Plus

'Bijlmerbajes te heftig als woonplaats voor kwetsbare groepen'

Sinds een jaar verblijven honderden vluchtelingen in de Bijlmerbajes. 'Met tralies voor de slaapkamerramen en de gevangenismuur is dit eigenlijk een te heftige woonplaats voor kwetsbare groepen,' zeggen de architecten Lorien Beijaert en Arna Mackic, die er onderzoek deden.

De Bijlmerbajes. Beeld Ton Damen

Vorig jaar veranderde de Bijlmerbajes ineens van gevangenis in een opvangcentrum. Maar ondanks de gedeeltelijke verwijdering van de drie meter hoge muur die het complex afbakent en de aanbouw van de nieuwe felgekleurde entree, ziet elke asielzoeker direct bij aankomst wat de oorspronkelijke functie van de plompe betonnen kolos was.

Bij de architecten Lorien Beijaert (30) en Arna Mackic (28) riep dat direct de vraag op: kwetsbare vluchtelingen opvangen in een gevangenis, is dat verantwoord? Het prikkeldraad op de gevangenismuur is koud weggehaald.

Het architectenduo opende in november hun kantoor in de bajes en zette een onderzoek op naar de architectuur van het gebouw. De resultaten presenteren zij zondag met een film tijdens het International Social Housing Festival (ISHF) over de trek van nieuwkomers naar stad. Het onderzoek is tevens een advies aan het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en het rijk over toekomstige opvangcentra.

Beladen gebouwen
De Bijlmerbajes was nodig om de stroom asielzoekers op te vangen. Het werd als een van 55 Rijksgebouwen ingericht als tijdelijke opvanglocatie, waarvan 19 voorheen een militaire of penitentiaire functie hadden.

Mackic en Beijaert lopen door de dubbele gangen die gevangenen van bezoekers moesten scheiden. Centraal ligt een balie met de uitstraling van een wachttoren, waar bezoekers zich moeten melden. We passeren ook wachtruimtes en cellen met vuistdikke bekraste stalen celdeuren. "Het zijn beladen gebouwen met een dominante architectuur," zegt Mackic. "Vluchtelingen klagen nooit, maar als je doorvraagt laten ze wel doorschemeren zich niet op hun gemak te voelen," zegt Beijaert.

Toiletpotten

De Bijlmerbajes werd in een maand verbouwd tot noodopvang voor 600 bewoners, dat in augustus 2016 opende. Cellen werden ingericht als slaapvertrekken; grotere ruimtes werden ontvangsthallen en sport- en recreatiezalen.

Grote ingrepen bleven uit. De gevangenismuur werd deels gesloopt. Voor de slaapkamerramen zitten tralies, zonneweringen genoemd. Dat is volgens Mackic een erfenis uit het verleden omdat de Bijmerbajes met idealen werd gebouwd.

"Gevangenen heetten cliënten, cellen heetten verblijfsruimten; er waren geen tralies en er was geen prikkeldraad. Toen de misdaad professionaliseerde ging werd het een gewone gevangenis."

Om dat terug te veranderen was te duur. De toiletpotten staan midden in de slaapkamer. "Toen we hier kwamen stonden er nog her en der in het gebouw gevangenisvoorwerpen, zoals een bed waarop onhandelbare gevangenen met riemen werden vastgebonden," zegt Beijaert.

Humane opvang
Volgens de architecten is het met aanpassingen mogelijk humane opvang in een voormalige gevangenis te bieden. "Van begin af aan had beter nagedacht moeten worden over de inrichting, maar er was geen visie."

Een probleem is dat er geen centrale aanpak bestaat voor de inrichting van noodopvangcentra. "Het is nog exact als in de vorige eeuw. Toen werden Molukkers werden gehuisvest in de concentratiekampen Vugt en Westerbork," zegt Mackic.

Het stoort Beijaert ook dat Amsterdammers weinig interesse hebben voor de statushouders in de Bajes. Beijaert: "Het zijn onze aanstaande buren! Die moeten we toch niet verwelkomen door ze maandenlang in een gevangenis te zetten?"

Uitzicht op verbetering is er niet. Vanaf 1 januari 2018 sluit het opvangcentrum in de Bijlmerbajes en verhuist het naar een nieuwe tijdelijk onderkomen aan de Willinklaan in Nieuw-West, dat drie jaar openblijft. Het permanente asielzoekerscentrum in de Houthavens opent medio 2019.

De architecten beperken zich tot minimale ingrepen. Een aantal gangen is opgefleurd. Het ontmoetingscentrum volgt. Binnenkort komt er ook bewegwijzering in het gevangenisdoolhof.

Beeld Ton Damen
Beeld Ton Damen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden