Beheerplan moet IJmeer & Markermeer impuls geven

Met een nieuw beheerplan verwacht Rijkswaterstaat het IJmeer & Markermeer geschikt te maken voor recreanten, vissen en vogels.

Het zijn overigens niet alleen natuurvrienden die baat hebben bij de bescherming van de natuurgebieden Beeld Hollandse Hoogte

Eerst maar het slechte nieuws: het gaat nog steeds niet goed met de natuur in het IJmeer & Markermeer. Sinds de scheiding met het IJsselmeer in 1976 is de ecologische kwaliteit van het water dramatisch verslechterd. Met name de afname van de hoeveelheid beschikbaar voedsel in de vorm van mosselen en vis zorgde ervoor dat vaste bezoekers als de tafeleend, de brilduiker, de grote zaagbek en de zwarte stern in toenemende mate teleurgesteld raakten in het voormalige vogelparadijs en op zoek gingen naar nieuwe plekken om te rusten en te ruien. Geen goede reclame voor het IJmeer & Markermeer dat volgens Europese richtlijnen is aangewezen als waardevol natuurgebied.

Gelukkig zijn er ook lichtpuntjes. Er wordt al bijna twintig jaar hard gewerkt aan verbetering van de natuurwaarden, en daarbij zijn wel degelijk grote stappen gezet, vertelt Ruud Cuperus namens Rijkswaterstaat dat deze zomer een ontwerp-beheerplan voor de komende zes jaar voor het IJmeer & Markermeer heeft afgeleverd. "De waterkwaliteit in het IJsselmeergebied is sterk verbeterd. Als gevolg daarvan zwemmen daar nu weer haring, spiering, glasaal en ansjovis rond. We krijgen tegenwoordig klachten van watersporters over welig tierende waterplanten zoals fonteinkruid. Dat wordt nu dan ook gemaaid op sommige plekken. De recreanten hebben er misschien last van, maar het is wel degelijk een bewijs van vooruitgang."

Paaigronden
Met de waterhuishouding op orde is het tijd voor volgende stappen. Eerder dit jaar is een begin gemaakt met de aanleg van de Markerwadden, een groep natuureilanden in het Markermeer. "We hebben daar op kleine schaal mee geëxperimenteerd en dat leverde heel goede resultaten op," zegt Koos Hartnack, deskundige bij Rijkswaterstaat op het gebied van ecologie en waterbeheer. "De verschillen in waterdiepte creëerden aantrekkelijke paaigronden voor vissoorten, en dat leidde uiteindelijk tot de vestiging van een kolonie visdiefjes en zelfs een bezoek van een zeearend. We hopen dat proces met de Markerwadden straks in het groot te kunnen herhalen."

Succes is nooit verzekerd, voegt projectmanager Cuperus daar meteen aan toe. "We doen al tientallen jaren onderzoek naar de factoren die van belang zijn voor de natuurontwikkeling in het IJsselmeer, en er zijn nog steeds zaken die we niet helemaal kunnen doorgronden. Je kunt aan allerlei knoppen draaien, en toch gebeuren er dan dingen die je niet had verwacht. We wisselen veel kennis uit over het Peipsimeer op de grens van Estland en Rusland. Dat lijkt in heel veel opzichten op het IJsselmeer, maar je kunt de resultaten van dat onderzoek ook weer niet één op één overnemen. De natuur gaat hier zijn eigen gang."

Dat laatste geldt in zekere zin ook voor de watersport, een van de andere factoren die van invloed zijn op de natuur in het IJmeer & Markermeer. De kitesurfers bijvoorbeeld in Warder, Hemmeland en Muiderberg beoefenen hun sport op enkele honderden meters van rustgebieden voor beschermde vogelsoorten. En ook op andere plaatsen in de natuurgebieden wordt druk gevaren, gezwommen, gezeild en gevist. "De recreatie is in toenemende mate een factor van belang," zegt Cuperus. "Het gaat ook om een economisch belang. Er wordt enorm veel geld in de branche verdiend. Daar hebben we ook rekening mee te houden."

Gedragscode
In het nieuwe beheerplan zijn drie vogelhotspots aangewezen: de Gouwzee, de Pampushaven en de kust bij Muiden. Cuperus: "We hebben aanvankelijk met de gedachte gespeeld om die rustgebieden af te sluiten met betonning, maar in plaats daarvan hebben recreatie- en natuurbeschermingsorganisaties een gedragscode opgezet. Zij vragen van alle watersporters om rekening te houden met de vogels in deze gebieden en zullen in de komende tijd ook samen met ons monitoren of de gedragscode in de praktijk voldoet."

Het zijn overigens niet alleen natuurvrienden die baat hebben bij de bescherming van de natuurgebieden. De verdere ontwikkeling van het IJmeer & Markermeer als Natura 2000-gebied is een voorwaarde voor de stedelijke ambities van Amsterdam en Almere. Als zij in de toekomst volgens plan verder willen groeien met grootschalige woningbouw op IJburg en in Almere-Pampus, moet dat worden gecompenseerd met robuuste natuur. In die zin is de bescherming van het IJmeer en Markermeer een vereiste voor uitbreiding van de steden.

Het zal nog spannend zijn welke ontwikkeling het eerst wordt afgerond. Voor het IJsselmeer werkt Rijkswaterstaat met streefbeelden voor het jaar 2100. Hartnack: "Hoe dat eruitziet? Er zullen geen zeehonden in het Markermeer zwemmen. Maar we rekenen er wel op dat de bedreigde soorten als de grote karekiet en de roerdomp weer in groten getale aanwezig zullen zijn. En overwinterende flamingo's en lepelaars, dat moet ook mogelijk zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden