoek weten te vinden; de tentoonstelling Modernism: In Print biedt een overzicht van de Nederlandse grafische vormgeving die onder invloed van De Stijl en de buitenlandse avant-garde ontstond.

Er zijn tientallen affiches, boeken, tijdschriften (waaronder het eerste nummer van De Stijl), reclamedrukwerken, postzegels, schetsen en ontwerptekeningen te zien, afkomstig uit de eigen collecties, met name de Typografische Bibliotheek en de vele ontwerpersarchieven die Bijzondere Collecties beheert.

Internationale typografische boeken, letterproeven en sleutelwerken van wereldvermaarde ontwerpers als El Lissitzky, Karl Gerstner en Jan Tschichold plaatsen de Nederlandse drukwerken allereerst in een bredere context.

Tschichold publiceerde in 1928 zijn beroemde handboek Die neue Typographie; nog invloedrijker in Nederland is Typographische Gestaltung (1935). Naast 'nieuwe typografie' vindt ook de term 'typofoto' ingang, die het belang onderstreept van de wisselwerking tussen typografie en fotografie, met name in reclamedrukwerk.

Designicoon
Het drukwerk van de Nederlandse pioniers is chronologisch uitgestald in veelvormige vitrines, ontworpen door het Amsterdamse ontwerpduo PutGootink.

Er is prachtig werk van Paul Schuitema, Gerard Kiljan en Piet Zwart (zijn productcatalogus voor de Nederlandse Kabelfabriek uit 1928 is inmiddels een internationaal designicoon; hetzelfde geldt voor Het boek van PTT, waaraan ook Dick Elffers meewerkte).

Na de Tweede Wereldoorlog wordt er, in navolging van Zwitserse ontwerpers, meer en meer gebruikgemaakt van grids en nieuwe schreefloze letters, zoals de Helvetica en de Univers. Met de oprichting van Total Design krijgt Nederland zijn eerste multidisciplinaire ontwerpbureau, dat de 'corporate identity' verzorgt voor overheden, culturele instellingen en grote bedrijven als KLM en Randstad.

'De nieuwe lelijkheid'
De rationele ontwerpmethodiek van Wim Crouwel cum suis vindt nog altijd navolging, bijvoorbeeld door ontwerpers als Reynoud Homan, Joost Grootens en Experimental Jetset. Maar er was ook steeds meer kritiek: de jonge ontwerper Piet Schreuders verscheurde in 1977 publiekelijk een affiche van Wim Crouwel; columniste Renate Rubinstein bestempelde de strakke, harde vormgeving als 'de nieuwe lelijkheid'.

De bonte parade, waarin ook Hema-verpakkingen van de onlangs overleden Ad Werner en vroege Nijntjes van Dick Bruna zijn opgenomen, is aangevuld met een typografische reactie van René Put en Brigitte Gootink; een soort visueel essay op wandborden.

Modernism: In Print. T/m 1 oktober in Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, Oude Turfmarkt 129.

Een van de eerste tekeningen van Dick Bruna's Nijntje Beeld Dick Bruna
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden