PlusPS

Bij de ruim 80 jaar oude Zondagsschilders kan alles

Schilderen uit de losse pols of in detail, kleurig of juist donker: bij de ruim tachtig jaar oude Zondagsschilders kan alles. Honderden amateurschilders krijgen les van beroepskunstenaars. 'We zijn als één grote familie.'

Agnes Kreegeler (80) ruimt haar tekeningen op in het monumentale pand op de Geldersekade. Beeld Mats van Soolingen
Agnes Kreegeler (80) ruimt haar tekeningen op in het monumentale pand op de Geldersekade.Beeld Mats van Soolingen

"Al op school hebben tekenleraren geprobeerd mij vooruit te helpen in de kunstrichting. Pogingen die bij mijn vader schipbreuk leden: ik moest een degelijk vak leren. Totdat ik vijf jaar geleden een schilderskist te leen kreeg en me met overgave te buiten ging aan schilderen. Toen de vereniging De Zondagsschilders werd opgericht werd, ben ik direct lid geworden," vertelt een gymnastiekleraar op een krakerige geluidsopname uit 1938.

Na hem volgen de ­ontboezemingen van andere Zondagsschilders over de ­reden van hun lidmaatschap.

Hun tijdloze verlangens zijn vastgelegd en bewaard ­gebleven in de tachtig jaar oude groeven van een 78 toerenlangspeelplaat. Sinds 1935 kwamen de Zondagsschilders enkele avonden per week bijeen in hotel Krasnapolsky om te schilderen.

De traditie bleef, al doet de Amsterdamse Vereniging De Zondagsschilders dat tegenwoordig in een pand op de Geldersekade. Monumentale trappen, hoge plafonds, grote ramen die veel licht doorlaten, vitrines met kunstwerken en kasten vol schetsen, werkstukken, schildergerei en materialen.

450 leden verdeeld in 25 groepen krijgen er ­zeven dagen per week teken- en schilderles van ­beroepskunstenaars.

Landschappen in Amsterdam
Her en der staan houten ezels, waarachter de cursisten ­ingespannen werken. Sommigen zwijgen, anderen neuriën zachtjes of zuchten als iets niet helemaal naar wens gaat. Ieder heeft een eigen stijl, waaraan de cursisten ­elkaars werk herkennen.

De losse pols van Ed Bleekveld (73), de gedetailleerde zwarte pentekeningen van Wilma Zaaiman (67), het opvallende kleurgebruik van Thea de Haan (75), de grovere, donkere werken van Anneke Amsdorf (72) of de bijzondere kleurnuances van Mieneke Ubbink (87).

Docent Maria Heideveld heeft een stilleven neergezet: een etalagepop met een hoed en een sjaal. "Ze mogen ­ermee doen wat ze willen. En wie geen zin heeft in een stilleven, mag aan iets anders werken." Die vrijheid vindt Mieneke Ubbink heel fijn. "Maria ­begeleidt ons goed, maar ze bepaalt gelukkig niet wat we moeten doen."

Ubbink schildert haar hele leven al. Zes jaar geleden werd ze lid van De Zondagsschilders. "Ik schilderde altijd in Italië. Vooral landschappen. Nu doe ik het in Amsterdam."

Schaduw
Ze heeft het schildersdoek schuin op schoot liggen. Daarnaast staat haar rollator. Ze heeft iets onstuimigs: haar pols omwikkeld met wit verband, verfwegen op haar wang, een haastig weggestreken haarlok. "O, o, o," verzucht ze als ze haar ­werk gadeslaat. "De schaduw van de hoed is te groot. Nu lijkt de vrouw een heel lang voorhoofd te hebben... En ze kijkt ook zo treurig."

Anneke Amsdorf, gepensioneerd handenarbeidlerares, houdt niet zo van stillevens. "Die vind ik een beetje truttig. Ik werk dus aan een eigen schilderij." Toen haar man drie jaar geleden overleed, werd Amsdorf lid van De Zondagsschilders.

Mieneke Ubbink (87), al zes jaar Zondagsschilder, kreunt: 'Ik krijg dat trieste snoetje nooit meer goed.' Beeld Mats van Soolingen
Mieneke Ubbink (87), al zes jaar Zondagsschilder, kreunt: 'Ik krijg dat trieste snoetje nooit meer goed.'Beeld Mats van Soolingen

Aanvankelijk schilderde ze talloze malen zijn portret na van foto's. "Het was een soort rouwverwerking. Daarna ben ik ook andere dingen gaan ­maken. Het liefst abstract, al lukt dat niet altijd. Ik hang nog te veel aan de realiteit, omdat ik weinig fantasie heb."

Harry Mulisch, Job Cohen
Thea de Haan zit verderop fanatiek te schilderen. Ze is al dertig jaar Zondagsschilder. "Als kind tekende ik veel, maar later deed ik er nooit meer iets mee. Totdat ik last kreeg van een depressie. Door te schilderen kon ik mijn ­gedachten verzetten."

Een ­achtergrond in de kunst had De Haan, die werkte als fysiotherapeut, niet. "Ik was echt een beginner. Toch heb ik mezelf langzaam ontwikkeld en veel geleerd. Bijvoorbeeld over hoe kleur je werk kan versterken, hoe je ­gebruik maakt van licht, maar vooral: goed leren kijken. Dat helpt me bij schilderen en beeldhouwen."

Ze toont enkele portretten en naakten die ze met potlood heeft geschetst. Elke eerste zondag van de maand kunnen de Zondagsschilders tijdens Portret Op ­Zondag een portret maken van een bekende Amsterdammer.

Zo poseerden de afgelopen ­jaren modellen als Harry Mulisch, Job Cohen, Nelleke Noordervliet, Louis van Dijk, Hedy d'Ancona, Eberhard van der Laan en Reinbert de Leeuw.

Eigen handschrift
Tijdens de doordeweekse lessen zijn het meestal modellen die zichzelf hebben aangemeld. De Haan laat een tekening zien: "Kijk deze Braziliaan. Zo'n mooie bilpartij. Zoiets schets je in een paar minuten. Het gaat om de juiste contouren."

Aan de muur hangen voorbeelden van een naakte, wat corpulente heer die de cursisten op verschillende manieren hebben geportretteerd. De één schilderde de man zo dat het geslacht kuis buiten beeld bleef, een ­ander liet het juist vrijmoedig zien.

"Je ziet dat iedereen een eigen handschrift heeft," zegt Heideveld. Laurens de Wit kleurt zijn tekening natuurgetrouw en secuur in met krijtjes. Af en toe blaast hij voorzichtig wat stofdeeltjes weg. Zijn buurman Ed Bleekveld maakt juist ruwe, zwierige streken en gebruikt een met verf besmeurd mes om zijn schilderij bij te werken.

'Een warm bad' noemt Bleekveld De Zondagsschilders. "De sfeer is ongedwongen en niet zo professioneel. Ik vind het leuk dat er veel vrouwen bij zijn; er is minder rivaliteit."

Verderop kreunt Ubbink nog een keer: "Een kránkzinnig project is dit! Ik krijg dat trieste snoetje nooit meer goed." "Niet nadenken, gewoon doen!" adviseert Agnes Kreege­ler (80) naast haar. Het kleurrijke werk van Thea de Haan vordert gestaag: "Dit is wat routine doet. Eerder was ik een ­hele dag bezig om dit op te zetten."

Een grote familie
Veel Zondagsschilders hadden in het begin een zekere schroom. "Als je het prachtige tekenwerk van bijvoorbeeld Wilma Zaaiman ziet, kun je als beginner denken: dit is zó goed, ik begin er niet aan. En dat moet je dus nooit doen," waarschuwt Peter van Rossum (70), secretaris van De Zondagsschilders.

Toen hij het werk van anderen zag, dacht hij ook dat het niks met hem zou worden. "Maar al gauw merkte ik dat iedereen elkaar juist stimuleert en dat de ­docent goede aanwijzingen geeft hoe je jezelf kunt verbeteren."

Sommige Zondagsschilders hebben al zoveel vooruitgang geboekt dat ze werk exposeren en verkopen. "De scheidslijn tussen hobby en professioneel is dun. Kunstenaars kunnen ook niet altijd leven van hun werk," zegt De Haan, die vaker heeft geëxposeerd. ­

Achter in de werkruimte spreken twee leden op gedempte toon over hun gezondheid. Tijdens de pauze gaat een Hallmarkkaart rond voor een Zondagsschilder die ­onlangs getroffen werd door een hersenbloeding. "Dat kenmerkt het sociale aspect van onze vereniging. Het gaat hier niet ­alléén om de kunst," aldus De Haan.

De vereniging drijft op honderd zeer ­betrokken vrijwilligers. Zij zijn contactpersoon voor de cursisten of helpen onder meer bij de organisatie van tentoonstellingen en evenementen. "We zijn als één grote ­familie en gaan ook privé vriendschappelijk met elkaar om. Onderling spreken we bijvoorbeeld af voor museumbezoek, atelierroutes of schilderbijeenkomsten."

Tot de dood verzorgd
Doordat de meeste leden al op leeftijd zijn, ­horen bij die saamhorigheid ook gebeurtenissen als begrafenissen en crematies, mantelzorg en stervensbegeleiding. "Zo hebben we met een groepje een Zondagsschilder tot aan zijn dood toe verzorgd," zegt De Haan.

Van Rossum vreest dat die sociale functie in het ­gedrang komt als de ­Amsterdamse Vereniging De Zondagsschilders in 2019 mogelijk moet verhuizen.

"We betalen nu een schappelijke huur, maar de gemeente wil dit pand verkopen. De nieuwe eigenaren zullen de huur dan verhogen. Dat betekent dat ook ons ledengeld fors omhoog moet en ­onbetaalbaar wordt. We zullen moeten verhuizen. Maar waarheen? Vind maar eens iets vergelijkbaars binnen de Ring. We moeten goed bereikbaar blijven. Als dit wegvalt, is dat voor veel leden, die vaak alleen zijn en hier gezelschap vinden, een ramp."

Voorlopig wordt er nog volop geschilderd op de Geldersekade. Kreegeler zet met ferme streken de initialen 'AK' onder haar werk. "Zo! Klaar! Wat zal ik nu eens gaan doen? Magnolia in bloei? Tja, je moet toch iets als je oud bent," zegt ze en schaterlacht.

Stápels schilderwerk heeft Kreege­ler thuis liggen. "Je kunt dat toch niet allemaal ophangen? Welnee! Na mij de zondvloed, hoor."

Vanaf 3 september beginnen de activiteiten van de ­Amsterdamse Vereniging De Zondagsschilders weer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden