Plus

Barbara Baarsma: 'Zet bankiers niet weg als een stel graaiers'

Haar liefde voor feiten en cijfers kreeg ze mee van haar grootvader. Zo had econoom Barbara Baarsma (48) als kind al een eigen krantje met het laatste beursnieuws. Per 1 januari neemt ze een belangrijke stap: de wetenschapper wordt ook nog eens bankier. 'Ik ben boven alles een onafhankelijk denker.'

Barbara Baarsma Beeld Liselore Chevalier

Wat kun je verwachten? Barbara Baarsma was een weglopertje. Vonden haar ouders de tweejarige dreumes terug langs de snelweg bij Leiden, haar dromen achterna, knuffelbeer onder de arm. De volgende keer dat ze naar buiten wilde, hebben ze haar vastgemaakt aan een touw.

"Wel een lange hoor," zegt Baarsma en lacht.

Ze zit op de twaalfde verdieping van de Mondriaantoren en kijkt verlangend uit over de Amstel. Daar rent ze vaak, van haar huis in Zuid naar Ouderkerk en terug. Per 1 januari wordt Baarsma, graag geziene gast in talkshows op tv, directievoorzitter van Rabobank Amsterdam. Naast haar werkzaamheden als hoogleraar toegepaste economie aan de Universiteit van Amsterdam en als kroonlid van de Sociaal Economische Raad, een van de belangrijke adviesorganen van de regering.

Als kind al had ze haar eigen krantje: de BB-krant, met het laatste beursnieuws. Voor haar geliefde grootvader in Zwitserland schreef ze bij zijn zeventigste verjaardag een heel boek. Zelf was ze tien. Waar ging het over?

Baarsma: "Nou ja, over hoe oude mensen het beste met hun gezondheid om kunnen gaan. Er stond een verhaal in over Hitler en een over Mozart. Weet ik veel. Over atoombommen en een gids over vogels. Ik verzon het allemaal bij elkaar."

Een vroege herinnering aan haar jeugd op het zwaarchristelijke Goeree-Overflakkee: "Ik had op de lagere school een hartsvriendin, die nog altijd mijn hartsvriendin is. We hadden van die kreten, die we van onze moeders over hadden genomen: 'Wij zijn uniek, zelfstandig en geëmancipeerd'. Zeven jaar! Kun je je voorstellen? Dan zei de één: 'Waar geloof je in?' En de ander: 'In mijn eigen wil!'"

Toen ze promoveerde, kreeg ze een brief van de hoofdonderwijzer die op de openbare lagere school de kinderen nog iets van godsdienst bij probeerde te brengen. 'Lieve Barbara,' schreef hij. 'Jammer genoeg kan ik niet bij je promotie zijn, maar ik wil je wel vertellen: jij hebt mij tot de grenzen van mijn professionele kunnen gedwongen.'"

"Ik bleef als kind maar vragen," zegt ze. "Hoezo dan? Hoe zit dat dan? Hij moest even nadenken: hoe ga ik met dit type om? Het was een brief waar veel plezier uit sprak. Het heeft me geraakt. Dat soort leraren jongen, dat was mooi hoor."

Is het leuk om op feestjes te zeggen dat u bankier wordt?
"Ik ben er trots op."

U weet als geen ander hoe er tegen bankiers wordt aangekeken.
"Daarom is het zo belangrijk om het vertrouwen in banken terug te winnen. Dat is nu zo laag dat het ongezond is. Banken zijn dienstbaar aan de echte economie van burgers en bedrijven - dat horen ze in elk geval te zijn."

"Het is een beetje buiten beeld geraakt, maar ze zorgen ervoor dat jij je woonwens kunt vervullen door je een hypotheeklening te geven of dat je een prachtig ondernemersplan kunt uitvoeren door voor financiering te zorgen."

Waarom heeft u voor Rabobank gekozen?
"Omdat voor Rabobank onder de streep meer telt dan het financiële resultaat. Het is een bank met leden: wij keren geen dividend uit aan aandeelhouders, maar coöperatief dividend aan de maatschappij in de vorm van sponsoring of financiering van projecten die zonder ons misschien niet van de grond zouden komen."

Denkt u nog weleens aan Jochem de Bruin?
"De man van de triple-A- status? Van de reclame? Dat is lang geleden. Ik werkte toen nog niet bij de bank."

De Rabobank zet zichzelf nogal graag neer als de witte raaf onder de banken.
"Dat zie ik niet. Rabobank had in elk geval geen staatssteun nodig in de crisis."

Ook de Rabobank heeft de nodige affaires voor de kiezen gekregen en heeft voor meer dan een miljard euro schikkingen moeten treffen.
"Zeker, zeker."

Net een echte bank.
"Ook wij moeten keihard werken om vertrouwen terug te winnen. Maar zet bankiers nou niet weg als een stel graaiers. Bij de bank werken gewone mensen, die hun kinderen naar school brengen en hun best doen om hun klanten te dienen."

Dit jaar ontving de Rabobank nog de Liegebeestprijs van Wakker Dier. De redenering: de bank adverteert met de leus growing a better world together, maar investeert in plofkippen, mega­stallen en fastfoodketens.
"Rabobank is van oudsher een grote food- en agribank. Je kunt zeggen: ik ga alleen nog iets doen met kleinschalige landbouw. Je kunt ook zeggen: ik blijf en ga de sector proberen te verduurzamen."

"We zijn misschien een beetje te enthousiast geweest, maar ik werk liever voor een moedige bank dan voor een bank die alleen bang is fouten te maken."

Is het niet lastig: uw werk als bankier combineren met uw werk als wetenschapper?
"Ik ben boven alles een onafhankelijk denker."

Maar de schijn van belangenverstrengeling is snel gewekt.
"Toen ik naar de bank ging, heb ik rücksichtslos mijn commissariaten opgezegd. Ik zal ook niet snel met mijn hoogleraars­pet op iets zeggen over de financiële sector - en anders vermeld ik er altijd bij dat ik ook voor de Rabobank werk. Het is heel goed als bankiers hun voelsprieten in de maatschappij hebben. Als je af en toe van buiten naar binnen kijkt, blijf je met beide benen op de grond."

Mag ik u de kampioen van het vrijemarktdenken noemen?
"Dat is een misvatting. Wel een mooie misvatting. Economen, alle economen, starten met denken bij de markt. Niet omdat ze vinden dat die beter werkt dan de overheid, maar gewoon: omdat het een schone manier van denken oplevert."

"Als je de overheid eerst wegdenkt, kun je beter zien waar de markt faalt en waar je dus moet bijsturen. Ik ben niet tegen regulering, maar ik vind wel dat je scherper naar de rol van de overheid moet kijken en af en toe de zolder moet opruimen."

De bankencrisis wordt toegeschreven aan een falende markt.
"Terecht, maar de crisis heeft vele vaders en moeders: ook de overheid faalde, want die zorgde voor de regelgeving die giftige financiële producten mogelijk maakte en stimuleerde via de fiscus ook nog eens de aanschaf ervan. En de toezichthouders doorzagen het ontstaan van de crisis ook niet."

De bankiers waren verblind door hebzucht.
"Als dat al waar is, geldt dat ook voor een deel van de afnemers van de bankiers, die dachten dat de rendementen tot in de hemel door zouden groeien. De verantwoordelijkheid ligt breder."

De economen hebben de crisis ook niet aan zien komen.
"Een deel van de economen heeft het wel dégelijk voorspeld. De professie an sich heeft niet gefaald. Alleen: het werd, ook door de media, ervaren als, wat je nu zou noemen, fake news."

Inmiddels wordt er alweer uitgebreid gejubeld.
"Dat lijkt me terecht. Nederland is een prachtig land om in te wonen. In vrijwel alle lijstjes staat we in de top tien, of het nou gaat om persvrijheid of gezondheidszorg, om onderwijs of de kwaliteit van de rechterlijke macht. Wij zijn het zesde meest gelukkige land ter wereld en onze kinderen zijn zelfs het allergelukkigst."

'De crisis heeft vele vaders en moeders: ook de overheid faalde' Beeld Liselore Chevalier

"Mijn zorg is: ervaren onze kinderen straks evenveel welvaart en geluk? Daarvoor zullen we hard moeten werken aan ons structureel groeivermogen. De afschaffing van de dividendbelasting is gelukkig van tafel. Laten we die twee miljard euro die er nu ligt stoppen in onderzoek en onderwijs. Wij hebben ongeveer twee procent structurele economische groei per jaar nodig."

Met alle negatieve gevolgen van dien?
"Ik ben een optimist. Ik geloof dat we met het stevig beprijzen van negatieve milieueffecten technologie kunnen aanjagen en zo de economie vergroenen."

Baarsma werd in Leiden geboren als telg uit een artsenfamilie, alvorens te verhuizen naar het Zuid-Hollandse eiland Goeree-Overflakkee. Vader arts, zijn vader arts, de broers van vader arts. Ze had het zelf wel willen worden, als ze een tweede leven had gehad. Chirurg, 'het betere snij- en hakwerk'.

Oom Philip, kunstenaar en broer van haar moeder, woonde lange tijd bij het gezin in. In Zwitserland woonde grootvader, directeur van een machinefabriek en techneut van huis uit. "Ik weet nog," zegt ze. "Ik was zes en las een boek aan hem voor. Elke keer dat er opa stond en ik grootvader las, kreeg ik een dubbeltje. Terwijl mijn oma wilde dat we haar gewoon oma noemden."

"In Zwitserland kon je geen producten van Conimex krijgen. Die nam ik voor hem mee. Als ik het koersverschil exact wist uit te rekenen, mocht ik het verschil houden. Dat was fantastisch voor zo'n klein meisje. Ik heb mijn liefde voor feiten en cijfers van hem geërfd."

Een mooie kindertijd. Op het eiland kon ze doen wat ze wilde.

Baarsma: "Je had er één openbare middelbare school. Die was best ouderwets. Van hup: kennis overdragen. Ik kreeg les van gepromoveerde bètaleraren. Ik zat zo ongeveer als enige meisje aan de bètakant. Ik vond dat wel mooi. Het enige wat ik miste, was het intellectuele debat. Ook daarom wilde ik graag weg, de wereld in."

Voordat ze de economie in rolde, studeerde Baarsma, aangejaagd door haar 'fantastische bètaleraren', een jaartje indus­trieel ontwerpen op de TU Delft. Het was de tijd van 'Thea studeert techniek', zegt ze.

"Afschuwelijk! Dat ik dacht... Echt verschrikkelijk! Thea!? Ik ben geen Thea, ik hield gewoon van wiskunde. Ik dacht: is er iets met me dat ik dit wil? Ik zag natuurlijk wel dat er voornamelijk jongens waren in Delft, maar ik vond het prima, die kerels. Lekker makkelijk."

Hoezo?
"Meisjes zijn ingewikkelder: zeven jaar geleden heb jij dat en dat gedaan en dat vergeet ik niet. Wij hebben twee zonen. Heerlijk. Ze zijn nu het huis uit, maar vroeger konden we enorme ruzie hebben om iets triviaals en 's middags was iedereen het weer kwijt. Dat is een mentaliteit waar ik goed mee overweg kan."

U heeft zich altijd uitgesproken tegen quota voor vrouwen.
"Ik heb er last van. Als ik word gebeld door een headhunter, vraag ik altijd: waarom bel je me? Als dan het woord vrouw valt, ben ik weg. Ik pas voor het excuustruusding."

Waarom zijn er zo weinig vrouwen in de top van de financiële sector?
"Omdat vrouwen nog vaak in deeltijd werken. Als je een toppositie wilt, moet je bereid zijn om de volle week te werken. En dan bedoel ik niet de 36 uur van de cao, maar 50 tot 60 uur. Als je dat niet wilt, moet je niet zeuren."

"Bij Rabobank werken overigens best veel vrouwen aan de top. Waar ik mij zorgen over maak zijn vrouwen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Er is geen glazen plafond, wel een klevende werkvloer, betegeld met te kleine deeltijdbaantjes."

Jeugdfoto Barbara Elisabeth Baarsma Beeld Privé

"Weet je hoeveel van die vrouwen economisch zelfredzaam zijn? Een kwart. En als ze dan gaan scheiden - en de kans daarop is veertig procent - zijn ze overgeleverd aan een uitkering of een onzekere alimentatie. Deeltijdwerken is in Nederland een meerkoppig monster."

Werkte uw eigen moeder?
"Ze studeerde geschiedenis toen ik in haar buik kwam. Zoals dat ging in de jaren zeventig: ze stopte met studeren."

Heeft u het daar met haar over gehad?
"Natuurlijk."

Ook in verwijtende zin?
"Ik haar verwijten? Nee, zeg. Wie ben ik om haar iets te verwijten? Ik had het haar gegund dat ze eerder was gaan werken. Na haar scheiding is ze alsnog een opleiding gaan doen en is humanistisch raadsvrouw geworden. Dat vind ik klasse. De vrouwen van die generatie die de arbeidsmarkt opgingen zijn heldinnen. Ze plaveiden het pad voor mijn generatie. Die mogen we op een podium hijsen."

In de jaren tachtig was het onder feministische economen hip om huishoudelijke arbeid ook te zien als arbeid.
"En daarmee te zeggen: blijf maar lekker achter het aanrecht, dat is goed genoeg voor jou? Dat is net zoiets als de discussie over het basisinkomen. Ik vind dat een asociaal idee. Je zegt tegen mensen: we hebben jou niet nodig, hier is de fooi. Uit onderzoeken naar geluk blijkt dat na gezondheid en familie het hebben van betaald werk komt. Werk is gewoon een gelukmakende factor."

Hoe heeft u dat zelf thuis geregeld?
"Wij werken beiden fulltime. Wij hebben de jongens vrij vroeg gekregen. Best wel bijzonder, want ik had niet op mijn voorhoofd geschreven dat ik moeder wilde worden. Iedereen dacht: die wil carrière maken. Maar ineens, toen ik 25 was, kwam er een soort oergevoel over me. Ik dacht nog: wat is dit? Ik geloof, ik geloof dat ik een kind wil! Hahaha."

"De denkfout die mensen maken is dat je geld nodig hebt als je kinderen krijgt. Natuurlijk moet er genoeg zijn, maar wat je echt nodig hebt, is tijd en flexibiliteit. Ik zeg altijd tegen mijn studentes: als je nou een kerel hebt met wie je oud wilt worden, wacht dan niet te lang."

"Als je pas rond je dertigste je eerste kind krijgt, loop je promoties mis. Die achterstand haal je niet meer in. Maar ik zeg er wel bij: doe het alleen als je er als persoon aan toe bent, want het is wel fijn voor kinderen als hun ouders niet gaan scheiden."

Zoals uw eigen ouders?
"Het heeft een prijs voor kinderen."

Het was een moeilijke periode, zo midden in de puberteit, zegt ze. Op haar dertiende moest ze kiezen: bij haar moeder wonen of bij haar vader. Het werd haar moeder. Een jaar later besloot haar grootvader een einde aan zijn leven te maken. Twee jaar erna volgde oom Philip.

Baarsma, plotseling scherp als een mes: "Het doet me pijn als ik politici keer op keer het recht op euthanasie ter discussie hoor stellen. Prima als je daar vanuit je levensovertuiging op tegen bent, maar bepaal dat niet voor een ander. Hoe erg is het als iemand die langdurig psychisch lijdt gedwongen wordt om zelfmoord te plegen, ook voor de omgeving? Als iemand de kans ontnomen wordt om op een menselijke manier uit het leven te stappen?"

U bent al sinds uw zestiende samen met uw man.
"Mijn geliefde. Ik heb mazzel met hem. Echt hoor."

U zult er voor hebben moeten werken.
"Werken is makkelijk als het zo veel oplevert."

Kennelijk gelooft u nog steeds in het huwelijk.
"Zijn ouders zijn ook gescheiden, dus de glans van het instituut is er wel een beetje af. Het feit dat wij samen kinderen hebben en samen oud willen worden is voor mij belangrijk, de rest is gewoon een constructie van de wetgever. We zijn getrouwd om van het juridische gedoe af te zijn."

"We hebben er geen ruchtbaarheid aan gegeven. Het was in zo'n periode dat iedereen gingen trouwen met 88.000 diners en vrijgezellenfeestjes. Dat wilden wij onze vrienden niet aandoen. We dachten: voor het stadhuis liggen vaak veel mensen op straat, die willen vast helpen."

U wilde als getuigen twee zwervers van de straat plukken?
"We hadden twee flessen wijn bij ons. Het probleem was dat die mensen geen identiteitsbewijs bij zich hadden. Toen hebben we twee marktkoopmannen van het Waterlooplein gevraagd. Voor die flessen wilden ze het wel doen. Om kwart voor negen stonden we weer buiten. We keken elkaar aan en zijn toch maar wat gezelligs gaan doen: ontbijten in het Amstel Hotel. En daarna naar kantoor."

'Het feit dat wij samen kinderen hebben en samen oud willen worden is voor mij belangrijk' Beeld Liselore Chevalier

Barbara Elisabeth Baarsma

Geboren
19 november 1969, Leiden

1976-1982
Openbare basisschool J.C. van Gent, Sommelsdijk

1982-1988
RGO (Atheneum B), Middelharnis

1988-1989
Studie industrieel ontwerpen, TU Delft (niet afgemaakt)

1989-1993
Studie economie, Universiteit van Amsterdam (UvA)

1994-2000
Promotie economie, UvA

2000-2016
Adviesbureau SEO Economisch Onderzoek, vanaf 2008 directeur

2009-heden
Hoogleraar toegepaste economie, UvA

2009-2016
Commissariaten bij onder meer Loyalis NV, Aon en BNN

2012-heden
Kroonlid van de Sociaal Economische Raad

2016-heden
Directeur kennisontwikkeling Rabobank

Vanaf 1 januari 2019
Directievoorzitter Rabo Amsterdam

Barbara Baarsma woont in Zuid, is getrouwd en heeft twee zonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden