Review

Bernlef - De rode droom

J. Bernlef...een felle aanklacht in de geest van een schrijver als George Orwell wordt De rode droom nooit...Foto GPD/Frouwkje Bijlstra Beeld
J. Bernlef...een felle aanklacht in de geest van een schrijver als George Orwell wordt De rode droom nooit...Foto GPD/Frouwkje Bijlstra

Twee naïeve mannetjes van 55 jagen een droom na. Zo zou je de nieuwe roman van Bernlef, De rode droom getiteld, in één zin kunnen samenvatten. Eigenlijk is vooral één van de twee de dromer. Hij heet Krap en hij ziet in de ander, Kowalski, niet alleen een vriend, maar ook een secretaris die al de door hem bedachte ideeën kan opschrijven.

Die ideeën hebben niet zo veel om het lijf. Het voornaamste concept dat door Krap wordt bedacht, is de wet van de wederzijdse aantrekkingskracht. Dat klinkt misschien als heel wat, maar in de praktijk valt het tegen. Bovendien valt het nog niet mee die wet uit te leggen, al is wel duidelijk dat die tot een hervorming van de maatschappij moet leiden. Hoe dat dan weer in zijn werk moet gaan, is wederom niet bijzonder helder.

In het hoofd van Krap gaat het kortom een tikkeltje chaotisch toe, en het is voor de ook niet al te intelligente Kowalski nog niet zo eenvoudig in de aantekeningen die hij naar aanleiding van de opmerkingen van Krap maakt, systeem aan te brengen.

De heren kunnen het overigens wel goed met elkaar vinden. Hun vriendschap gaat niet diep en heeft iets aangenaam lichtvoetigs, zoals deze nieuwe roman van Bernlef over het algemeen iets lichtvoetigs, dromerigs en onschuldigs heeft. Het boek zit vol milde passages en grappige voorvallen. Hoewel de titel misschien anders suggereert, hebben we hier al met al niet met een keiharde aanklacht tegen de maatschappij te maken. De rode droom is vooral een lief boek.

Dat laatste blijkt ook uit het gegeven dat die titel niet zozeer of niet alleen naar een politiek ideaal verwijst. Op een gegeven moment wordt de ondanks zijn toch al gevorderde leeftijd nogal maagdelijke Kowalski verliefd op de roodharige ex van Krap. Meteen schrijft hij een gedicht over haar met de titel De rode droom. Dat levert geen grootse poëzie op; zo komt de uitdrukking 'vurige vuurtoren' in het gedicht voor.

Uiteindelijk mondt de ode van Kowalski aan zijn onbereikbare geliefde toch weer uit in een soort maatschappelijke aanklacht. Kowalski heeft dan inmiddels erg met zichzelf te doen: 'Het was om te huilen en dat deed hij dan ook, stil en zachtjes, zodat de buren hem niet zouden horen.' Gedempt leed, zou je kunnen zeggen.

Bernlef situeert de gebeurtenissen aanvankelijk in wat Thuisland wordt genoemd. Dat land verdwijnt echter - wat meteen in het begin van de roman gebeurt - omdat het wordt overgenomen door Buurland. Een soort communistisch regime wordt omgezet in een neoliberale, verlichte dictatuur. Bij het horen van dit nieuws - want de overname gaat niet echt met strijd gepaard, maar gebeurt eigenlijk zomaar - barst Kowalski ook al in tranen uit. Nogal ernstig staat er dan: 'Misschien zou het leven nu beter worden, gemakkelijker. Toch voelde hij zich bestolen. Bestolen van een droom die hij tegen beter weten in altijd gekoesterd had, de droom over een maatschappij waarin iedereen gelijk was en het nooit meer oorlog zou worden.'
Zoals al aangegeven: een felle aanklacht in de geest van een schrijver als George Orwell wordt het vervolgens nooit.

Bernlef laat de twee naïeve mannetjes naar Amsterdam reizen en vervolgens naar een kapitalistisch vakantieparadijs in Tunesië. Het kapitalisme of het neoliberalisme brengt geen geluk. Dat wordt wel duidelijk gemaakt. Maar een andere, meer communistisch of sociaaldemocratisch of anarchistisch ingerichte maatschappij zal evenmin werken, daarvoor is zo'n ideaal in het gunstigste geval te onnozel en te lief.

Wat overblijft, is een nostalgisch verlangen naar een betere wereld. En die nostalgie weet Bernlef heel mooi te vangen in dit boek.

Het betekent allemaal niet zo veel, vermoed ik, Bernlef houdt het allemaal heel licht, maar het is wel fijn om te lezen. Je wordt er op een rare manier toch een beetje gelukkig van. (ARIE STORM)

Bernlef - De rode droom
Querido, 18,95.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden