PlusReportage

Bij de Grondbank liggen grote hopen Amsterdamse bodem te wachten op een nieuwe bestemming

De grond die in Amsterdam vrijkomt bij bouwprojecten wordt bewaard: in de grondbank van de gemeente liggen partijen zand, aarde en veen te wachten tot ze elders kunnen worden hergebruikt.

Marc Kruyswijk
De Grondbank in Amsterdam-Noord. Op de gele bordjes staan de buurten en straten waar de grond vandaan komt.  Beeld Mariet Dingemans
De Grondbank in Amsterdam-Noord. Op de gele bordjes staan de buurten en straten waar de grond vandaan komt.Beeld Mariet Dingemans

Het is alsof tussen de Noorder IJplas en de snelweg een reusachtige mol het op zijn heupen heeft gekregen. Overal grote hopen zand, veen en klei. Op het uiterst westelijke puntje van Noord, daar waar de A8 zich bij de Ringweg voegt, is de plek waar de gemeente tijdelijk overbodige grond bewaart. Vrachtwagens rijden af en aan: zand wordt gebracht, teelaarde wordt afgevoerd. En omgekeerd. Het is duidelijk: bij de voorraden van de Grondbank Amsterdam is sprake van een dynamisch evenwicht.

Ooit was grond een nutteloos restproduct van bouwwerkzaamheden, afval dat je als gemeente eigenlijk vooral kwijt wilde. Als er grond te veel was, werd dat zo snel mogelijk afgevoerd naar een provinciale stortplaats. Waarna ambtenaren bij een volgend project weer de markt op moesten om tegen commerciële tarieven nieuwe aarde in te slaan.

Gifschandaal

In circulaire tijden kan dat natuurlijk niet meer, nog even afgezien van de kosten die het met zich meebrengt. Vandaar dat de gemeente, al sinds in de jaren tachtig het gifschandaal in Lekkerkerk – een hele woonwijk werd gebouwd op sterk verontreinigde grond – voor wat meer bewustzijn zorgde, vrijkomende grond opslaat als het niet ogenblikkelijk elders kan worden gebruikt. De plaats waar dat gebeurt, heet een grondbank. Amsterdam heeft er twee: een in Westpoort– op een steenworp afstand van de plek waar Freddy Heineken en zijn chauffeur Ab Doderer in de ­jaren tachtig tijdens hun ontvoering gevangen werden gehouden – en een in Noord, aan de boorden van de Noorder IJplas dus.

Wie er met de auto over de snelweg langsrijdt, ziet alleen hopen grond in alle soorten en maten. De ene is donker van kleur, de andere wat lichter. Van dichterbij vormt zich reliëf. Sommige bergen bevatten grote brokken steen en stukken rioleringsbuis, andere zijn al gezeefd en bestaan uit louter fijn zand, perfect geschikt voor een tropisch zandstrand. Alleen een wuivende palmboom ontbreekt.

Zwart goud

Grond wordt hier opgeslagen, maar ook bewerkt: enorme hoeveelheden ondergronds Amsterdam worden op het terrein van de grondbank gezeefd en geschikt gemaakt voor hernieuwde toepassingen. Van schrale grond, zand en veen wordt teelaarde gemaakt (‘het zwarte goud’), dat kan worden gebruikt voor de nieuw aan te leggen stadstuinen en parken.

Staand tussen de hopen grond valt op hoe hoog ze zijn. En hoe keurig georganiseerd het terrein is: in elke partij staat een bordje met onbestemde nummers, maar her en der ook teksten die iets meer prijsgeven over de herkomst van de grond. ‘Sierplein’ staat op een bordje met een beetje groezelige grond. ‘Elzenhagen’ is met een dikke stift geschreven op een bordje dat is gestoken in een hoop aarde die er aan het groeiende gras te zien al een beetje langer ligt.

700.000 ton per jaar

Dat is precies niet de bedoeling, zegt Sjaak van der Lee, adviseur bij de afdeling Bodem van de gemeente. “We streven ernaar vrijgekomen grond onmiddellijk te hergebruiken, maar dat is niet altijd mogelijk. In die gevallen slaan we het op in een van onze grondbanken. Jaarlijks komt er zo’n 700.000 ton grond vrij bij bouwprojecten. Ongeveer de helft daarvan wordt direct naar de nieuwe bestemming gebracht, van project naar project dus. De andere helft slaan we hier op totdat we het elders kunnen gebruiken.”

Nu er ambitie is om de komende jaren 180.000 woningen te gaan bouwen, wordt er nogal wat gegraven en gestort, ook binnen de stadsgrenzen. Van der Lee noemt financiële voordelen. “Als we grond moeten kopen, betaal je daar tegenwoordig 5 tot 6 euro per ton voor. Grond die we hier opslaan kost de gemeente na bewerking en het zeven aanmerkelijk minder, ongeveer 4 euro per ton. Op deze manier besparen we als stad dus veel geld en dragen we bij aan een volledig circulaire stad in 2050.”

Woningen en natuur

Het gaat om woningbouw, maar ook om nieuwe natuur, zegt Maikel de Gram, hoofd van de bodemafdeling van de gemeente. Hij wijst op het water waaraan het gronddepot ligt. “We hebben met herbruikbare grond de Noorder IJplas ecologisch verbeterd. De plas is vroeger diep uitgegraven, tot wel 30 meter: zand dat vrijkwam is gebruikt om de bodem onder de A10 te verstevigen. We hebben de plas nu verontdiept met bruikbare grond uit de stad waardoor er ruimte kwam voor onderwaterecologie.”

Langer geleden stond deze grondbank ook paraat: toen er tijdens de aanleg van de Noord/Zuidlijn in 2003 instortingsgevaar dreigde bij de bouw van station Vijzelgracht, hadden de beheerders van het depot 24 uur per dag vrachtwagens klaarstaan om grond uit te rijden naar de stad: dat kon worden gebruikt om het verzakkende station mee vol te storten. De Gram: “Dat bleek gelukkig niet nodig.”

Lopen op Buiteneiland

Even verderop is wel te zien op welke manier vrijkomende grond kan worden hergebruikt: langs de IJoever is een kleine boulevard aangelegd op de flank van het NDSM-terrein. Meer dan 50.000 ton zand is hier gestort, vertelt projectleider Arie Loos. “En bij horecagelegenheid Noorderlicht, pal naast de helling op het NDSM-Plein, hebben we verontreinigde aarde afgegraven en schone aarde van de grondbank teruggestort.”

Er zal nog veel grond nodig zijn de komende jaren, zegt wethouder Reinier van Dantzig, verantwoordelijk voor woningbouw. Ook hij is aanwezig op het gronddepot in Noord. “We streven er naar ieder jaar 7500 nieuwe woningen te bouwen in Amsterdam. Dat we hier onze eigen grond hebben om op te bouwen is dus zeer belangrijk voor de stad. We lopen nu tussen grond die wordt gebruikt voor onder meer NDSM en de Buiksloterham. Ik vind het zeer tot de verbeelding spreken dat de grond die hier ligt, straks kan worden gebruikt om Buiteneiland aan te leggen, het laatste eiland van IJburg.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden