Plus

Bert van Leeuwen: 'Ik ben echt helemaal EO na 32 jaar'

De ervaren anchorman van Het Familiediner en Kerstfeest op de Dam richt zich de komende jaren op het presenteren van tv-programma's. Met frisse tegenzin kijkt EO-icoon Bert van Leeuwen (56) terug op zijn periode als eigenaar van productiebedrijf Skyhigh TV.

Bert van Leeuwen: 'Ik ben er maar toevallig ingerold; studeerde Nederlands, had een schoon-maakbedrijfje en zag een advertentie in de krant'Beeld Daniel Cohen

Bert van Leeuwen verkocht afgelopen jaar zijn aandelen in productiebedrijf Skyhigh TV en richt zich nu volledig op het presenteren van tv-programma's, waaronder Kerstfeest op de Dam (opnames op 11 december, uitzending eerste kerstdag op NPO 1 om 20.22 uur).

De beslissing volgde na een bewogen jaar waarin Skyhigh voor de EO het tv-programma Hufterproef maakte. Een vrouw leek daarin ­racistisch te reageren op een klant met een hoofddoekje, maar het bleek heel onhandig te zijn gemonteerd. Van Leeuwen gaf de fout ruiterlijk toe, maar vond het 'op de man spelen' daarna wat overdreven.

U werkt niet meer bij Skyhigh TV, maar ik heb daar niet veel over gelezen. Heeft u het een beetje stilgehouden?
"Ik zat inderdaad niet te wachten op gedoe, maar na een turbulent jaar - met veel negatieve publiciteit - ben ik fulltime in dienst gekomen van de EO. Ik heb mijn aandelen verkocht aan de andere eigenaren."

Hebben jullie een fout gemaakt destijds?
"Voor mij zijn dit wel wat ouwe koeien, hoor. Maar het was inderdaad niet eerlijk gemonteerd en door een opeenstapeling van menselijke fouten kwamen die quotes in het programma."

"Daarna maakten we ook de verkeerde inschatting om de quotes niet uit de herhaling te halen én om niet adequaat te reageren in de media. Ik ben nog wel een bos bloemen gaan brengen naar die mevrouw, maar het kwaad was al geschied natuurlijk."

"Wij als bedrijf werden vervolgens van alle kanten stevig aangepakt, opeens waren we zelf de 'hufters'. Logische kritiek, maar dat het allemaal zo op mij persoonlijk was gericht, vond ik wat te makkelijk. Skyhigh had vier eigenaren en honderd medewerkers, maar volgens sommige columns leek het of ik eigenhandig de montage had gedaan."

Waarom heeft u het hele verhaal niet meteen naar buiten gebracht?
"Nogmaals, we hebben het nu over zaken die echt een gepasseerd station zijn. Ik was niet de aangewezen persoon, omdat ik nu eenmaal niet over het programma ging, maar werd wel door Quote, GeenStijl en Youp van 't Hek aan dat programma gekoppeld. Achteraf een wijze les natuurlijk; als je ontdekt wat er is misgegaan, moet je daar meteen op reageren, zowel in het herstellen van je fout als in de communicatie."

De kritiek ging in essentie over de vraag: hoe integer zijn de programma's eigenlijk bij Skyhigh? Zijn jullie keiharde tv-makers die geld willen verdienen of helpen jullie mensen oprecht?
"Even voor de goede orde: ik heb geen binding meer met het bedrijf. Maar terugkijkend moet je goed beseffen dat we dertig programma's per jaar maakten. Vijftien jaar lang ging dat prima, maar nu deugde er opeens niets meer van ons. Alle wolven huilen dan mee in het bos. Alleen Peter R. de Vries zei ergens relati­verend: soms maken mensen fouten, dat kan gebeuren."

Waarom heeft u uw aandelen verkocht?
"Ik heb niet de behoefte dat helemaal uit te leggen. In het kort kun je zeggen dat ik nu 32 jaar in dit rare vak zit. Bij de EO werkte ik altijd als freelancer en in 1999 begonnen we met Skyhigh, waardoor ik als het ware twee banen had. Die dubbelrol geeft weleens wat spanning, zoals bij die montagefout, en daar had ik niet zo veel zin meer in."

'Ik vind Kerst een fijn, maar ook wat verdrietig feest'Beeld Daniel Cohen

"Toen de EO met het voorstel kwam, dacht ik bovendien: ik ben nu 56 jaar, laat ik me de komende jaren richten op de dingen waar ik het meeste plezier in heb, het presenteren van programma's."

Met nog een beetje omroeppensioen en het geld van de verkoop komt u straks een eind?
"Ach, ik moet wel gewoon nog werken voor mijn geld. Maar ik heb vooral gekozen voor mijn geluk; ik vind presenteren leuk en het runnen van een productiebedrijf brengt een hoop ballast mee. Ik dacht in het begin: dat presenteren stopt vanzelf een keer en dan ga ik fulltime produceren. Maar dat gebeurde niet en dan is het best een pittige combinatie als je minimaal drie dagen per week op pad ben voor je programma's. Mede daardoor had ik het idee: je moet een keuze maken."

Heeft u altijd achter alle programma's gestaan die Skyhigh maakte?
"Dat was nooit een probleem."

U hebt eens gezegd: je moet ook weleens lelijke kerstbomen verkopen als mensen die willen.
"Haha, dat komt uit de tijd dat ik die kerstbomen verkocht. Wat ik bedoel is dat het bestverkopende product niet altijd het mooiste is in jouw ogen. Natuurlijk, het was gewoon een commercieel bedrijf, maar ik kon overal altijd achter staan."

Stuitten jullie op de formule van commercieel succes? Zo van: blijkbaar werkt deze manier van een tv-programma maken goed.
"Zo werkt het niet. Het is niet een trucje dat je op allerlei manieren kunt herhalen en toepassen. We maakten wel veel programma's waarin verhalen van mensen centraal staan, zoals Over mijn lijk of Uit de kast. Je zoekt altijd naar bijzondere verhalen en er zijn wel wat tv-wetten die een programma in ieder geval niet minder succesvol maken, maar er is geen sjabloon dat je overal op legt."

U bent ook de presentator van bijvoorbeeld Het familiediner. Is het geen dunne lijn waarop je loopt als tv-maker? Jullie willen met dat programma mensen aan de ene kant misschien helpen, weer tot elkaar brengen na een breuk, maar u blijft toch vooral een tv-maker die zo veel mogelijk kijkers wil?
"Dat heeft zeker een spanning in zich. Soms vinden mensen de camera eng, maar ze willen ook bijna allemaal dat een ruzie wordt opgelost en vaak zijn ze al tien jaar bezig zónder camera. Ons voordeel is dat mensen het programma kennen en dat maakt de belangen direct duidelijk.

In het begin wilde ik nog weleens verzwijgen waarvoor we kwamen, maar nu ben ik daar heel open in. Als iemand echt niet wil en dat direct aangeeft, houdt het op voor ons."

Dus u voelt zich geen koopman van emotie? De manier waarop je het verhaal vertelt, bepaalt immers ook de kijkcijfers.
"Nee, helemaal niet. Ik maak gewoon een programma en als het goed wordt bekeken, vind ik dat wel zo prettig. Toen ik hier vijftien jaar geleden mee begon, zat ik meer op het effect. Dan liet ik nog weleens een stilte vallen en was het iets meer op de emotie gericht, maar dat doe ik niet meer. Ik hoor het verhaal aan en stel belangstellende vragen, waarbij ik niet zomaar genoegen neem met het eerste antwoord."

Had u ook bij een andere omroep kunnen werken dan de EO?
"Zeker, alleen zou het dan wat meer alleen werk zijn. Ik ben er natuurlijk maar toevallig ingerold; studeerde Nederlands, had een schoonmaakbedrijfje en zag een advertentie in de krant. Wel ben ik van huis uit christen en dus ligt mijn hart hier meer dan bij andere omroepen."

Is er veel veranderd in het soort programma's dat de EO maakt?
"Natuurlijk, ik kom uit de tijd dat de dominee de dagafsluiting deed en presentatrices principieel geen make-up op wilden. Henk Binnendijk ging op een gegeven moment de straat op om aan iedereen iets te vragen, en dat is zo'n beetje de omslag geweest; ik vind het leuk aan iedereen iets te vragen over het geloof."

Het gaat bij jullie niet alleen over het geloof. Maakt dat het niet lastig om de meerwaarde te onderstrepen voor staatssecretaris Sander Dekker van Media?
"Ik vind dat wel duidelijk geworden nu; wij maken geen quizzen meer, alleen de De grote Bijbel­quiz. Verder wordt bij elk programma de vraag gesteld: past dit bij de reden dat we er zijn?"

Zullen we het over het zesde Kerstfeest op de Dam hebben? Dat is op 11 december en wordt uitgezonden op eerste kerstdag. Wat gaan jullie precies doen?
"Jim Bakkum, Shirma Rouse, Brownie Dutch en Trijntje Oosterhuis zingen moderne en klassieke kerstnummers op de Dam. Tussendoor wordt het kerstverhaal verteld door kinderen die ik daarover heb geïnterviewd. De artiesten draaien allemaal een dagje mee met het Leger des Heils en zingen met hen een lied. Het is kerstfeest voor iedereen."

Bent u een groot liefhebber van kerst?
"Ik vind het een fijn, maar ook wat verdrietig feest. In die dagen ligt altijd zo de nadruk op mensen die de gezelligheid hebben van een ­familie. Als ik naar zo'n feelgoodkerstfilm kijk met sneeuw en blije mensen, moet ik altijd even denken aan mensen voor wie dat allemaal wat minder is, die er echt tegenop zien. Ik hoop juist voor die mensen dat ze ondanks alles een beetje kunnen genieten. Het is en blijft tenslotte een bijzonder feest, waarin de hele wereld zich even bewust is van de grote waarde van vrede en verzoening."

Stoort het u ook dat het vieren van kerst los lijkt te staan van het oorspronkelijke verhaal?
"Er komt veel bij dat door mensen zelf bedacht is. Mensen verlichten hun straten steeds uitbundiger en juist met kerst gaat iedereen naar de kerk. Prima, maar het is wel goed om de echte betekenis te scheiden van alle versiering die erbij komt. Daarom vind ik het goed dat we het Bijbelse kerstverhaal benadrukken op de Dam, want dat is een schitterend verhaal ..."

'Als ik kritiek krijg, dan ga ik het gesprek aan. Misschien moeten we dat allemaal wat meer doen'Beeld Daniël Cohen

Ik hoorde laatst iemand zeggen naar aanleiding van de witte Pieten: het volgende dat ons wordt afgepakt, is kerst.
"Dat is de angst die regeert."

Denkt u dat mensen u harder aanpakken na zo'n fout als bij Hufterproef omdat ze iets tegen het geloof hebben?
"Je weet natuurlijk nooit wat het belang is van mensen als ze hun mening uiten. Eigenlijk vind ik dat niet zo belangrijk. Ik ben na 32 jaar echt helemaal EO, maar ik merk niet zoveel van een bepaalde antipathie. In het begin was dat wel anders, soms. Dan had ik een interviewcursus met mensen van andere omroepen en zeiden ze na een paar dagen: jullie vallen toch wel mee."

"Maar ik heb er weinig last van, hoor, en als ik kritiek krijg, dan ga ik het gesprek aan. ­Misschien moeten we dat allemaal wat meer doen, zodat er wat meer wederzijds begrip ­ontstaat."

Opgebiecht

Leermeester: "Toen ik als broekie naar de media-academie ging, was daar een docent die zei dat er niets aan mij moest gebeuren. Hij vond dat ik gewoon in het diepe gegooid moest worden en dat is gebeurd. Als er één iemand is van wie ik veel heb geleerd, al in mijn jonge jaren, is dat mijn (latere) schoonvader Johan van Arkel."

De beste uit het vak: "Ik vind veel mensen goed. Jeroen Pauw vind ik bijvoorbeeld een heel goede interviewer, maar Linda, Matthijs en Humberto zijn op hun gebied ook fantastisch."

De slechtste uit het vak: "Dat ga ik niet zeggen. Ik vind het vooral heel erg als de nepheid ervan afdruipt. Ik vind het leuk als ik van mensen achter de schermen hoor dat een BN'er sympathiek en oprecht is."

Het beste advies gegeven: "Toen ik net omroeper was, zei iemand: je moet lachen met je ogen. Dat was een praktisch advies, want met veel dingen kun je niet zoveel."

Het slechtste advies: "Wat weleens werd gezegd, is: jij schudt dat wel even uit je mouw, die presentatie of dat interview, maar dat is nooit het geval geweest. Ik schud nooit iets uit mijn mouw."

CV
Geboren 21 maart 1960
Opleiding 1980-1986: Nederlands, Universiteit Leiden
Loopbaan
1984: omroeper bij de EO
1999-2016: productie­bedrijf Skyhigh TV, samen met Marc Dik, Bernard van den Bosch en Wilfred Drechsler
2000-nu: Het familiediner
2016: presentator van o.a. Face to face, Geloof en een hoop liefde

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden