Bijsluiter voor velen te lastig

Marina Wapperom durfde uit schaamte niet naar de dokter omdat ze de bijsluiter van een medicijn niet kon lezen. Foto GPD Beeld
Marina Wapperom durfde uit schaamte niet naar de dokter omdat ze de bijsluiter van een medicijn niet kon lezen. Foto GPD

Voor de tweede keer in een week zat Marina Wapperom (44) met haar astmatische zoon bij de huisarts. Die begreep niet zo goed wat ze kwam doen. Ja, haar zoon had een benauwde nacht gehad, maar daar had hij toch medicijnen voor gegeven?

''Ik dacht alleen maar: zoveel slijm, dat kan niet goed wezen,'' zegt Wapperom. ''Als je de bijsluiter van een medicijn niet kunt lezen, word je onzeker. Ik kon aan niemand vragen of ik het wel goed deed, dus ging ik weer naar de huisarts.''

Uit gêne dat ze de bijsluiter niet kon lezen, durfde ze soms niet naar de dokter. Dan diende ze haar kinderen - ook haar dochter leed aan astma - de medicijnen toe op de manier die haar het beste leek. Dat de dosering wel eens te hoog kon zijn of dat ze een combinatie konden slikken die niet verstandig was, daar stond Wapperom niet bij stil. ''Gelukkig is er nooit iets ergs gebeurd.''

Marina Wapperom is één van de anderhalf miljoen functioneel analfabeten in Nederland. Haar leesvaardigheid is vergelijkbaar met die van kinderen in groep drie. Laaggeletterden hebben bij bijna alles wat ze doen last van hun beperking, maar bijna nergens zijn de risico's zo groot als in de gezondheidszorg.

Internist Marcel Twickler weet daar alles van. Hij heeft er een gewoonte van gemaakt zijn patiënten de informatiefolder over hun ziekte op zijn kop te geven. ''Het is een kleine test. Mensen die goed kunnen lezen, draaien de folder automatisch om, laaggeletterden en analfabeten niet.''

Nu hij erop let, merkt hij met enige regelmaat dat patiënten in het moeras van letters dreigen weg te zakken. ''Ze verschijnen niet op de afspraak omdat ze de afsprakenbrief niet begrepen. Of dwalen doelloos in het ziekenhuis rond. De wegwijzers blijken te lastig.''

Hij legt de behandeling het liefst uit aan de hand van plaatjes of een strip. ''Dat werkt heel aardig.'' Maar Twickler is een van de weinigen, merkt hij. Veel artsen zijn zich nauwelijks bewust van het niveau waarop hun patiënten gezondheidsinformatie aankunnen.

Dat is gevaarlijk, waarschuwt hij. Wie niet- of laaggeletterd is, raakt door een bijsluiter alleen al de kluts kwijt. Medicijnen worden verkeerd ingenomen of helemaal niet. Bij chronische ziekten als hartfalen of diabetes kunnen de gevolgen ernstig zijn. ''Een te hoge suikerspiegel kan leiden tot valpartijen, hartfalen, nierproblemen en blindheid.'' Maar dat niet alleen. Patiënten hebben soms zelfs benen moeten laten amputeren.

Het is voor artsen lastig zich in een ongeletterd iemand te verplaatsen, merkt sociaal geneeskundige Marie-Louise Essink-Bot van het AMC. ''Ze kunnen zaken het beste uitleggen aan mensen met een gelijk opleidingsniveau.''

Zorgverleners zijn echter volgens de wet verplicht hun patiënten over hun gezondheid in te lichten. Op hun eigen niveau, zodat ze het begrijpen. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Patiënten moeten thuis ook steeds meer zelf doen om hun ziekte te beheersen, weet Twickler. ''Het is de vraag of deze mensen daar toe in staat zijn.''

Uit Amerikaans onderzoek bleek dat de laag- en ongeletterden anderhalf keer zoveel kans maken om aan hun kwaal te sterven. In Nederland is aangetoond dat ongeletterden vaker chronische aandoeningen hebben. De Gezondheidsraad begint binnenkort met een onderzoek naar de gevolgen van laaggeletterdheid voor de Nederlandse gezondheidszorg.

''Herkennen we het goed genoeg?'' noemt voorzitter André Knottnerus als één van de belangrijkste vragen. ''Het probleem is dat veel laaggeletterden heel creatief met hun probleem omgaan en het goed verhullen.''

De Stichting Lezen & Schrijven heeft artsen een herkenningswijzer gestuurd met daarin de meest voorkomende smoezen. ''Artsen moeten het onderwerp met de patiënt bespreken,'' vindt directeur Margreet de Vries. Ziektebeelden in plaatjes uitleggen ziet zij niet als oplossing. ''Je moet mensen juist stimuleren te blijven lezen. Een arts kan hen beter een lees- en schrijfcursus aanraden.''

Marina Wapperom is blij dat ze inmiddels een huisarts heeft aan wie ze haar beperking heeft durven te vertellen. Bij de apotheek nemen ze nu uitgebreid de tijd om haar de werking van een medicijn uit te leggen. Naar het ziekenhuis durft ze nog niet alleen, op één na: dat van Harderwijk. Daar is de route met gekleurde lijnen aangegeven. ''Ideaal!'' zegt Wapperom. ''Tenzij je laaggeletterd én kleurenblind bent natuurlijk.'' (FLOOR LIGTVOET EN JAN SALDEN)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden